Tez\u0105 jest to, \u017ce skuteczno\u015b\u0107 propagandy politycznej polega nie tylko na powtarzaniu k\u0142amstwa, lecz tak\u017ce na nadaniu mu skali, prostoty i emocjonalnej si\u0142y, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mo\u017ce zosta\u0107 przyj\u0119te przez cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa za prawd\u0119.<\/p>\n
Podczas czterdziestu lat \u017cycia w Niemczech szczeg\u00f3lnie interesowa\u0142o mnie pytanie, jak mog\u0142o doj\u015b\u0107 do jednej z najwi\u0119kszych zbrodni przeciw ludzko\u015bci w pa\u0144stwie, kt\u00f3re uchodzi\u0142o za praworz\u0105dne i opieku\u0144cze, a zarazem nale\u017ca\u0142o do wielkiej tradycji my\u015blicieli, filozof\u00f3w, konstruktor\u00f3w, przemys\u0142owc\u00f3w, poet\u00f3w i kompozytor\u00f3w. Pytanie to jest tym wa\u017cniejsze, \u017ce zgodnie z zarzutem, kt\u00f3ry coraz cz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 w dzisiejszej dyskusji politycznej, PIS stosuje metody propagandy przypominaj\u0105ce propagand\u0119 nazistowsk\u0105. Jedn\u0105 z tych metod jest polityczne wykorzystanie k\u0142amstwa.<\/p>\n
Postanowi\u0142em sprawdzi\u0107, czy zarzut \u201epropagandy goebbelsowskiej\u201d jest adekwatny do dzia\u0142a\u0144 PiS. Moja odpowied\u017a jest twierdz\u0105ca, ale chc\u0119 zaznaczy\u0107, \u017ce w tym tek\u015bcie interesuje mnie przede wszystkim podobie\u0144stwo metod propagandowych, a nie proste uto\u017csamienie skutk\u00f3w historycznych. Dlatego ograniczam si\u0119 do zasady \u201ek\u0142amstwa jako prawdy\u201d: mechanizmu, w kt\u00f3rym wielkie, proste i stale powtarzane k\u0142amstwo zaczyna pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 politycznej rzeczywisto\u015bci. Punktem wyj\u015bcia by\u0142 dla mnie materia\u0142 z portalu https:\/\/falschzitate.blogspot.com, po\u015bwi\u0119cony analizie fa\u0142szywych cytat\u00f3w.<\/p>\n
Nazi\u015bci jako pierwsi w historii wykorzystali media masowe do zmanipulowania ca\u0142ego narodu. Ich \u015brodkiem przekazu sta\u0142o si\u0119 wprowadzane w masowym wymiarze radio oraz film \u2013 wynalazki epoki. Propagand\u0119 k\u0142amstwa uprawia\u0142y wprawdzie te\u017c wcze\u015bniejsze re\u017cimy, np. rz\u0105dy pa\u0144stw, w tym aliant\u00f3w, kt\u00f3re wywo\u0142a\u0142y I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, ich metody jednak by\u0142y ograniczone. Dopiero nazi\u015bci stworzyli ca\u0142\u0105 gam\u0119 metod propagandy, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b tu wymieni\u0107, jest to obj\u0119to\u015bciowo spory katalog. Generaln\u0105 doktryn\u0105 i ide\u0105 naczeln\u0105 sta\u0142o si\u0119 systematyczne rozprzestrzenianie k\u0142amstwa w celu otumanienia narodu i pos\u0142u\u017cenia si\u0119 nim do realizacji w\u0142asnej zbrodniczej ideologii. Joseph Goebbels, minister propagandy, by\u0142 g\u0142\u00f3wnym \u201ewynalazc\u0105\u201d takich metod, kt\u00f3re s\u0105 do dzi\u015b szeroko wykorzystywane na ca\u0142ym \u015bwiecie przez r\u00f3\u017cne re\u017cimy i nie tylko. Najbardziej znany jest rzekomy cytat Goebbelsa \u201eK\u0142amstwo powtarzane odpowiednio cz\u0119sto staje si\u0119 prawd\u0105\u201d lub \u201eK\u0142amstwo po prostu trzeba powtarza\u0107 wystarczaj\u0105co cz\u0119sto. Wtedy uwierz\u0105\u201d.<\/p>\n
Okazuje si\u0119, \u017ce \u00f3w cytat nie pochodzi od samego Goebbelsa, lecz jest wytworem p\u00f3\u017aniejszym. W artykule (p. link) wymieniono wypowiedzi r\u00f3\u017cnych wa\u017cnych osobisto\u015bci politycznych, kt\u00f3re powo\u0142ywa\u0142y si\u0119 na to stwierdzenie, cho\u0107 nigdzie w pismach nazist\u00f3w nie znaleziono go w tej formie. Upublicznione zosta\u0142y za to sentencje Hitlera i Goebbelsa, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y za podstaw\u0119 do stworzenia generalnej zasady k\u0142amstwa publicznego.<\/p>\n
Wielkie k\u0142amstwa PiS dzia\u0142aj\u0105 dlatego, \u017ce s\u0105 powtarzane jako proste, emocjonalne opowie\u015bci: o zamachu smole\u0144skim, zdradzie Tuska, rzekomej ruinie gospodarczej, wyprzeda\u017cy maj\u0105tku pa\u0144stwowego, podporz\u0105dkowaniu Niemcom czy cudzie gospodarczym rz\u0105d\u00f3w PiS. Cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa przyjmuje te narracje jako wyja\u015bnienie rzeczywisto\u015bci, mimo \u017ce dowody bywaj\u0105 zast\u0119powane sam\u0105 intensywno\u015bci\u0105 przekazu. W\u0142a\u015bnie tu pojawia si\u0119 analogia do zasady wielkiego k\u0142amstwa: im wi\u0119ksza i bardziej emocjonalna jest opowie\u015b\u0107, tym \u0142atwiej mo\u017ce stworzy\u0107 w\u0142asn\u0105 polityczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n
