Czy faszyzm to ju\u017c pie\u015b\u0144 przesz\u0142o\u015bci? Zamkni\u0119ty rozdzia\u0142 historii dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego? Patrz\u0105c na ruchy narodowe, kt\u00f3re tak lekko dziel\u0105 ludzi na prawdziwych i fa\u0142szywych Polak\u00f3w, Niemc\u00f3w, Austriak\u00f3w czy nawet Amerykan\u00f3w trudno jest nie przypomnie\u0107 sobie s\u0142\u00f3w, i\u017c historia nas uczy, \u017ce historia nas niczego nie uczy.<\/p>\n
To s\u0142owo nie ma jednej definicji, ale podstawow\u0105 cech\u0105 tego s\u0142owa to zaniechanie mi\u0142o\u015bci. Faszyzm nie ma definicji, faszyzm nie ma formy. Faszyzm wykorzystuje rzeczywisto\u015b\u0107 i mo\u017cna go rozpozna\u0107 po pewnych charakterystycznych cechach. jest to sprz\u0119\u017cenie zwrotne, pomi\u0119dzy spo\u0142ecze\u0144stwem, a politykami rz\u0105dz\u0105cymi tym spo\u0142ecze\u0144stwem, albo pretenduj\u0105cymi do rz\u0105dzenia. Wystarczy wykorzysta\u0107 odpowiedni moment, odpowiednie nastroje, by nagle zacz\u0105\u0142 wok\u00f3\u0142 nas rosn\u0105\u0107 faszyzm. Tu nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce wszystkie partie, kt\u00f3re znamy z historii, jako faszystowskie przej\u0119\u0142y w\u0142adz\u0119 dzi\u0119ki demokratycznym wyborom i dopiero p\u00f3\u017aniej i tylko dlatego zyskiwa\u0142y wi\u0119cej, \u017ce lekcewa\u017cono wszystkie niepokoj\u0105ce sygna\u0142y.<\/p>\n
Zacznijmy wi\u0119c od pocz\u0105tku. Oto s\u0142owa, kt\u00f3re pad\u0142y w latach 30-tych ubieg\u0142ego wieku\u2026 Menno ter Braak \u00a0pisze w eseju z 1937 roku \u201eNarodowy socjalizm jako nauka o animozjach\u201d, \u017ce s\u0105 momenty, w kt\u00f3rych polityka staje si\u0119 \u201espraw\u0105 agitator\u00f3w, kt\u00f3rzy nie znaj\u0105 innych motyw\u00f3w ni\u017c utrzymanie i poszerzanie w\u0142adzy. W\u0142adzy w najbardziej wulgarnym tego s\u0142owa znaczeniu\u201d. Wed\u0142ug\u00a0 niego,\u00a0 ruch polityczny usidlaj\u0105cy ludzi,\u00a0 zajmuje si\u0119 jedynie stymulowaniem agresji i z\u0142o\u015bci eksploatuj\u0105c resentyment. Nie szuka \u017cadnych rozwi\u0105za\u0144, nie ma idei, ale potrzebuje nieporozumie\u0144, by m\u00f3c zniewa\u017ca\u0107 i nienawidzi\u0107. Zniewa\u017canie dla samego zniewa\u017cania, nienawi\u015b\u0107 dla samej nienawi\u015bci.\u00a0 Zdaniem ter Braak\u2019a ta polityka \u017cywi si\u0119 nie tyle g\u0142upot\u0105, co p\u00f3\u0142kultur\u0105, po\u0142owicznym wykszta\u0142ceniem, co rozpoznawalne jest po u\u017cywaniu slogan\u00f3w i fraz. Ta reakcyjna polityka zak\u0142ada, \u017ce wszystko b\u0119dzie lepsze, gdy w\u0142asny nar\u00f3d zostanie oczyszczony z obcych element\u00f3w, kt\u00f3re zawsze wszystko psuj\u0105. Ruch ten pok\u0142ada niez\u0142omn\u0105 wiar\u0119 w przyw\u00f3dc\u0119, kt\u00f3ry nigdy nie udowodni\u0142, \u017ce jest przyw\u00f3dc\u0105 lecz bez kt\u00f3rego \u2013 nie ma przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Opis zjawiska, bo zupe\u0142nie inaczej funkcjonowa\u0142 faszyzm we W\u0142oszech, Portugalii, czy Hiszpanii, a inaczej w Rosji Sowieckiej (tam przyj\u0105\u0142 nazw\u0119 bolszewizmu od nazwy partii), czy w Niemczech (tu od nazwiska przyw\u00f3dcy sta\u0142 si\u0119 hitleryzmem), cho\u0107 zawsze chodzi\u0142o o przyw\u00f3dc\u0119 i animozje. To, co dzieje si\u0119 w Polsce, na w\u0142asny u\u017cytek nazwa\u0142am \u201enaszyzmem\u201d.<\/p>\n
