Cory Doctorow wydaje si\u0119 kontynuowa\u0107 trend rozpocz\u0119ty przez Davida Graebera, rozszerzaj\u0105c fekalne nazewnictwo na kolejn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnej gospodarki. Obaj panowie stosuj\u0105 adekwatne okre\u015blenia, najlepiej opisuj\u0105ce rzeczywisto\u015b\u0107. W naszym polskim grajdole trudno nie do\u0142o\u017cy\u0107 \u2013 \u017ce tak powiem \u2013 do kupy jeszcze jednej cz\u0119\u015bci: medi\u00f3w.<\/p>\n
W PRL-u istnia\u0142 wyra\u017any podzia\u0142 na media partyjne r\u00f3\u017cnej wagi: od \u201eTrybuny Ludu\u201d po pras\u0119 lokaln\u0105. Ka\u017cdy tytu\u0142 mia\u0142 swoje zadania, z tym \u017ce im dalej od centrali, tym nieco wi\u0119ksza panowa\u0142a swoboda. Wa\u017cne by\u0142o nie tylko to, o czym pisano i w jaki spos\u00f3b, ale te\u017c o czym nie pisano. By\u0142a r\u00f3wnie\u017c prasa fachowa, specjalistyczna, a cho\u0107 nie wolna od cenzury, to jednak niemal swobodnie opisuj\u0105ca fragmenty rzeczywisto\u015bci. Generalnie media mia\u0142y dostarcza\u0107 wiedzy o \u015bwiecie i obja\u015bnia\u0107 jego dzia\u0142anie \u2013 oczywi\u015bcie w pewnych dopuszczalnych granicach, ale nie zawsze dok\u0142adnie okre\u015blonych i pilnie strze\u017conych.<\/p>\n
Po roku 1989 znik\u0142a cenzura i doktrynalne granice wyja\u015bnie\u0144. W zamian wkroczy\u0142 do medi\u00f3w pluralizm opinii i zachodnie wzorce medialne, przyj\u0119te bezkrytycznie i z niejakim uwielbieniem. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 wy\u015bcig nak\u0142ad\u00f3w i sensacji. Najwi\u0119kszym sukcesem medialnym okaza\u0142 si\u0119 \u201eSuper Express\u201d, produkcja co prawda rodzima, ale wed\u0142ug najgorszych \u2013 przepraszam \u2013 najlepszych, zachodnich wzorc\u00f3w. \u201eSuper Express\u201d przebi\u0142 \u201eGazet\u0119 Wyborcz\u0105\u201d, kt\u00f3ra z czasem zacz\u0119\u0142a si\u0119 z nim \u015bciga\u0107. Do gry w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 te\u017c obcy kapita\u0142 w postaci Grupy Ringier Axel Springer Polska. \u201eFakt\u201d jest polskim brukowcem, odpowiednikiem niemieckiego \u201eBilda\u201d i os\u0142awionego brytyjskiego (zamkni\u0119tego w 2011 roku) \u201eNews od the World\u201d czy \u201eThe Sun\u201d; ma zreszt\u0105 tego samego wydawc\u0119 co \u201eBild\u201d. Metody dzia\u0142a\u0144 \u201eBilda\u201d scharakteryzowa\u0142 s\u0142ynny reporter niemiecki G\u00fcnter Warllaff. Od jego czas\u00f3w wszystko (prawie) si\u0119 zmieni\u0142o. Oczywi\u015bcie na jeszcze gorsze.<\/p>\n
Na zachodzie Europy funkcjonowa\u0142 podzia\u0142 na \u201emedia opinii\u201d, dostarczaj\u0105ce informacji, oraz media brukowe, karmi\u0105ce si\u0119 ludzkim nieszcz\u0119\u015bciem i tani\u0105 sensacj\u0105. Brukowce, rzecz jasna, wymy\u015blono w USA, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 nieszcz\u0119\u015b\u0107 nowo\u017cytnego \u015bwiata. \u201eKrew na pierwsz\u0105 stron\u0119\u201d: ta \u2013 wtedy jeszcze nieopisana \u2013 zasada rz\u0105dzi\u0142a imperiami medialnymi Williama Randolpha Hearsta oraz Josepha Pulitzera. Ten drugi mia\u0142 jakie\u015b wyrzuty sumienia, wi\u0119c ufundowa\u0142 nagrod\u0119 za rzetelne i wybitne dziennikarstwo. Hearstowi wystarcza\u0142y pieni\u0105dze. On chyba pierwszy wpad\u0142 na pomys\u0142 fundacji rodzinnej, kt\u00f3ra mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 zachowaniu maj\u0105tku i oczywi\u015bcie unikaniu podatk\u00f3w.<\/p>\n