Jednym z najbardziej uderzaj\u0105cych przyk\u0142ad\u00f3w tego mechanizmu jest has\u0142o \u201ePolska musi wsta\u0107 z kolan\u201d. Po 2015 roku Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107 powtarza\u0142o je jako \u015bwiadectwo walki o godno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, lecz jego sens jest bliski propagandowej wypowiedzi W\u0142adimira Putina o Rosji, kt\u00f3ra \u201ewsta\u0142a z kolan\u201d (\u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u044f \u0432\u0441\u0442\u0430\u043b\u0430 \u0441 \u043a\u043e\u043b\u0435\u043d). W obu przypadkach kr\u00f3tkie has\u0142o przykrywa ten sam proces: konflikt z demokratycznym otoczeniem, os\u0142abianie instytucji i izolacj\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 przedstawia si\u0119 jako dow\u00f3d odzyskanej wielko\u015bci, niezale\u017cno\u015bci i narodowej podmiotowo\u015bci.<\/p>\n
Co ciekawe, Putin nie wymy\u015bli\u0142 tego sformu\u0142owania. W 1991 roku u\u017cy\u0142 go pierwszy prezydent Rosji, Borys Jelcyn, dla kt\u00f3rego oznacza\u0142o ono co\u015b dobrego \u2013 koniec komunizmu i wolno\u015b\u0107. Jednak pod koniec 1999 roku w\u0142adz\u0119 przej\u0105\u0142 Putin i ca\u0142kowicie zmieni\u0142 znaczenie tych s\u0142\u00f3w. W cieniu wojny w Czeczenii og\u0142osi\u0142 gro\u017anie: \u201eRosja mo\u017ce podnie\u015b\u0107 si\u0119 z kolan i przy\u0142o\u017cy\u0107, jak nale\u017cy\u201d. By\u0142a to ju\u017c metafora przemocy i odwetu. W rosyjskiej kulturze politycznej pod rz\u0105dami Putina demonstracja si\u0142y fizycznej i militarnej sta\u0142a si\u0119 kluczowym elementem budowania autorytetu. \u201ePrzy\u0142o\u017cy\u0107\u201d oznacza\u0142o w tym kontek\u015bcie bezkompromisowe uderzenie w przeciwnika \u2014 wewn\u0119trznego lub zewn\u0119trznego, na przyk\u0142ad Ukrain\u0119 czy NATO \u2014 bez ogl\u0105dania si\u0119 na prawo mi\u0119dzynarodowe. Od tamtej pory \u201ewstawanie z kolan\u201d przesta\u0142o oznacza\u0107 wolno\u015b\u0107, a sta\u0142o si\u0119 symbolem agresywnej pot\u0119gi pa\u0144stwa.<\/p>\n
Zwie\u0144czeniem tego wielkiego k\u0142amstwa sta\u0142 si\u0119 rok 2007, gdy nap\u0119dzana pieni\u0119dzmi z ropy Moskwa oficjalnie og\u0142osi\u0142a sw\u00f3j \u201epowr\u00f3t do pot\u0119gi\u201d. Za t\u0105 propagandow\u0105 zas\u0142on\u0105 Putin zlikwidowa\u0142 wolne media, zniszczy\u0142 opozycj\u0119 i zbudowa\u0142 dyktatur\u0119. Ostateczny, krwawy sens tego has\u0142a ujawni\u0142 si\u0119 w 2014 roku podczas ataku na Krym i p\u00f3\u017aniejszej inwazji na Ukrain\u0119.<\/p>\n
Zar\u00f3wno w wersji rosyjskiej, jak i w jej polskiej, pisowskiej kopii owo k\u0142amstwo dzia\u0142a wed\u0142ug tego samego mechanizmu. Ma przekona\u0107 ludzi, \u017ce sk\u0142\u00f3cenie z s\u0105siadami, niszczenie demokracji od wewn\u0105trz i izolacja mi\u0119dzynarodowa nie s\u0105 pora\u017ck\u0105 pa\u0144stwa, lecz dowodem jego rzekomej dumy, wielko\u015bci i niezale\u017cno\u015bci.<\/p>\n
Ten przyk\u0142ad prowadzi do pytania zasadniczego: dlaczego podobne k\u0142amstwa okazuj\u0105 si\u0119 tak skuteczne i dlaczego potrafi\u0105 z czasem zast\u0119powa\u0107 ludziom rzeczywisto\u015b\u0107? Pseudogoebbelsowski cytat, rozpowszechniany setki tysi\u0119cy razy po angielsku i niemiecku, nigdy nie pojawi\u0142 si\u0119 w tej formie u Josepha Goebbelsa. Co wi\u0119cej, by\u0142by sprzeczny z jego publicznym wizerunkiem, poniewa\u017c Goebbels ch\u0119tnie przedstawia\u0142 siebie jako obro\u0144c\u0119 prawdy przeciwko \u201ek\u0142amliwej prasie\u201d i zagranicznej propagandzie. W\u0142a\u015bnie ta sprzeczno\u015b\u0107 ods\u0142ania istot\u0119 problemu: skuteczna propaganda nie m\u00f3wi o sobie, \u017ce k\u0142amie, lecz buduje poz\u00f3r prawdy.<\/p>\n
W rzeczywisto\u015bci prawie \u017caden inny polityk nie k\u0142ama\u0142 tak bezwstydnie jak Joseph Goebbels, ale ten w swoich przem\u00f3wieniach, a tak\u017ce w swoim dzienniku podawa\u0142 si\u0119 za cz\u0142owieka oddanego prawdzie. Nie nazywa\u0142 swojej propagandy k\u0142amstwem, m\u00f3wi\u0142 raczej, \u017ce \u201esprowadza problemy do najprostszej formu\u0142y\u201d i sugerowa\u0142: k\u0142ami\u0105 inni, na przyk\u0142ad \u201eAnglik\u201d, kt\u00f3ry w przeciwie\u0144stwie do nazist\u00f3w rzekomo k\u0142ama\u0142 dla zasady.