Dog\u0142\u0119bnie spraw\u0119 faszyzmu zg\u0142\u0119bi\u0142 Robert Paxton, ameryka\u0144ski historyk w swoim dziele \u201eAnatomia faszyzmu\u201d. Wymienia on takie oto jego cechy, kt\u00f3re jedynie sygnalnie dopasuj\u0119 do naszej rzeczywisto\u015bci:<\/p>\n
\u2013 Charyzmatyczny i autorytarny przyw\u00f3dca, kt\u00f3ry wcale charyzmatyczny by\u0107 nie musi, wystarczy, \u017ce jest tak postrzegany, \u017ce tak si\u0119 o nim m\u00f3wi. To przyw\u00f3dca, kt\u00f3ry wcale nie musi mie\u0107 specjalnych dokona\u0144, ale wa\u017cne, by by\u0142 wok\u00f3\u0142 niego tworzony mit. Nieugi\u0119ty, twardy, konsekwentny. Rozdaj\u0105cy karty.<\/p>\n
Wielokrotnie zastanawia\u0142am si\u0119, czym charakteryzuje si\u0119 Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie jest postrzegany, bo w efekcie jest nielojalny, czego przyk\u0142adem jest jego wsp\u00f3\u0142praca z Lechem Wa\u0142\u0119s\u0105, pami\u0119tliwy i m\u015bciwy, co doskonale wie opozycja i\u00a0 ci, kt\u00f3rzy mu si\u0119 narazili, tyle tylko, \u017ce nie rozumiem, dlaczego po prostu nie zerwali kontakt\u00f3w, co ich przy nim trzyma, egocentryczny, bo wszystko musi si\u0119 kr\u0119ci\u0107 wok\u00f3\u0142 niego, na pewno nie jest dobrym m\u00f3wc\u0105, wed\u0142ug mnie, mo\u017ce dlatego, \u017ce to, co m\u00f3wi mnie nie przekonuje\u00a0 i wreszcie sprawa typowo estetyczna \u2013 jest niechlujny i ma\u0142o atrakcyjny. Autorytarny? Tak, tylko co ma w zanadrzu, \u017ce przekonuje swoich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i wyborc\u00f3w?\u00a0 Inaczej to wygl\u0105da, kiedy ju\u017c rz\u0105dzi, bo wtedy s\u0142u\u017cy jego autorytaryzmowi ca\u0142y aparat w\u0142adzy.<\/p>\n
\u2013 Kolejn\u0105 wymieniaj\u0105 przez Paxtona cech\u0105 jest populizm \u2013 wykrzykuje si\u0119 to, co \u201esuweren\u201d chce us\u0142ysze\u0107 , a ukrywa si\u0119 brak w\u0142asnej wizji.<\/p>\n
Bo w naszej aktualnej sytuacji z jak\u0105 wizj\u0105 pa\u0144stwa mamy do czynienia?\u00a0 Nieco irracjonaln\u0105. Ma by\u0107 samowystarczalne, mocarstwowe, decyduj\u0105ce o sobie, \u017cyj\u0105ce jakby w innym wymiarze i nie maj\u0105ce \u017cadnych powi\u0105za\u0144 z innymi. Wyborcy chcieli opieki pa\u0144stwa, bo nie potrafili w demokratycznym pa\u0144stwie (abstrahuj\u0119 od zaniecha\u0144, czy b\u0142\u0119d\u00f3w) odnale\u017a\u0107 si\u0119 jako wolni, decyduj\u0105cy o sobie ludzie, wi\u0119c im to zaoferowano. Obiecano bezpiecze\u0144stwo finansowe, cho\u0107 z wyj\u0105tkami, ale wyj\u0105tkami podyktowanymi ideologicznie. 