{"id":38520,"date":"2024-12-15T21:45:45","date_gmt":"2024-12-15T20:45:45","guid":{"rendered":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/?p=38520"},"modified":"2024-12-15T22:25:46","modified_gmt":"2024-12-15T21:25:46","slug":"zapomniany-jubileusz-felieton-michala-gandora-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/?p=38520","title":{"rendered":"Zapomniany jubileusz. Felieton Micha\u0142a Gandora (3)"},"content":{"rendered":"

Wspomnienie Wiejskiego Uniwersytetu Ludowego, kt\u00f3ry powsta\u0142 100 lat temu w listopadzie 1924 r. w Szycach ko\u0142o Krakowa.<\/h4>\n
\"\"<\/a>

(fot. Autora)<\/p><\/div>\n

Kto s\u0142ysza\u0142, \u017ce 100 lat temu 10 kilometr\u00f3w od Krakowa we wsi Szyce rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pierwszy niezale\u017cny wiejski uniwersytet ludowy, za\u0142o\u017cony przez Zofi\u0119 i Ignacego Solarzy? Jad\u0105c dzisiaj z Krakowa w stron\u0119 Olkusza, mo\u017cna wci\u0105\u017c zobaczy\u0107 budynek dawnego uniwersytetu ludowego, kt\u00f3ry wcze\u015bniej mie\u015bci\u0142 rosyjsk\u0105 komor\u0119 celn\u0105, a obecnie mie\u015bci mi\u0119dzy innymi punkt NFZ.<\/p>\n

Historia uniwersytet\u00f3w ludowych na ziemiach polskich si\u0119ga jeszcze zabor\u00f3w. Za pierwsz\u0105 tak\u0105 plac\u00f3wk\u0119 uchodzi szko\u0142a ogrodnicza w Pszczelinie, za\u0142o\u017cona w 1900 roku przez Jadwig\u0119 Dziubi\u0144sk\u0105. W 1921 roku, po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, powsta\u0142 uniwersytet ludowy w Dalkach z inicjatywy Towarzystwa Czytelni Ludowych na czele z ks. Antonim Ludwiczakiem. M\u0142odzie\u017c wiejska pragn\u0119\u0142a jednak nowych form spo\u0142ecznych i ideowych. Uniwersytet w Dalkach by\u0142 za ma\u0142o \u201ewiejski\u201d, brakowa\u0142o w nim informacji o wsi, jej kulturze i d\u0105\u017ceniach. Ruchy wiejskie poszukiwa\u0142y w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci i niezale\u017cno\u015bci. W listopadzie 1924 ruszy\u0142 w Szycach Wiejski Uniwersytet Ludowy im. W\u0142adys\u0142awa Orkana. Z biegiem lat powstawa\u0142y kolejne, a najwi\u0119kszy wysyp przypad\u0142 na ostatnie pi\u0119\u0107 lat II Rzeczpospolitej.<\/p>\n

Uniwersytet w Szycach promowa\u0142 wychowanie m\u0142odzie\u017cy w \u015bcis\u0142ej \u0142\u0105czno\u015bci z warstw\u0105 ch\u0142opsk\u0105 i jej d\u0105\u017ceniami do przebudowy wsi i ca\u0142ego pa\u0144stwa. Zgodnie z za\u0142o\u017ceniami Solarzy by\u0142 to zak\u0142ad wychowawczy o charakterze og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cym przeznaczony dla m\u0142odzie\u017cy wiejskiej w wieku poszkolnym. Nie chodzi\u0142o w nim jednak o zaznajamianie z podstawami usystematyzowanej wiedzy, ale przede wszystkim o kszta\u0142towanie \u015bwiatopogl\u0105du, przygotowanie do uczestnictwa w spo\u0142eczno-kulturalnym \u017cyciu wsi i narodu. Wychowankowie plac\u00f3wek kierowanych przez Solarzy mieli odegra\u0107 rol\u0119 lider\u00f3w w spo\u0142ecznej i gospodarczej aktywizacji wsi.<\/p>\n

Niezale\u017cno\u015b\u0107 WUL w Szycach nie cieszy\u0142a si\u0119 przychylno\u015bci\u0105 w\u0142adz ko\u015bcielnych i ruch\u00f3w prawicowych. Dla w\u0142adz sanacyjnych by\u0142a sol\u0105 w oku. Interesy wsi nie sz\u0142y w parze z interesami rz\u0105dz\u0105cych. Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki ba\u0142 si\u0119 utraty wp\u0142yw\u00f3w. Ignacy Solarz ze swoj\u0105 koncepcj\u0105 roli wsi w \u017cyciu spo\u0142ecznym i politycznym stanowi\u0142 tward\u0105 opozycj\u0119 wobec w\u0142adz. W 1931 WUL w Szycach zosta\u0142 przej\u0119ty przez pa\u0144stwo. Uniwersytet i jego liderzy przenie\u015bli si\u0119 ze swoimi zwolennikami do Gaci Przeworskiej, gdzie kontynuowali dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjn\u0105, mimo \u017ce uczelnia by\u0142a finansowana tylko ze zbi\u00f3rek publicznych.<\/p>\n

Pierwsze uniwersytety ludowe powsta\u0142y w Danii, gdzie przyczyni\u0142y si\u0119 w ogromnym stopniu do ukszta\u0142towania ducha narodowego i obrony przed wzrastaj\u0105c\u0105 pot\u0119g\u0105 Niemiec. Potem zak\u0142adano je ju\u017c na ca\u0142ym \u015bwiecie. W Polsce niezale\u017cno\u015b\u0107 uniwersytet\u00f3w ludowych by\u0142a nie na r\u0119k\u0119 w\u0142adzom, poniewa\u017c plac\u00f3wki te wysuwa\u0142y postulaty \u015bwiecko\u015bci pa\u0144stwa oraz sprawiedliwego podzia\u0142u d\u00f3br ziemskich. Domaga\u0142y si\u0119 te\u017c szerszego udzia\u0142u ludno\u015bci wiejskiej w sprawach pa\u0144stwowych. Dzi\u0119ki tej dzia\u0142alno\u015bci edukacyjnej i powi\u0105zanej z ni\u0105 organizacji Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Wiejskiej RP \u201eWici\u201d kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 postawy spo\u0142eczne krytyczne wobec kleru i polskiej prawicy.<\/p>\n

Czy temu ruchowi nie nale\u017cy si\u0119 dzisiaj cho\u0107 odrobina uwagi ze strony w\u0142adz i spo\u0142ecze\u0144stwa? Szeroko rozumiana edukacja pobudzaj\u0105ca do kszta\u0142towania si\u0119 aktywnych postaw spo\u0142ecznych jest nam ci\u0105gle niezwykle potrzebna. Uniwersytety ludowe, kt\u00f3re by\u0142y znacz\u0105cym elementem rozwoju szeroko rozumianej o\u015bwiaty pozaszkolnej w II Rzeczpospolitej, mog\u0105 by\u0107 dla nas inspiracj\u0105 w dzisiejszych systemach edukacyjnych.<\/p>\n

\n

Felieton jest wyrazem opinii autora. Nie prezentuje stanowiska ZR Ma\u0142opolskie.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wspomnienie Wiejskiego Uniwersytetu Ludowego, kt\u00f3ry powsta\u0142 100 lat temu w listopadzie 1924 r. w Szycach ko\u0142o Krakowa. Kto s\u0142ysza\u0142, \u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":38425,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"footnotes":""},"categories":[596],"tags":[],"class_list":["post-38520","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony","felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38520","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38520"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38520\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/38425"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38520"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38520"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38520"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}