\n\u201eAnglicy dzia\u0142aj\u0105 na zasadzie: je\u015bli k\u0142amiesz, k\u0142am dok\u0142adnie, a przede wszystkim trzymaj si\u0119 tego, w czym sk\u0142ama\u0142e\u015b! Wi\u0119c trzymaj\u0105 si\u0119 swoich oszustw, nawet ryzykuj\u0105c zrobienie z siebie g\u0142upka\u201d.<\/p>\n
\u201eAnglicy maj\u0105 spos\u00f3b na ukrywanie prawdy i ukrywanie pod moralnymi frazesami dobrze znanych, a czasem bardzo w\u0105tpliwych fakt\u00f3w, kt\u00f3re nie mog\u0105 nie budzi\u0107 podziwu\u201d. (Goebbels, \u201eCzas bez precedensu\u201d, 1941).<\/p>\n
Wypowied\u017a Josepha Goebbelsa to podr\u0119cznikowy pokaz tego, jak dzia\u0142a bezwzgl\u0119dna machina manipulacji. Goebbels twierdzi\u0142, \u017ce Anglicy potrafi\u0105 w mistrzowski spos\u00f3b ukrywa\u0107 prawd\u0119 i niewygodne fakty pod p\u0142aszczykiem moralnych frazes\u00f3w. Gdyby\u015bmy przet\u0142umaczyli te s\u0142owa z j\u0119zyka propagandy na czyst\u0105 intencj\u0119, minister Rzeszy powiedzia\u0142by po prostu: Anglicy stworzyli system bezwzgl\u0119dnej dominacji i wyzysku s\u0142abszych, czyli darwinizm spo\u0142eczny, ale opakowali go w tak pi\u0119kne s\u0142owa o misji cywilizacyjnej, \u017ce \u015bwiat uwa\u017ca ich za obro\u0144c\u00f3w moralno\u015bci. Goebbels podziwia\u0142 ten cynizm, ale jednocze\u015bnie zapowiada\u0142, \u017ce Niemcy zerw\u0105 t\u0119 mask\u0119. W ten spos\u00f3b szef nazistowskiej propagandy uderzy\u0142 w autentyczn\u0105 angielsk\u0105 hipokryzj\u0119 epoki kolonialnej. Jednak prawdziwy, wr\u0119cz pora\u017caj\u0105cy cynizm tej wypowiedzi polega na czym\u015b innym \u2013 na tak zwanej projekcji psychologicznej. Goebbels z pe\u0142n\u0105 premedytacj\u0105 zarzuci\u0142 wrogowi metody, kt\u00f3re jego w\u0142asne pa\u0144stwo doprowadzi\u0142o w\u0142a\u015bnie do ostatecznej, krwawej skrajno\u015bci. Niemcy przej\u0119li przecie\u017c ten sam brytyjski darwinizm spo\u0142eczny, ale zrzucili z niego wszelkie cywilizacyjne hamulce i zamienili w jawn\u0105, potworn\u0105 polityk\u0119 rasow\u0105 oraz fabryki \u015bmierci. To klasyczna sytuacja, w kt\u00f3rej sprawca najg\u0142o\u015bniej krzyczy, wskazuj\u0105c palcem na winy innych, aby odwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 od w\u0142asnych, znacznie wi\u0119kszych grzech\u00f3w.<\/p>\n
Cho\u0107 tamte totalitarne czasy min\u0119\u0142y, sama matryca tej manipulacji ma si\u0119 \u015bwietnie i po latach idealnie odnalaz\u0142a si\u0119 na wsp\u00f3\u0142czesnym, polskim podw\u00f3rku politycznym, co wyra\u017anie wida\u0107 na przyk\u0142adzie strategii Prawa i Sprawiedliwo\u015bci. Zachowuj\u0105c wszelkie proporcje, struktura my\u015blenia i dzia\u0142ania pozosta\u0142a tu identyczna. Propaganda PiS przez lata budowa\u0142a swoj\u0105 opowie\u015b\u0107 na ha\u015ble \u201ewstawania z kolan\u201d i walce z rzekom\u0105 pogard\u0105 wobec w\u0142asnego narodu. Dok\u0142adnie tak jak Goebbels tropi\u0105cy angielskie frazesy, tak i polscy politycy PiS z pasj\u0105 \u201ezdzierali maski\u201d liberalnym elitom z Warszawy, Berlina czy Brukseli. Codzienny przekaz opiera\u0142 si\u0119 na wmawianiu ludziom, \u017ce wielkie, unijne s\u0142owa o praworz\u0105dno\u015bci, europejskiej solidarno\u015bci czy prawach cz\u0142owieka to tylko puste, dekoracyjne has\u0142a. Za t\u0105 \u0142adn\u0105 fasad\u0105 rzekomo kry\u0142a si\u0119 bezwzgl\u0119dna, ekonomiczna d\u017cungla Zachodu, w kt\u00f3rej silny po\u017cera s\u0142abego, a Polska jest jedynie ofiar\u0105.<\/p>\n
W tym politycznym starciu g\u0142\u00f3wn\u0105 broni\u0105 sta\u0142o si\u0119 lustrzane odbicie, czyli zarzucanie przeciwnikom dok\u0142adnie tego, co samemu robi\u0142o si\u0119 na masow\u0105 skal\u0119. Partyjne media potrafi\u0142y bez przerwy oskar\u017ca\u0107 opozycj\u0119 o szerzenie nienawi\u015bci, pot\u0119\u017cne dzielenie Polak\u00f3w czy niszczenie zasad demokracji. To niezwykle obrazowy przyk\u0142ad projekcji, poniewa\u017c w tym samym czasie to w\u0142a\u015bnie aparat w\u0142adzy PiS podkr\u0119ca\u0142 spo\u0142eczny konflikt, agresj\u0119 w telewizji publicznej i bezwzgl\u0119dne przejmowanie instytucji pa\u0144stwa do poziomu, jakiego Polska po 1989 roku jeszcze nie widzia\u0142a. Oskar\u017cenie dzia\u0142a\u0142o tu jak tarcza \u2013 pierwsi nazywamy kogo\u015b agresorem, \u017ceby nikt nie zauwa\u017cy\u0142 pa\u0142ki w naszym r\u0119ku.<\/p>\n