500+ \u00a0to \u015bwiadczenie na drugie i wi\u0119cej dzieci, ale samotnym matkom wychowuj\u0105cym jedno dziecko ju\u017c w pe\u0142ni ono nie przys\u0142uguje, bo samotna matka nie mie\u015bci si\u0119 w kanonie ideologicznym. Liczy si\u0119 rodzina. Obiecano bezpiecze\u0144stwo od napa\u015bci wyimaginowanych wrog\u00f3w i stworzono Oddzia\u0142y Obrony Terytorialnej. Pozorne bezpiecze\u0144stwo, bo oddzia\u0142y te nie s\u0105 w stanie zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwa, ale mog\u0105 spe\u0142nia\u0107 zadania \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z g\u0142oszon\u0105 ideologi\u0105. I dalej\u2026 Pozorna reforma pa\u0144stwa, kt\u00f3ra ma wyeliminowa\u0107 niesprawiedliwo\u015b\u0107. Reforma s\u0105downictwa, kt\u00f3ra zn\u00f3w ma na celu realizacj\u0119 cel\u00f3w ideologicznych.\u00a0 Populizm jest wi\u0119c jednym ze \u015brodk\u00f3w, by autorytarny przyw\u00f3dca wzmacnia\u0142 swoj\u0105 w\u0142adz\u0119 poprzez aparat pa\u0144stwa\u2026<\/p>\n
\u2013 W ideologii faszystowskiej istotny jest kozio\u0142 ofiarny \u2013 jedna grupa w spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3r\u0105 obarcza si\u0119 odpowiedzialno\u015bci\u0105 za ca\u0142y spo\u0142eczny marazm i niezadowolenie.<\/p>\n
W nazistowskich Niemczech byli to \u017bydzi, w bolszewickiej Rosji arystokracja, w obecnej Polsce t\u0105 grup\u0105 jest w szerokim tego s\u0142owa znaczeniu \u2013 inteligencja. Tzw. \u201edrugi sort\u201d, \u201eoderwani od koryta\u201d, \u201ez\u0142ogi ubeckie\u201d i tradycyjnie ju\u017c ka\u017cdy, kt\u00f3ry jest inny, oboj\u0119tnie w jakim wymiarze.\u00a0 Niszczy si\u0119 autorytety, niszczy si\u0119 urz\u0119dy, niszczy si\u0119 zasady prawne, wprowadza chaos, po to, by zrzuca\u0107 win\u0119 z siebie. Jest to zabieg stosowany z premedytacj\u0105, a wszelkie przejawy nienawi\u015bci do \u201ekoz\u0142a ofiarnego\u201d s\u0105 akceptowane, a przynajmniej nie spotykaj\u0105 si\u0119 z pot\u0119pieniem.<\/p>\n
\u2013 Istotne jest podsycanie resentymentu. I tu nale\u017cy przytoczy\u0107 kilka definicji resentymentu. Wed\u0142ug S\u0142ownika polskiego PWN jest to: \u201e\u017cal lub uraza do kogo\u015b odczuwane przez d\u0142u\u017cszy czas i zwykle powracaj\u0105ce na wspomnienie doznanych krzywd\u201d, ale jest r\u00f3wnie\u017c definicja inna. Resentyment \u2013 poj\u0119cie filozoficzne, oznaczaj\u0105ce zjawisko tworzenia iluzorycznych warto\u015bci oraz ocen moralnych jako rekompensaty w\u0142asnych niemocy i ogranicze\u0144. Teori\u0119 resentymentu sformu\u0142owa\u0142 niemiecki filozof Fryderyk Nietzsche. Poj\u0119cie resentymentu jest ilustrowane znan\u0105 bajk\u0105 Ezopa o lisie i kwa\u015bnych winogronach. Lis, kt\u00f3ry nie zdo\u0142a\u0142 dosi\u0119gn\u0105\u0107 winogron, odchodzi m\u00f3wi\u0105c, \u017ce i tak by\u0142y kwa\u015bne.<\/p>\n
