W ci\u0105gu ostatnich kilku (powiedzmy, sze\u015bciu) lat przez krakowskie teatry przewin\u0119\u0142o si\u0119 sporo Brechta. Zaryzykowa\u0142bym twierdzenie, \u017ce Brecht jest modny bardziej ni\u017c Szekspir, a tylko nieco mniej ni\u017c rodowity krakus Wyspia\u0144ski. Teatr S\u0142owackiego wystawi\u0142 w 2018 roku \u201eKarier\u0119 Artura Ui\u201d, kt\u00f3ra to sztuka mog\u0142a zosta\u0107 uznana za najbardziej godz\u0105c\u0105 w rz\u0105dy PiS-u. Na szcz\u0119\u015bcie politycy tej partii nie chodzili i nadal nie chodz\u0105 do teatr\u00f3w. Potem (w 2019 roku) s\u0142ynn\u0105 \u201eOper\u0119 za trzy grosze\u201d wystawi\u0142 Krakowski Teatr Vari\u00e9t\u00e9, cho\u0107 nie kosztowa\u0142a oczywi\u015bcie groszy, a bilety by\u0142y za z\u0142ote (sto). Teatr KTO przygotowa\u0142 sk\u0142adank\u0119 pie\u015bni Brechta (i Kurta Weilla, naturalnie) pod tytu\u0142em \u201eUczycie nas, jak suknie si\u0119 podnosi\u201d. W jej tytu\u0142owym songu zaczerpni\u0119tym z \u201eOpery za trzy grosze\u201d pada ideowa deklaracja Brechta: najpierw chleb, potem moralno\u015b\u0107. Brecht uwa\u017ca\u0142, \u017ce moralni powinni by\u0107 przede wszystkim ci, kt\u00f3rych sta\u0107 nie tylko na chleb, ale i na ciastka; tyle \u017ce oni nie zawsze moralni chc\u0105 by\u0107. Wreszcie do odnawiania Brechta wzi\u0105\u0142 si\u0119 Stary Teatr, te\u017c wystawiaj\u0105c \u201eOper\u0119\u201d.<\/p>\n
Mog\u0142oby to dziwi\u0107, przecie\u017c \u017cyjemy w najbardziej antykomunistycznym kraju w Europie, a wystawiamy sztuki komunistycznego (portal Lubimyczyta\u0107 pisze wprost) dramaturga. Sam Brecht nigdy nie ukrywa\u0142 inspiracji marksizmem. Nic dziwnego, \u017ce jedno z jego wa\u017cniejszych dzie\u0142, \u201eMatka Courage\u201d, by\u0142o lektur\u0105 szkoln\u0105, oczywi\u015bcie w czasach PRL-u.<\/p>\n
Sam nie pami\u0119tam, czy pierwszy kontakt z Brechtem nawi\u0105za\u0142em przez obowi\u0105zkow\u0105 lektur\u0119 czy dzi\u0119ki The Doors. Piosenk\u0119 \u201eAlabama song (whiskey bar)\u201d Jim Morrison zaczerpn\u0105\u0142 z musicalu (songspiele) \u201eRozkwit i upadek miasta Mahagonny\u201d. Mo\u017ce dlatego The Doors trafili na (bardzo) d\u0142ug\u0105 list\u0119 wykonawc\u00f3w muzyki niezalecanej przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Oczywi\u015bcie w\u0142asna tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Doors\u00f3w te\u017c mog\u0142a si\u0119 do tego przyczyni\u0107.<\/p>\n
Warto doda\u0107, \u017ce znacz\u0105cy \u2013 a niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce nawet dominuj\u0105cy \u2013 udzia\u0142 w tworzeniu \u201eOpery za trzy grosze\u201d oraz wspomnianej \u201eMatki Courage\u201d mia\u0142a Margarete Steffin, kochanka, partnerka, a tak\u017ce redaktorka tekst\u00f3w Brechta. Jak twierdzi \u201eGazeta Wyborcza\u201d i Wikipedia, \u201ena podstawie list\u00f3w i innych materia\u0142\u00f3w mo\u017cna z pewno\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce w przypadku \u00abOpery