Modelow\u0105 ilustracj\u0105 tej strategii sta\u0142a si\u0119 sprawa reparacji wojennych od Niemiec. Cho\u0107 Polska ma niezaprzeczalne, historyczne i moralne prawo do poczucia ogromnej krzywdy, to w sferze marketingu politycznego temat ten nie by\u0142 delikatnym procesem prawnym, lecz pot\u0119\u017cnym, emocjonalnym taranem. \u017b\u0105danie astronomicznych sum mia\u0142o przede wszystkim uderzy\u0107 w wizerunek wsp\u00f3\u0142czesnego Berlina i pokaza\u0107 jego rzekome zak\u0142amanie: z jednej strony Niemcy pouczaj\u0105 nas o zasadach, a z drugiej bezczelnie chowaj\u0105 portfel i uciekaj\u0105 od odpowiedzialno\u015bci za histori\u0119. Co wa\u017cniejsze, ten sam mechanizm idealnie dyscyplinowa\u0142 ludzi w kraju. Ka\u017cdy ekspert czy polityk opozycji, kt\u00f3ry trze\u017awo pyta\u0142 o realne szanse prawne takich wniosk\u00f3w, by\u0142 natychmiast publicznie biczowany jako zdrajca i niemiecki pacho\u0142ek. Temat reparacji pozwala\u0142 rz\u0105dz\u0105cym sprytnie uciec od odpowiedzialno\u015bci za ich w\u0142asne, bie\u017c\u0105ce wojny z Uni\u0105 Europejsk\u0105. Zamiast t\u0142umaczy\u0107 si\u0119 z b\u0142\u0119d\u00f3w i demonta\u017cu w\u0142asnego podw\u00f3rka, partia mog\u0142a dumnie pr\u0119\u017cy\u0107 musku\u0142y jako jedyny sprawiedliwy obro\u0144ca, kt\u00f3ry ma odwag\u0119 postawi\u0107 si\u0119 silniejszemu s\u0105siadowi. Zar\u00f3wno dawniej, jak i dzi\u015b zasada populizmu jest niezmienna: trzeba najpierw przedstawi\u0107 moralno\u015b\u0107 przeciwnika jako absolutne oszustwo, \u017ceby m\u00f3c p\u00f3\u017aniej przed swoimi widzami usprawiedliwi\u0107 w\u0142asne, brutalne i nielicz\u0105ce si\u0119 z regu\u0142ami zagrania.<\/p>\n
K\u0142amstwo sta\u0142o si\u0119 wa\u017cnym ogniwem w sterowaniu narodem poprzez wprowadzenie poni\u017cszej doktryny zdefiniowanej przez psychoanalityka dr. Waltera C. Langera, kt\u00f3remu ameryka\u0144ski wywiad Office of Strategic Services zleci\u0142 sporz\u0105dzenie tajnego profilu psychologicznego Adolfa Hitlera. W oficjalnym raporcie zatytu\u0142owanym A Psychological Analysis of Adolph Hitler. His Life and Legend<\/em> Langer zdefiniowa\u0142 regu\u0142y dzia\u0142ania niemieckiej propagandy. Analiza zawiera m.in. nast\u0119puj\u0105ce przypisywane Goebbelsowi stwierdzenie:<\/p>\n \u201eJe\u015bli powiesz wielkie k\u0142amstwo i b\u0119dziesz je powtarza\u0107 wystarczaj\u0105co cz\u0119sto, ludzie w ko\u0144cu w nie uwierz\u0105. Mo\u017cna k\u0142ama\u0107 tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo pa\u0144stwu udaje si\u0119 chroni\u0107 ludzi przed politycznymi, ekonomicznymi i militarnymi konsekwencjami k\u0142amstwa. Dlatego wa\u017cne jest, aby pa\u0144stwo wykorzysta\u0142o ca\u0142\u0105 swoj\u0105 si\u0142\u0119 do st\u0142umienia sprzeciwu. Prawda jest \u015bmiertelnym wrogiem k\u0142amstwa, a zatem prawda jest najwi\u0119kszym wrogiem pa\u0144stwa\u201d.<\/p>\n Analogicznie dzia\u0142a propaganda PiS, gdy w\u0142asny przekaz przedstawia jako obron\u0119 prawdy przed rzekomymi k\u0142amstwami opozycji, niezale\u017cnych medi\u00f3w, Unii Europejskiej czy Niemiec. Mechanizm \u201ewielkiego k\u0142amstwa\u201d polega tu na odwr\u00f3ceniu r\u00f3l: ten, kto sam buduje uproszczon\u0105 i emocjonaln\u0105 narracj\u0119, og\u0142asza si\u0119 jedynym obro\u0144c\u0105 prawdy, a przeciwnik\u00f3w przedstawia jako \u017ar\u00f3d\u0142o manipulacji. Dlatego przyk\u0142ady takie jak narracja smole\u0144ska, has\u0142o \u201ePolska w ruinie\u201d czy opowie\u015b\u0107 o Tusku jako zdrajcy dzia\u0142aj\u0105 nie tylko jako pojedyncze oskar\u017cenia, lecz jako elementy wi\u0119kszego systemu, w kt\u00f3rym powtarzane k\u0142amstwo zaczyna zast\u0119powa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 polityczn\u0105.<\/p>\n Czy to jest przyczyn\u0105 tego, \u017ce PiS w spos\u00f3b tak zaciek\u0142y broni swoich k\u0142amstw? Odpowiedzmy sobie na nast\u0119puj\u0105ce pytania:<\/p>\n 1. Czy PiS dzia\u0142a zgodnie z t\u0105 zasad\u0105? W wielu punktach tak. Tworzy wielkie k\u0142amstwa, takie jak rzekomy zamach smole\u0144ski, \u201ePolska w ruinie\u201d, obraz Niemiec i Unii Europejskiej jako wrog\u00f3w, oskar\u017cenia Tuska o zdrad\u0119 czy okre\u015blanie opozycji jako \u201ezdradzieckich mord\u201d. Powtarza to przez lata w podporz\u0105dkowanych sobie mediach. Wykorzystuje w\u0142adz\u0119 do ograniczania sprzeciwu, mi\u0119dzy innymi przez represyjne dzia\u0142ania wobec protestuj\u0105cych i zastraszanie przeciwnik\u00f3w politycznych. Wreszcie okazuje sw\u00f3j l\u0119k przed prawd\u0105 wtedy, gdy atakuje niezale\u017cne instytucje, \u015bledzi opozycj\u0119, szuka na ni\u0105 hak\u00f3w, rzuca oszczerstwa i zmienia prawo tak, aby w\u0142asne nadu\u017cycia pozosta\u0142y bezkarne.<\/p>\n 2. Czy PiS powtarza k\u0142amstwo odpowiednio cz\u0119sto? Tak \u2014 dzie\u0144 w dzie\u0144, miesi\u0105c w miesi\u0105c, od wielu lat i we wszystkich podporz\u0105dkowanych sobie mediach.