A wi\u0119c\u2026 m\u00f3wi si\u0119 o Wielkim Narodzie, Narodzie skrzywdzonym, Narodzie \u2013 Chrystusie Europy. M\u00f3wi si\u0119 o reparacjach wojennych, bo mogli\u015bmy by\u0107 wielcy, ale nam nie pozwolono. Podsyca si\u0119 postaw\u0119 ofiary, nie m\u00f3wi o aktualnych dokonaniach i zwyci\u0119stwach. Bo przecie\u017c tak naprawd\u0119 wielcy jeste\u015bmy w tym, \u017ce uda\u0142o si\u0119 nam po prostu przetrwa\u0107 i odrodzi\u0107 w wolno\u015bci. Wcze\u015bniej dyktowano nam warunki na jakich mamy \u017cy\u0107, ale my \u017cyjemy po swojemu i teraz te\u017c nikt nam tych warunk\u00f3w dyktowa\u0107 nie b\u0119dzie. Miesi\u0119cznicami podsyca si\u0119 resentyment krzywd doznanych podczas rz\u0105d\u00f3w poprzedniej w\u0142adzy.<\/p>\n
\u2013 Paxton m\u00f3wi r\u00f3wnie\u017c o skrajnym nacjonalizmie.<\/p>\n
Nie wiem, czy ju\u017c jeste\u015bmy skrajnymi nacjonalistami, czy tylko nacjonalistami, ale na pewno jeste\u015bmy na drodze do skrajno\u015bci. S\u0142ynne has\u0142o o repolonizacji, kt\u00f3re w niekt\u00f3rych obszarach ju\u017c si\u0119 dokonuje. Przypadki zg\u0142aszane przez instytucje pozarz\u0105dowe pobi\u0107\u00a0 i z\u0142ego traktowania obcokrajowc\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie os\u00f3b o innym wygl\u0105dzie kojarz\u0105cymi si\u0119 z muzu\u0142manami, czy \u017bydami. To jeszcze mo\u017ce by\u0107 przed nami. Czego bardzo si\u0119 obawiam, bo mamy przyzwolenie na s\u0142owa i czyny\u2026<\/p>\n
\u2013 Faszyzm jest antydemokratyczny.<\/p>\n
Z tym zjawiskiem mamy do czynienia od momentu przej\u0119cia w\u0142adzy przez obecnie rz\u0105dz\u0105cych.\u00a0 Trybuna\u0142 Konstytucyjny, ustawa o s\u0142u\u017cbie cywilnej zmieniaj\u0105ca zasady rekrutacji, wreszcie ustawa o s\u0105dach powszechnych. Jest to systematyczne niszczenie tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy. Dzia\u0142ania te maj\u0105 bezpo\u015bredni zwi\u0105zek z autorytarnym przyw\u00f3dc\u0105 (punkt1), kt\u00f3remu musi s\u0142u\u017cy\u0107 ca\u0142y aparat w\u0142adzy po to, by si\u0119 realizowa\u0142.\u00a0 Nawet szkolnictwo musi by\u0107 podporz\u0105dkowane jego wizji, czyli braku wizji\u2026 Szkolnictwo, to po\u0142\u0105czenie wszystkich powy\u017cej opisanych punkt\u00f3w. To populizm, resentymenty, nacjonalizm po\u0142\u0105czone w jedno, bo w ten spos\u00f3b mo\u017cna stworzy\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy bezmy\u015blnie w swojej masie b\u0119d\u0105 pos\u0142uszni autorytarnemu w\u0142adcy.<\/p>\n
\u2013 Wa\u017cny jest kontekst spo\u0142ecze\u0144stwa dotkni\u0119tego kryzysem, kryzysem r\u00f3\u017cnego rodzaju, w tym kryzysem to\u017csamo\u015bci, utrat\u0105 zaufania do instytucji spo\u0142ecznych i elit rz\u0105dz\u0105cych.<\/p>\n
Mieli\u015bmy, do pewnego stopnia z tym do czynienia, ale ten kryzys dotyczy\u0142 zaledwie cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa, a w \u201e\u015bwie\u017cej demokracji\u201d, jak\u0105 byli\u015bmy pewien czas temu. Nale\u017ca\u0142o jej elementy naprawia\u0107, tyle tylko, \u017ce od samego pocz\u0105tku przemian, od roku 1990, ka\u017cda w\u0142adza chcia\u0142a co\u015b dla siebie uszczkn\u0105\u0107, bo \u0142atwiej si\u0119 rz\u0105dzi, oboj\u0119tnie od efektu tych rz\u0105d\u00f3w, kiedy nikt nie kontroluje, kiedy nie trzeba si\u0119 dogadywa\u0107, kiedy tej demokracji jest mniej\u2026<\/p>\n