za trzy grosze\u00bb [Steffin] odgrywa\u0142a decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 i nanosi\u0142a znacz\u0105ce poprawki i zmiany stylistyczne. Wsp\u00f3lnie pracowali m.in. nad \u00ab\u017byciem Galileusza\u00bb czy \u00abMatk\u0105 Courage i jej dzie\u0107mi\u00bb, przy czym to ona prawdopodobnie mia\u0142a wi\u0119kszy udzia\u0142 w ich powstaniu, o czym \u015bwiadczy jej charakter pisma r\u0119kopis\u00f3w, a tak\u017ce oparcie tych dzie\u0142 na francuskich tekstach \u017ar\u00f3d\u0142owych\u201d.<\/p>\n
Nomen omen, tekst z \u201eGazety Wyborczej\u201d mimo podania innych \u017ar\u00f3de\u0142 wygl\u0105da prawie dok\u0142adnie tak jak notka w Wikipedii. No, chyba \u017ce by\u0142o odwrotnie, co mog\u0105 sugerowa\u0107 daty edycji w opisie notki w (polskiej) Wikipedii, i fakt, \u017ce autorka tekstu prasowego jest r\u00f3wnie\u017c autork\u0105 notki. To by jednak znaczy\u0142o, \u017ce \u201eWyborcza\u201d drukuje Wikipedi\u0119.<\/p>\n
Ciekawe, \u017ce wikipedialna notka o Brechcie nie wymienia jednego z ciekawszych jego dzie\u0142 (napisanego do sp\u00f3\u0142ki z Weillem i mo\u017ce, jak to u Brechta bywa, z kim\u015b innym), mianowicie \u201eRozkwitu i upadku miasta Mahagonny. Z kolei ten musical (songspiele) ma w polskiej Wiki osobn\u0105 notk\u0119. Mo\u017cna spokojnie twierdzi\u0107, \u017ce polska Wikipedia dor\u00f3wnuje ju\u017c wiarygodno\u015bci\u0105 polskim mediom i vice versa.<\/p>\n
Nie spos\u00f3b jednak przy tym wszystkim nie napisa\u0107 paru s\u0142\u00f3w o spektaklu Brechta w Starym Teatrze w Krakowie. To bardzo rzetelna sztuka. I przedstawienie. Ubogacenie dzie\u0142a o nagie, nieme postaci ofiar przemocy, a nawet wojny, nie wp\u0142ywa na odbi\u00f3r sztuki, podobnie jak wzbogacenie scenografii o liter\u0119 \u201eZ\u201d. Brecht broni si\u0119 sam, broni\u0105 go aktorzy gr\u0105 i \u015bpiewem. Mnie szczeg\u00f3lnie do gustu przypad\u0142 Krzysztof Zawadzki w roli Jonatana Peachuma \u2013 mo\u017ce dlatego, \u017ce lubi\u0119 naprawd\u0119 czarne charaktery. Mackie Majcher Premys\u0142awa Przestrzelskiego okazuje si\u0119 tak naprawd\u0119 zabawk\u0105 w r\u0119kach pa\u0144 Celii Peachum (Anna Radwan), Polly Peachum (Magda Gr\u0105ziowska), Jenny (Dorota Segda) i Lucy (Paulina Kondrak), mimo \u017ce stara si\u0119 gra\u0107 \u0142otrzyka i don\u017cuana, jak pan Brecht przykaza\u0142.<\/p>\n
I sam Brecht, bo przecie\u017c on (chyba \u017ce jednak Steffin), napisa\u0142 fraz\u0119: \u201eCzym jest napad na bank wobec za\u0142o\u017cenia banku?\u201d. Warto te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie by\u0142oby (w Polsce ) Brechta bez jego t\u0142umaczy: Bruno Winawera, Barbary Witek-Swinarskiej i pisz\u0105cego songi i wiersze Brechta po polsku W\u0142adys\u0142awa Broniewskiego.<\/p>\n
Je\u015bli wi\u0119c nie wyczerpali\u015bcie swoich funduszy na kultur\u0119 w tym roku, wydajcie je na \u201eOper\u0119\u201d Brechta, nawet je\u015bli kosztuje wi\u0119cej ni\u017c trzy grosze.<\/p>\n