<\/p>\n 3. Czy PiS wykorzystuje swoj\u0105 w\u0142adz\u0119 do st\u0142umienia sprzeciwu? Tak, wielokrotnie i wielop\u0142aszczyznowo, np. przez pa\u0142owanie i aresztowanie kobiet w czasie Strajku Kobiet, zastraszanie przeciwnik\u00f3w, przeprowadzanie aresztowa\u0144 i rewizji przy pomocy antyterroryst\u00f3w.<\/p>\n 4. Czy PiS boi si\u0119 prawdy? Tak, wi\u0119c fa\u0142szuje wybory, \u015bledzi nielegalnie opozycj\u0119, szuka na ni\u0105 hak\u00f3w, rzuca oszczerstwa na polityk\u00f3w i dopasowuje prawo tak, aby ich w\u0142asne przekr\u0119ty by\u0142y bezkarne.<\/p>\n Temat \u201ewielkiego k\u0142amstwa\u201d w propagandzie powraca w nast\u0119puj\u0105cym fragmencie \u201eMein Kampf\u201d Hitlera:<\/p>\n \u201e[\u2026] w wielko\u015bci k\u0142amstwa zawsze jest pewien czynnik, w kt\u00f3ry si\u0119 wierzy, poniewa\u017c ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi, z najbardziej prymitywn\u0105 prostot\u0105 umys\u0142u, \u0142atwiej pada ofiar\u0105 wielkiego k\u0142amstwa ni\u017c ma\u0142ego\u201d. (A.H.: Mein Kampf, s. 252).<\/p>\n Hitler przypisuje tutaj \u201eWielkie K\u0142amstwo\u201d \u2013 podobnie jak wiele innych absurd\u00f3w \u2013 \u017bydom i marksistom. Dzia\u0142a tu klasyczny mechanizm projekcji: sprawca zarzuca ofierze dok\u0142adnie to, co sam praktykuje. \u201eWielkie K\u0142amstwo\u201d, o kt\u00f3re Hitler oskar\u017ca\u0142 \u017byd\u00f3w, sta\u0142o si\u0119 jedn\u0105 z centralnych zasad nazistowskiej propagandy. 1. Czy k\u0142amstwa PiS s\u0105 wielkie? Zdecydowanie tak: rzekomy zamach w Smole\u0144sku, \u201ePolska w ruinie\u201d, wyprzeda\u017c maj\u0105tku pa\u0144stwowego, putinflacja i inne wymienione powy\u017cej.<\/p>\n 2. Kto w nie wierzy? Przede wszystkim osoby podatne na przekaz oparty na l\u0119ku, resentymentach i poczuciu zagro\u017cenia: ludzie, kt\u00f3rzy nie ufaj\u0105 instytucjom liberalnej demokracji, traktuj\u0105 zmiany cywilizacyjne jako atak na w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 albo szukaj\u0105 prostych wyja\u015bnie\u0144 dla skomplikowanych proces\u00f3w spo\u0142ecznych. Dotyczy to nie tylko os\u00f3b s\u0142abiej wykszta\u0142conych, lecz tak\u017ce cz\u0119\u015bci inteligencji, kt\u00f3ra pr\u00f3buje ocali\u0107 warto\u015bci uznawane przez ni\u0105 za zagro\u017cone, takie jak nacjonalizm czy selektywnie rozumiane warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skie. W tym sensie analogia do propagandy nazistowskiej nie polega na ocenie poziomu wykszta\u0142cenia, lecz na pokazaniu, jak wielkie k\u0142amstwo trafia do odbiorc\u00f3w potrzebuj\u0105cych pewno\u015bci, prostego podzia\u0142u \u015bwiata i niezmiennego fundamentu.<\/p>\n Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce ludzki m\u00f3zg traktuje nowe, niezrozumia\u0142e procesy jako abstrakcj\u0119, z kt\u00f3r\u0105 nie zawsze chce si\u0119 zmierzy\u0107, natomiast tre\u015bci dobrze znane, nawet je\u017celi s\u0105 nieprawd\u0105 lub p\u00f3\u0142prawd\u0105, \u0142atwiej sobie wyobra\u017ca i przyswaja. Osoby lepiej przygotowane do my\u015blenia abstrakcyjnego mog\u0105 szybciej dostrzec nowe warto\u015bci i zmiany spo\u0142eczne, natomiast osoby silniej przywi\u0105zane do wcze\u015bniej wpojonych przekona\u0144 cz\u0119\u015bciej opieraj\u0105 si\u0119 na tym, co znane, zamkni\u0119te i uznawane za nienaruszalne. Baza staje si\u0119 wtedy fundamentem \u2014 czym\u015b, czego nie wolno podwa\u017cy\u0107.<\/p>\n Wielu Polak\u00f3w pozostaje przekonanych, \u017ce w XVII wieku Rzeczpospolita jedynie broni\u0142a si\u0119 przed agresj\u0105 ze strony Imperium Osma\u0144skiego. Historyczny obraz tych konflikt\u00f3w jest jednak znacznie bardziej z\u0142o\u017cony \u2013 elity Rzeczypospolitej oraz Kozacy wielokrotnie sami prowokowali starcia z Turkami. Do dzi\u015b silnie oddzia\u0142uje mit utrwalony przez Henryka Sienkiewicza, w kt\u00f3rym muzu\u0142man\u00f3w przedstawia si\u0119 jako brutalnych naje\u017ad\u017ac\u00f3w, a islam jako religi\u0119 z natury wrog\u0105. PiS wykorzysta\u0142o analogiczny mechanizm w 2015 roku, gdy budowa\u0142o l\u0119k przed uchod\u017acami wojennymi, przedstawiaj\u0105c ich jako zagro\u017cenie cywilizacyjne, nosicieli chor\u00f3b i pierwotniak\u00f3w.<\/p>\n Analogiczny mechanizm wykorzystano w 2015 roku do budowania l\u0119ku przed uchod\u017acami wojennymi, kt\u00f3rych kreowano na zagro\u017cenie cywilizacyjne oraz nosicieli chor\u00f3b. W t\u0119 narracj\u0119 uwierzy\u0142o w\u00f3wczas blisko 67% spo\u0142ecze\u0144stwa, czyli 25 mln Polak\u00f3w. Dlaczego na tak radykaln\u0105 manipulacj\u0119 nie zareagowa\u0142y wtedy organy pa\u0144stwowe, partie polityczne czy intelektuali\u015bci? Wygl\u0105da na to, \u017ce zabrak\u0142o odwagi cywilnej \u2013 ci, kt\u00f3rzy dostrzegali fa\u0142sz, obawiali si\u0119 sprzeciwi\u0107 g\u0142osowi wi\u0119kszo\u015bci. W ten spos\u00f3b k\u0142amstwo staje si\u0119 bezkarne i szerzy moralne spustoszenie.