Zaj\u0119\u0142am si\u0119 analiz\u0105 objaw\u00f3w faszyzmu tylko jednego autora \u2013 Roberta Paxton\u2019a, ale nie tylko on przygl\u0105da\u0142 si\u0119 temu zjawisku. Dla dope\u0142nienia opisu tego, czym jest faszyzm przytocz\u0119 jeszcze s\u0142owa Umberto Eco. W 1995 r. wyg\u0142osi\u0142 on na Uniwersytecie Columbia wyk\u0142ad, w kt\u00f3rym zawar\u0142 14 cech \u2013 jak to okre\u015bli\u0142 \u2013 \u201ewiecznego faszyzmu\u201d. \u00a0Przytocz\u0119 tu kilka z wymienionych przez niego cech.<\/p>\n
\u2013 Kult tradycji. Polega on na wymieszaniu\u00a0 najr\u00f3\u017cniejszych zasad, wierze\u0144 i symboli. W naszym kraju szczeg\u00f3lnym przyk\u0142adem, mo\u017ce by\u0107 tu zawo\u0142anie: \u201ePolak-Katolik\u201d, a tak\u017ce wybi\u00f3rczo traktowane \u201ebohaterstwo\u201d, cho\u0107by w gloryfikowaniu mitu \u201e\u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych\u201d. Przejawem takiego wymieszania jest te\u017c przyzwolenie na u\u017cywanie znaku falangi, czy krzy\u017ca celtyckiego\u2026 Przejawem kultu tradycji jest te\u017c szczeg\u00f3lne traktowanie kobiet. Widziana w \u201etradycyjnej\u201d roli jest gloryfikowana, za\u015b pogardzana, kiedy wyst\u0119puje w innych.<\/p>\n
\u2013 Odrzucenie nowoczesno\u015bci, a tak\u017ce irracjonalizm. Na przyk\u0142ad niech\u0119\u0107 do idei O\u015bwieceni widzianych jako \u017ar\u00f3d\u0142a upadku moralnego. Wzorce, kt\u00f3re do tej pory wyznaczaj\u0105ce standardy i cele, takie jak nowoczesno\u015b\u0107, otwarto\u015b\u0107, teraz uwa\u017cane s\u0105 za przejaw zagra\u017caj\u0105cej przysz\u0142o\u015bci narodu.<\/p>\n
\u2013 Eco wymienia te\u017c kult \u201edzia\u0142ania dla samego dzia\u0142ania\u201d. Nie musi ono by\u0107 poprzedzone refleksj\u0105. Zbytnie rozwa\u017canie spraw jest wyrazem niem\u0119skiej s\u0142abo\u015bci. Kultura i \u00a0\u015brodowiska intelektualne traktowane z podejrzliwo\u015bci\u0105. W naszej rzeczywisto\u015bci, to dezawuowanie elit. S\u0142owo \u201eelita\u201d sta\u0142o si\u0119 wr\u0119cz epitetem, a \u201em\u0105drali\u201d, oboj\u0119tnie w jakiej dziedzinie nale\u017cy t\u0119pi\u0107 i usuwa\u0107. Umberto Eco pisze: \u201eNiezgoda uznawana jest za zdrad\u0119 odwrotnie ni\u017c w nowoczesnych spo\u0142ecze\u0144stwach, kt\u00f3re wychwalaj\u0105 niezgod\u0119, jako \u015brodek poszerzenia wiedzy\u201d. Zdrajcami s\u0105 ci, kt\u00f3rzy protestuj\u0105 \u2013 w kraju i w Europie \u2013 przeciw demonta\u017cowi demokracji. Nawet swoi maj\u0105 nie wystawia\u0107 nosa poza otrzymany \u201eprzekaz dnia\u201d, gdzie wy\u0142o\u017cono, co m\u00f3wi\u0107 i jak co intepretowa\u0107.<\/p>\n
\u2013 Strach przed innymi, przed odmienno\u015bci\u0105 i to nie strach rz\u0105dz\u0105cych, ale rz\u0105dzonych. Inny? To ten, kt\u00f3ry zagra\u017ca, ten, kt\u00f3ry roznosi zarazki i gwa\u0142ci kobiety.<\/p>\n