Wracaj\u0105c na ojczyzny \u0142ono: prasa brukowa mia\u0142a si\u0119 bardzo dobrze w Polsce mi\u0119dzywojennej, chyba nawet lepiej ni\u017c w III RP, bo nie musia\u0142a si\u0119 obawia\u0107 konkurencji w postaci internetu. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce internet przyspieszy\u0142 g\u00f3wnowacenie medi\u00f3w i jakby wzni\u00f3s\u0142 go na wy\u017cszy poziom. O zas\u0142ugach tzw. medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych dla g\u00f3wnowacenia medi\u00f3w g\u0142\u00f3wnego nurtu pisze Cory Doctorow dosy\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo.<\/p>\n
W Polsce brak takich analiz, ale sam proces przebiega du\u017co szybciej ni\u017c na Zachodzie, mo\u017ce dlatego, \u017ce jedyn\u0105 parti\u0105, kt\u00f3ra w Polsce interesuje si\u0119 mediami i ich stanem, jest PiS, cho\u0107 oczywi\u015bcie na ich rzetelno\u015bci nigdy mu nie zale\u017ca\u0142o. Premier Tusk nie ma pomys\u0142u, co zrobi\u0107 z mediami publicznymi, a na wp\u00f3\u0142 pa\u0144stwowy Orlen te\u017c nie wie, co zrobi\u0107 z reszkami Polska Press, odziedziczonym po PiS upadaj\u0105cym konglomeracie gazet lokalnych.<\/p>\n
Aktualnie mamy media, w kt\u00f3rych jest coraz mniej informacji, a niemal ka\u017cdy tekst przypomina komentarze z medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych. Wsz\u0119dzie zlikwidowano korekt\u0119, a pisz\u0105cy do medi\u00f3w wydaj\u0105 si\u0119 nawet nie u\u017cywa\u0107 autokorekty w edytorach tekst\u00f3w.<\/p>\n
Dzia\u0142a oczywi\u015bcie prawo nag\u0142\u00f3wk\u00f3w Betteridge\u2019a-Marra. Je\u015bli w tytule pada pytanie, to bez dalszego czytania mo\u017cemy by\u0107 pewni, \u017ce odpowied\u017a brzmi \u201enie\u201d, a sam tekst nie jest specjalnie istotny. Z kolejn\u0105 regu\u0142\u0105 mamy do czynienia, gdy tytu\u0142 anonsuje tragiczne wydarzenie, kt\u00f3re \u2013 jak si\u0119 okazuje \u2013 mia\u0142o miejsce tysi\u0105ce kilometr\u00f3w od potencjalnego czytelnika.<\/p>\n
To klasyczne clickbaity, czyli sposoby na przyci\u0105gni\u0119cie uwagi, wy\u015bwietlenie reklam i tym samym sprzedanie tej \u201euwagi\u201d reklamodawcy. To na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 bezproduktywna gra, w kt\u00f3rej trac\u0105 wszyscy: u\u017cytkownicy portali, portale i oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c reklamodawcy. Wszyscy te\u017c trac\u0105 wiarygodno\u015b\u0107 \u2013 dzi\u015b towar cenny niemal jak metale ziem rzadkich, a mo\u017ce i cenniejszy, bo rzadziej wyst\u0119puj\u0105cy. Tak samo cenna jest informacja, kt\u00f3ra nie jest clickbaitem. Jeszcze cenniejszy i rzadszy jest komentarz, kt\u00f3ry okre\u015bla kontekst i pozwala zrozumie\u0107 istotno\u015b\u0107 i znaczenie informacji. Toniemy w informacyjnym bagnie, kt\u00f3re coraz bardziej przypomina kana\u0142.<\/p>\n