<\/p>\n Powtarzanie k\u0142amstwa, wa\u017cne w propagandzie, by\u0142o powszechne ju\u017c w latach dwudziestych XX wieku. Jest to r\u00f3wnie\u017c stwierdzone w \u201eMein Kampf\u201d:<\/p>\n \u201eAle ca\u0142a pomys\u0142owo\u015b\u0107 prezentacji propagandy nie doprowadzi do sukcesu, je\u015bli nie b\u0119dzie zawsze brana pod uwag\u0119 podstawowa zasada. [Propaganda] musi by\u0107 bardzo ograniczona i powtarzana w niesko\u0144czono\u015b\u0107\u201d. (A.H.: Mein Kampf, s. 202)<\/p>\n Czy k\u0142amstwa PiS s\u0105 ograniczone i proste? Tak. PiS pos\u0142uguje si\u0119 j\u0119zykiem nastawionym na szybkie, emocjonalne oddzia\u0142ywanie: kr\u00f3tkimi zdaniami, niewielkim zasobem s\u0142\u00f3w, unikaniem poj\u0119\u0107 abstrakcyjnych oraz has\u0142ami \u0142atwymi do zapami\u0119tania. Analogicznie do opisywanej wcze\u015bniej zasady propagandy przekaz ma by\u0107 maksymalnie powtarzalny i natychmiast rozpoznawalny. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa te\u017c tworzenie pogardliwych etykiet, takich jak \u201elewak\u201d, \u201elewactwo\u201d, \u201eobro\u0144cy pedofil\u00f3w\u201d czy \u201ealimenciarze\u201d. Ich celem nie jest opis rzeczywisto\u015bci, lecz moralne zdyskredytowanie przeciwnika.<\/p>\n Czy PiS powtarza te tre\u015bci w niesko\u0144czono\u015b\u0107? Tak. PiS podporz\u0105dkowa\u0142o sobie media publiczne, zbudowa\u0142o w\u0142asne zaplecze prasowe i internetowe, i poprzez nie regularnie rozpowszechnia przekaz wymierzony w opozycj\u0119. Niekt\u00f3re k\u0142amstwa powtarzane s\u0105 od wielu lat. Partia podejmowa\u0142a tak\u017ce dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do ograniczenia wp\u0142ywu medi\u00f3w niezale\u017cnych, cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 tych pr\u00f3b zosta\u0142a zablokowana. Charakterystycznym elementem tej propagandy jest r\u00f3wnie\u017c odwracanie odpowiedzialno\u015bci: PiS przedstawia Tuska i PO jako \u017ar\u00f3d\u0142o k\u0142amstwa, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 metod\u0105 projekcji politycznej, czyli przypisywania przeciwnikowi w\u0142asnych dzia\u0142a\u0144, motyw\u00f3w i win.<\/p>\n Na charakter zasad i metod dzia\u0142ania PiS wskazuje te\u017c nast\u0119puj\u0105ca sentencja Goebbelsa z 1942 roku:<\/p>\n \u201eZnowu mog\u0119 si\u0119 wiele nauczy\u0107, przede wszystkim tego, \u017ce ludzie s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci znacznie bardziej prymitywni, ni\u017c nam si\u0119 wydaje. Istot\u0105 propagandy jest zatem prostota i powtarzalno\u015b\u0107. Tylko ci, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 sprowadzi\u0107 problemy do najprostszej formu\u0142y i kt\u00f3rzy maj\u0105 odwag\u0119 powtarzania tego w tak uproszczonej formie, nawet wbrew obiekcjom intelektualist\u00f3w, osi\u0105gn\u0105 na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 zasadnicze sukcesy we wp\u0142ywaniu na opini\u0119 publiczn\u0105. Ci, kt\u00f3rzy pod\u0105\u017caj\u0105 inn\u0105 drog\u0105, mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na t\u0119 czy inn\u0105 niestabiln\u0105 grup\u0119 intelektualist\u00f3w, ale nie s\u0105 w stanie zrobi\u0107 nawet rysy na p\u0142aszczy\u017anie (t\u0119pej) percepcji ludu\u201d. (Joseph Goebbels, dziennik, 29 stycznia 1942)<\/p>\n Ta sentencja pomaga zrozumie\u0107, dlaczego opozycja wobec PiS cz\u0119sto przegrywa walk\u0119 o prosty przekaz. Partie demokratyczne zwykle pr\u00f3buj\u0105 odpowiada\u0107 argumentami, korektami i szczeg\u00f3\u0142owymi wyja\u015bnieniami, podczas gdy propaganda dzia\u0142a skr\u00f3tem, emocj\u0105 i powt\u00f3rzeniem. Analogi\u0105 do nazist\u00f3w jest tu nie lekcewa\u017cenie wyborc\u00f3w, lecz przewaga komunikatu, kt\u00f3ry natychmiast wskazuje winnego, obiecuje prost\u0105 odpowied\u017a i nie wymaga mierzenia si\u0119 ze z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105 fakt\u00f3w.