\u2013 Obsesja spisku. Najlepiej mi\u0119dzynarodowego, ale wr\u00f3g wewn\u0119trzny te\u017c jest konieczny.\u00a0 Informacji o spiskach pe\u0142no jest w rz\u0105dowej telewizji i na ustach prominentnych polityk\u00f3w. S\u0142ycha\u0107 to, ka\u017cdego 10-tego. Wrogami s\u0105 ci, kt\u00f3rzy nosz\u0105 bia\u0142e r\u00f3\u017ce, ci, kt\u00f3rzy na forum Unii Europejskiej podnosz\u0105 fakt demontowania tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy, ale i niszczenia Puszczy Bia\u0142owieskiej. Cech\u0105 faszyzmu jest wi\u0119c uznawanie wrog\u00f3w jednocze\u015bnie za bardzo silnych i bardzo s\u0142abych. Wiadomo, \u017ce Unia Europejska si\u0119 rozpada; jednak jej symbolem s\u0105 wszechpot\u0119\u017cne Niemcy i biurokracja brukselska. Opozycja jest nijaka, ale totalna i mobilizuje \u201eulic\u0119 i zagranic\u0119\u201d\u2026<\/p>\n
\u2013 Pogarda dla s\u0142abszych, po\u0142\u0105czona z elitarno\u015bci\u0105 mas. Ka\u017cdy przynale\u017cy do najlepszego, wybranego narodu, ale zwolennicy w\u0142adzy s\u0105 jego najlepszymi cz\u0142onkami, st\u0105d taka \u0142atwo\u015b\u0107 w nazywaniu kogo\u015b \u201edrugim sortem\u201d, st\u0105d pogarda\u2026<\/p>\n
To kilka z tych 14-tu cech, kt\u00f3re Umberto Eco opublikowa\u0142 pod \u00a0tytu\u0142em \u201eUr-Fascism\u201d (\u201eWieczny faszyzm\u201d) w dwutygodniku \u201eThe New York Review of Books\u201d oraz w zbiorze esej\u00f3w pt. \u201ePi\u0119\u0107 pism moralnych\u201d\u2026<\/p>\n
Brzmi to momentami ma\u0142o sp\u00f3jnie, ale taki w\u0142a\u015bnie jest faszyzm. Nie chodzi o sp\u00f3jno\u015b\u0107. Chodzi o narracj\u0119. O j\u0119zyk. O odwr\u00f3cenie znaczenia poj\u0119\u0107.<\/p>\n
Popatrzmy wok\u00f3\u0142 siebie i\u2026 Czy te objawy faszyzmu ju\u017c s\u0105? Czy powinni\u015bmy je zauwa\u017ca\u0107 i widzie\u0107? Czy powinni\u015bmy protestowa\u0107?<\/p>\n
Faszyzm zaczyna si\u0119 od s\u0142\u00f3w, od przyzwolenia na mow\u0119 nienawi\u015bci.<\/p>\n
Faszyzm zaczyna si\u0119 od s\u0142\u00f3w, by przej\u015b\u0107 do czyn\u00f3w, a wtedy mo\u017ce ju\u017c by\u0107 za p\u00f3\u017ano.<\/p>\n
Gra\u017cyna Olewniczak<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czy faszyzm to ju\u017c pie\u015b\u0144 przesz\u0142o\u015bci? Zamkni\u0119ty rozdzia\u0142 historii dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego? Patrz\u0105c na ruchy narodowe, kt\u00f3re tak lekko dziel\u0105 ludzi […]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":7709,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"footnotes":""},"categories":[344],"tags":[335,337,336],"class_list":["post-7708","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly-nasze","tag-faszyzm","tag-grazyna-olewniczak","tag-naszyzm","artykuly-nasze"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7708","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7708"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7708\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7709"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}