W\u00a0historii ludzko\u015bci wiele wojen mia\u0142o przyczyny gospodarcze, cho\u0107 czasem ta gospodarka by\u0142a tylko pretekstem. S\u0142ynna bosto\u0144ska herbatka rozpocz\u0119\u0142a ameryka\u0144sk\u0105 wojn\u0119 o\u00a0niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Chodzi\u0142o o\u00a0c\u0142a i\u00a0pewnie jeszcze co\u015b wi\u0119cej. Jak zawsze.<\/p>\n
Pierwsza kadencja Trumpa lekko naruszy\u0142a globalny \u0142ad utworzony na mocy tzw. Rundy Urugwajskiej GATT<\/i>, potwierdzonej powo\u0142aniem do \u017cycia \u015awiatowej Organizacji Handlu (WTO). Oczywi\u015bcie handel mi\u0119dzynarodowy nigdy nie by\u0142 ca\u0142kiem wolny i\u00a0\u0142atwy, ale mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce po roku 1987 globalizm zacz\u0105\u0142 funkcjonowa\u0107 jakby wzi\u0105\u0142 dopalacze.<\/p>\n
Mia\u0142o to wiele skutk\u00f3w i\u00a0r\u00f3\u017cnych beneficjent\u00f3w. Globalne koncerny sta\u0142y si\u0119 jeszcze bardziej globalne i\u00a0zyskowne. Zbiera\u0142y premie za wielko\u015b\u0107 i\u00a0za szybko\u015b\u0107 dostaw. Mia\u0142y najwi\u0119ksze fundusze na marketing. Wiele du\u017cych firm zosta\u0142o zmuszone do \u0142\u0105czenia si\u0119 lub upada\u0142y. Upada\u0142y te\u017c naprawd\u0119 du\u017ce i\u00a0innowacyjne. Najbardziej znanym przyk\u0142adem jest chyba europejska Nokia.<\/p>\n
Zyskiwa\u0142y te\u017c firmy z\u00a0kraj\u00f3w prowadz\u0105cych scentralizowan\u0105, pa\u0144stwow\u0105 polityk\u0119 gospodarcz\u0105, finansuj\u0105cych badania naukowe i\u00a0subsydiuj\u0105cych eksport \u2013 takie jak Japonia, Korea Po\u0142udniowa, Tajwan, Chiny, Indie. Maksymalizuj\u0105c swoje zyski najwi\u0119ksze koncerny przenosi\u0142y produkcj\u0119 do tych w\u0142a\u015bnie kraj\u00f3w, o\u00a0niskich p\u0142acach i\u00a0ma\u0142ych wymogach \u015brodowiskowych. Katastrofa w\u00a0Bhopalu (Indie, 1984) nie sta\u0142a si\u0119 jednak przestrog\u0105 dla kraj\u00f3w ani korporacji. Sta\u0142a si\u0119 symbolem walki z\u00a0globalizacj\u0105 i\u00a0neokolonializmem. Do przyj\u0119cia odpowiedzialno\u015bci za katastrof\u0119 nawo\u0142ywali aktywi\u015bci z\u00a0grupy The Yes Men<\/i> (The Yes Men Fix the World<\/i> \u2013 Yesmeni naprawiaj\u0105 \u015bwiat<\/i>, film z\u00a02009 roku).<\/p>\n
W\u00a02010 roku dziesi\u0119\u0107 os\u00f3b z\u00a0kierownictwa fabryki zosta\u0142o skazanych przez s\u0105d w\u00a0Indiach. W\u00a0roku 2012 Dow Chemical, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 interesy Union Carbide, w\u0142a\u015bciciela fabryki w\u00a0Bhopalu, zosta\u0142 sponsorem Igrzysk Olimpijskich w\u00a0Londynie. Pecunia non olet, jak mawiali Rzymianie.<\/p>\n
Ale wr\u00f3\u0107my do ce\u0142. Donald Trump uzna\u0142 c\u0142a za podstawowe narz\u0119dzia do zmiany sytuacji gospodarczej i\u00a0zmiany deficytu handlowego USA. Na razie wi\u0119cej straszy ni\u017c realnie atakuje. Targuje si\u0119 ze swoimi s\u0105siadami, od kt\u00f3rych USA s\u0105 zale\u017cne, mo\u017ce nawet bardziej ni\u017c od Chin i\u00a0od w\u0142a\u015bcicieli ameryka\u0144skich obligacji skarbowych. Ameryka\u0144ska gospodarka bardziej zale\u017cy od tych, kt\u00f3rzy finansuj\u0105 ameryka\u0144ski deficyt ni\u017c od ameryka\u0144skich megakoncern\u00f3w, kt\u00f3re nie p\u0142aca podatk\u00f3w, produkuj\u0105 swoje dobra g\u0142\u00f3wnie w\u00a0Azji i\u00a0Ameryce \u0141aci\u0144skiej i\u00a0sprzedaj\u0105 je w\u00a0coraz wi\u0119kszym stopniu poza USA.<\/p>\n
C\u0142a mog\u0105 by\u0107 dobre. Trump daje innym krajom szanse zracjonalizowania swoich polityk ekonomicznych. Unia Europejska w\u00a0odwecie za planowane ameryka\u0144skie c\u0142a mog\u0142aby uderzy\u0107 w\u00a0ameryka\u0144skich us\u0142ugodawc\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na europejskim rynku. Nie tylko w\u00a0platformy streamingowe drenuj\u0105ce rynek medi\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c w\u00a0inne firmy aplikacyjne typu Uber czy Amazon. C\u0142a powinny by\u0107 narz\u0119dziem racjonalnej polityki ekonomicznej. Powinny s\u0142u\u017cy\u0107 ochronie lokalnych rynk\u00f3w, lokalnych producent\u00f3w i\u00a0interes\u00f3w konsument\u00f3w, czyli obywateli pa\u0144stw.<\/p>\n
Takie c\u0142a nie s\u0105 elementem wojny ekonomicznej, lecz narz\u0119dziami mog\u0105cymi stabilizowa\u0107 ekonomi\u0119 i\u00a0regionalny rozw\u00f3j. Ale to tylko jedne z\u00a0narz\u0119dzi. W\u00a0Polsce nikt nie dba o\u00a0lokalne rynki, lokalne us\u0142ugi. Nikogo nie interesuj\u0105 sp\u00f3\u0142dzielnie. Rz\u0105dz\u0105cy ciesz\u0105 si\u0119 promocjami w\u00a0\u017babce, Biedronce czy Lidlu, dop\u0142atami do chi\u0144skich elektryk\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c tymi, nosz\u0105cymi europejsko brzmi\u0105ce nazwy jak Volwo czy MG. O,\u00a0ironio! Gdy Lech Wa\u0142\u0119sa marzy\u0142 o\u00a0\u201eDrugiej Japonii\u201d, mimowolnie wskazywa\u0142 dobry przyk\u0142ad do na\u015bladowania.<\/p>\n