<\/p>\n Istniej\u0105 mechanizmy, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce k\u0142amstwo mo\u017ce zacz\u0105\u0107 funkcjonowa\u0107 jako prawda. Najwa\u017cniejszy polega na intensywnym powtarzaniu tej samej tezy w wielu odmianach oraz kana\u0142ach komunikacji, tak aby odbiorca mia\u0142 wra\u017cenie, \u017ce przekaz nie pochodzi z jednego \u017ar\u00f3d\u0142a, lecz jest powszechnie potwierdzany. W ten spos\u00f3b powstaje iluzja prawdy: fa\u0142szywe twierdzenie zaczyna wydawa\u0107 si\u0119 oczywiste, poniewa\u017c stale si\u0119 z nim spotykamy. Propaganda nazistowska wykorzystywa\u0142a zar\u00f3wno wyrafinowane uzasadnienia ideologiczne, jak i najbardziej brutalne formy przekazu, oparte na wielkim, odwa\u017cnym, skandalicznym, g\u0142o\u015bnym i nieustannie nag\u0142a\u015bnianym k\u0142amstwie. Si\u0142a takiej metody polega w\u0142a\u015bnie na tym, \u017ce zdaniem wielu ludzi nie mo\u017cna \u015bwiadomie konstruowa\u0107 tak ogromnego i bezczelnego fa\u0142szerstwa.<\/p>\n Analogiczny mechanizm wida\u0107 w narracji smole\u0144skiej. Przez lata powtarzano sugesti\u0119 zamachu, zdrady i ukrywania prawdy mimo braku dowod\u00f3w potwierdzaj\u0105cych zamach. Si\u0142a tej propagandy nie p\u0142yn\u0119\u0142a ze sp\u00f3jno\u015bci fakt\u00f3w, lecz z nieustannego mno\u017cenia podejrze\u0144, wskazywania winnych i emocjonalnego przedstawiania przeciwnik\u00f3w politycznych jako ludzi, kt\u00f3rzy rzekomo ukrywaj\u0105 prawd\u0119. W ten spos\u00f3b hipoteza polityczna zacz\u0119\u0142a dla cz\u0119\u015bci odbiorc\u00f3w dzia\u0142a\u0107 jak fakt, poniewa\u017c by\u0142a stale obecna w przem\u00f3wieniach, mediach i rytua\u0142ach publicznych.<\/p>\n Podobnie dzia\u0142a metoda u\u017cywania \u015bwiadomego k\u0142amstwa jako manewru, kt\u00f3ry omija intelekt, by sprowadzi\u0107 dyskurs do poziomu prymitywnych reakcji i za pomoc\u0105 plastycznych, brutalnych obraz\u00f3w natychmiast zaw\u0142adn\u0105\u0107 masow\u0105 wyobra\u017ani\u0105. Najlepszym, \u015bwie\u017cym przyk\u0142adem jest oczernianie P\u00e9tera Magyara za pomoc\u0105 zarzutu spalenia \u017cywcem szczeni\u0119cia. Na pytanie dziennikarza o kandydata na premiera W\u0119gier Kaczy\u0144ski w ci\u0105gu kilku sekund sprowadzi\u0142 merytoryczn\u0105 dyskusj\u0119 do najni\u017cszego poziomu emocjonalnego: do obrazu cz\u0142owieka, kt\u00f3ry rzekomo \u201esma\u017cy w piekarniku szczeni\u0119ta\u201d. Taki obraz nie wymaga \u017cadnego wywodu politycznego, bo natychmiast uruchamia moralne oburzenie, wsp\u00f3\u0142czucie i nienawi\u015b\u0107 do wskazanego \u201ez\u0142oczy\u0144cy\u201d. Gdyby Kaczy\u0144ski utrzyma\u0142 sp\u00f3r na poziomie merytorycznym, przekaz by\u0142by mniej anga\u017cuj\u0105cy emocjonalnie. Oskar\u017cenie o skrajnie okrutny czyn dzia\u0142a natychmiast, poniewa\u017c zamienia przeciwnika politycznego w figur\u0119 moralnego z\u0142a. Istotne jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce moment ten podchwyci\u0142y media, tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 medi\u00f3w niezale\u017cnych, kt\u00f3re w bardzo kr\u00f3tkim czasie zwielokrotni\u0142y i utrwali\u0142y ten przekaz. Powsta\u0142 mem: prosty, brutalny i \u0142atwy do zapami\u0119tania, a przez to dla wielu odbiorc\u00f3w niemal niepodwa\u017calny. W\u0142a\u015bnie na tym polega si\u0142a \u201ek\u0142amstwa jako prawdy\u201d: nie chodzi najpierw o dow\u00f3d, lecz o emocj\u0119, kt\u00f3ra ma poprzedzi\u0107 my\u015blenie i utrwali\u0107 wrogo\u015b\u0107.<\/p>\n Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski stworzy\u0142 model przyw\u00f3dztwa silnie autorytarny, oparty na budowaniu obraz\u00f3w zagro\u017cenia i na podporz\u0105dkowywaniu im przekazu partyjnego. Jego si\u0142a bierze si\u0119 ze zdolno\u015bci wytwarzania apokaliptycznych scenariuszy, kt\u00f3re nast\u0119pnie media sprzyjaj\u0105ce partii przedstawiaj\u0105 jako realne niebezpiecze\u0144stwa: zagro\u017cenie ze strony muzu\u0142man\u00f3w, LGBT, Tuska, Unii Europejskiej albo Niemiec. Analogicznie do propagandy polegaj\u0105cej na wielkim k\u0142amstwie sama intensywno\u015b\u0107 przekazu zaczyna pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 dowodu: skoro stale m\u00f3wi si\u0119 o zagro\u017ceniu, wielu odbiorc\u00f3w uznaje je za oczywiste. Lekcewa\u017cenie takich mechanizm\u00f3w jest b\u0142\u0119dem, poniewa\u017c podobny proces w Rosji doprowadzi\u0142 do sytuacji, w kt\u00f3rej wieloletnie k\u0142amstwa sta\u0142y si\u0119 narz\u0119dziem mobilizacji wojennej. Historia Hitlera pokazuje za\u015b, \u017ce przyw\u00f3dca got\u00f3w za wszelk\u0105 cen\u0119 broni\u0107 w\u0142asnej wizji mo\u017ce \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 katastrof\u0119 r\u00f3wnie\u017c na w\u0142asny nar\u00f3d. Niemcy straci\u0142y w II wojnie \u015bwiatowej 7 milion\u00f3w obywateli, podczas gdy straty brytyjskie wynios\u0142y oko\u0142o 450 000 os\u00f3b.<\/p>\n Wszystkie opisane wy\u017cej mechanizmy k\u0142amstwa s\u0105 obecne w propagandzie PiS, dlatego por\u00f3wnanie jej z propagand\u0105 nazistowsk\u0105 uwa\u017cam za uzasadnione na poziomie metody, cho\u0107 nie oznacza ono prostego uto\u017csamienia skutk\u00f3w historycznych. Im d\u0142u\u017cej taka propaganda trwa i im silniej wi\u0105\u017ce si\u0119 z w\u0142adz\u0105 pa\u0144stwow\u0105, tym bardziej musi broni\u0107 w\u0142asnych k\u0142amstw, zaostrza\u0107 autorytaryzm i przedstawia\u0107 prawd\u0119 jako zagro\u017cenie. Historia dyktatur pokazuje, \u017ce w\u0142adza oparta na k\u0142amstwie rzadko wycofuje si\u0119 dobrowolnie, raczej brnie w coraz wi\u0119kszy terror, konflikt wewn\u0119trzny albo wojn\u0119 z wrogiem zewn\u0119trznym. Rosja po 22 latach systematycznej infiltracji k\u0142amstwem jako prawd\u0105 mo\u017ce tu by\u0107 dla nas ostrze\u017ceniem. PiS dzia\u0142a\u0142o przez 8 lat. Pytanie wi\u0119c, co si\u0119 stanie z narodem polskim za 10\u201315 lat, je\u015bli wielkie k\u0142amstwa PiS nie zostan\u0105 zdemaskowane i skutecznie zatrzymane.<\/p>\n Obecny rz\u0105d, elity intelektualne oraz partie i zwolennicy demokracji wci\u0105\u017c nie doceniaj\u0105, jak kolosalnie destruktywne jest K\u0141AMSTWO JAKO PRAWDA i jak powa\u017cne, d\u0142ugofalowe zagro\u017cenie stanowi ono dla narodu. Wprawdzie wiele si\u0119 o tym m\u00f3wi, lecz samo m\u00f3wienie nie wystarcza, poniewa\u017c k\u0142amstwo polityczne rzadko spotyka si\u0119 z realn\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 prawn\u0105. Jest to oczywisty i kardynalny b\u0142\u0105d. Media niezale\u017cne same nie s\u0105 w stanie zdemaskowa\u0107 i zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 systemowego k\u0142amstwa, bo ich dzia\u0142anie bywa kr\u00f3tkotrwa\u0142e: temat \u017cyje kilka dni, a potem zostaje przykryty kolejn\u0105 fal\u0105 propagandy. Walka z k\u0142amstwem wymaga systemu \u2014 silnego, sprawczego, \u015bledczego, prawnego i skutecznego, tak aby publiczny k\u0142amca ponosi\u0142 realn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 i nie odwa\u017ca\u0142 si\u0119 ponownie u\u017cywa\u0107 fa\u0142szu jako narz\u0119dzia w\u0142adzy. By\u0107 mo\u017ce najprostszym i najskuteczniejszym has\u0142em opozycji powinno by\u0107: \u201ePiS k\u0142amie!\u201d.<\/p>\n Konkluduj\u0105c, mo\u017cna stworzy\u0107 katalog zasad propagandy PiS. Nazwa\u0142em go 1. K\u0141AMSTWO MUSI BY\u0106 OGROMNE \u2013 IM WI\u0118KSZE, TYM WI\u0118CEJ OS\u00d3B W NIE UWIERZY Felieton jest wyrazem opinii autora. Nie prezentuje stanowiska ZR Ma\u0142opolskie.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" K\u0142amstwo powtarzane bez ko\u0144ca potrafi zast\u0105pi\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. Ten tekst pokazuje, \u017ce wzorem dla propagandy PiS jest propaganda nazistowska: wielkie k\u0142amstwo, prosty przekaz, wskazanie wroga i nieustanne podsycanie l\u0119ku. To nie jest zwyk\u0142y sp\u00f3r polityczny, lecz zej\u015bcie w amoraln\u0105 otch\u0142a\u0144 \u2014 zagro\u017cenie dla demokracji, prawdy i naszej cywilizacji.<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":39371,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"footnotes":""},"categories":[596],"tags":[],"class_list":["post-39370","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony","felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39370","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39370"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39370\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39373,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39370\/revisions\/39373"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/39371"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39370"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39370"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39370"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nCzy ta zasada pasuje do PiS?<\/p>\n
\n10 PRZYKAZA\u0143 PiS: \u201eK\u0141AMSTWO JAKO PRAWDA\u201d<\/p>\n
\n2. PROSTE UMYS\u0141Y \u0141ATWIEJ PADAJ\u0104 OFIAR\u0104 WIELKICH K\u0141AMSTW
\n3. K\u0141AMSTWO MUSI BY\u0106 SKANDALICZNE \u2013 IM WI\u0118KSZA SENSACJA, TYM BARDZIEJ WIARYGODNA
\n4. K\u0141AMSTWO MUSI BY\u0106 ODWA\u017bNE \u2013 NIE WOLNO BA\u0106 SI\u0118 K\u0141AMA\u0106
\n5. K\u0141AMSTWO MUSI BY\u0106 DOK\u0141ADNE \u2013 TRZYMAJ SI\u0118 TEGO, W CZYM SK\u0141AMA\u0141E\u015a
\n6. K\u0141AMSTWO MUSI BY\u0106 WYRA\u017bONE NAJBARDZIEJ PROSTYM J\u0118ZYKIEM
\n7. K\u0141AMSTWO WYMAGA NIEUSTANNEJ REKLAMY
\n8. K\u0141AMSTWO STAJE SI\u0118 MITEM, A MIT RELIGI\u0104 DOSKONA\u0141\u0104
\n9. INTELEKTUALI\u015aCI NIE UMIEJ\u0104 K\u0141AMA\u0106, WI\u0118C NIE MOG\u0104 WP\u0141YWA\u0106 NA PROSTY LUD
\n10. K\u0141AMSTWO JEST FUNDAMENTEM W\u0141ADZY. PRAWDA TO JEJ WYROK \u015aMIERCI.<\/p>\n
\n