Zbli\u017caj\u0105ce si\u0119 wybory samorz\u0105dowe sk\u0142aniaj\u0105 do rozwa\u017ca\u0144. Media zapraszaj\u0105 ekspert\u00f3w do komentowania, a ci skupiaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na zmianach wprowadzonych przez PiS, szczeg\u00f3lnie za\u015b na dwukadencyjno\u015bci w\u00f3jt\u00f3w, burmistrz\u00f3w i prezydent\u00f3w. Eksperci uwa\u017caj\u0105 ograniczenia kadencji za szkodliwe. Takie samo ograniczenie dla prezydenta RP nie budzi kontrowersji. Eksperci sugeruj\u0105, by podnosi\u0107 wymogi dla kandyduj\u0105cych po raz trzeci, na przyk\u0142ad by musieli osi\u0105gn\u0105\u0107 lepsze wyniki w pierwszej turze \u2013 60%, a nie 50%.<\/p>\n
Co ciekawe, dyskusji nie wzbudzaj\u0105 starostowie i marsza\u0142kowie sejmik\u00f3w, wy\u0142aniani \u2013 jak wiadomo \u2013 w inny spos\u00f3b, przez rady powiat\u00f3w i sejmiki wojew\u00f3dzkie. Co mo\u017ce dziwi\u0107 niekt\u00f3rych, urz\u0119dy powiatowe i samorz\u0105dy wojew\u00f3dztw dzia\u0142aj\u0105, mimo \u017ce ich organy wykonawcze nie pochodz\u0105 z wybor\u00f3w bezpo\u015brednich. Albo inaczej: miasta i gminy te\u017c powinny ocale\u0107, gdyby zdecydowano si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do wybierania ich organ\u00f3w wykonawczych przez rady gmin. Bezpo\u015brednie wybory w\u00f3jt\u00f3w, burmistrz\u00f3w i prezydent\u00f3w to najgorsza pami\u0105tka po rz\u0105dach SLD. Z jakiego\u015b niezrozumia\u0142ego powodu wi\u0119kszo\u015bci polityk\u00f3w to si\u0119 podoba.<\/p>\n
Polskie wybory samorz\u0105dowe s\u0105 najmniej proporcjonalne i demokratyczne ze wszystkich rodzaj\u00f3w wybor\u00f3w, pomijaj\u0105c oczywi\u015bcie Senat, kt\u00f3ry nale\u017cy zlikwidowa\u0107. Pytanie tylko, czy nale\u017cy go zlikwidowa\u0107 razem z senatorami. Prosz\u0119 wybaczy\u0107 rewolucyjne marzenia frankofila.<\/p>\n
W wyborach do sejmiku ma\u0142opolskiego w roku 2018 prawie 24% g\u0142os\u00f3w zosta\u0142o zmarnowanych: oddanych na komitety, kt\u00f3re nie uzyska\u0142y ani jednego mandatu. Dla por\u00f3wnania, w ostatnich wyborach do Sejmu takich g\u0142os\u00f3w by\u0142o niespe\u0142na 4%. Prawie jedna czwarta g\u0142osuj\u0105cych w wyborach do sejmiku nie ma wi\u0119c tam swoich reprezentant\u00f3w, w por\u00f3wnaniu do 4% g\u0142osuj\u0105cych w wyborach do Sejmu (to mniej, ni\u017c wynosi pr\u00f3g wyborczy). Wygl\u0105da na to, \u017ce o ile Sejm jest w\u0142adz\u0105 demokratycznie wybran\u0105 i reprezentatywn\u0105 (pomijaj\u0105c wady ordynacji wyborczej), o tyle sejmik ma\u0142opolski (i inne podobnie) ju\u017c niekoniecznie.<\/p>\n
W wyborach do Rady Miasta Krakowa 15% wyborc\u00f3w nie uzyska\u0142o swojej reprezentacji. By\u0142 to jednak wynik wyj\u0105tkowy, gdy\u017c Jacek Majchrowski startowa\u0142 jako reprezentant szerokiego frontu, wspierany przez koalicyjny komitet wyborczy. W wyborach w 2014 roku \u201estraconych\u201d g\u0142os\u00f3w by\u0142o ju\u017c normalnie 20%. Trzeba te\u017c wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce frekwencja w tych wyborach wynosi oko\u0142o 50%, czyli radni Krakowa reprezentuj\u0105 co najwy\u017cej 40% os\u00f3b uprawnionych do g\u0142osowania. To ju\u017c ewidentnie tyrania mniejszo\u015bci.<\/p>\n
Z czego to wynika? Po pierwsze, z tendencji do ograniczania liczby radnych. Wiadomo, mniej radnych to mniejsze wydatki. Ale mniej radnych to r\u00f3wnie\u017c mniej proporcjonalne wybory. Po drugie, z wielko\u015bci okr\u0119g\u00f3w wyborczych. W gminach do 20 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w sprawa jest prosta: wybory s\u0105 wi\u0119kszo\u015bciowe. W gminach powy\u017cej 20 tysi\u0119cy okr\u0119gi wyborcze mog\u0105 liczy\u0107 od pi\u0119ciu do o\u015bmiu mandat\u00f3w. W okr\u0119gach pi\u0119ciomandatowych mandaty zwykle uzyskuj\u0105 maksymalnie trzy komitety. W okr\u0119gu o\u015bmiomandatowym szans\u0119 na mandaty maj\u0105 cztery komitety, a przy du\u017cym rozdrobnieniu g\u0142os\u00f3w nawet pi\u0119\u0107. \u0141atwo zapominaj\u0105cym przypominam, \u017ce w ubieg\u0142orocznych wyborach do Sejmu dosta\u0142o si\u0119 pi\u0119\u0107 komitet\u00f3w, z czego dwa mia\u0142y wynik poni\u017cej 10%. W wyborach samorz\u0105dowych takie wyniki w okr\u0119gach nie dawa\u0142yby ani jednego mandatu.<\/p>\n
W wyborach do rad powiat\u00f3w okr\u0119gi licz\u0105 od trzech do dziesi\u0119ciu mandat\u00f3w. W tych najmniejszych jest miejsce na dwa komitety wyborcze. Maj\u0105c wi\u0119c np. 20% g\u0142os\u00f3w, mo\u017cna tam nie uzyska\u0107 ani jednego mandatu. Naj\u0142atwiej, wydawa\u0142oby si\u0119, zapewni\u0107 pluralizm w sejmikach \u2013 oczywi\u015bcie w tych okr\u0119gach, w kt\u00f3rych faktycznie b\u0119d\u0105 okr\u0119gi licz\u0105ce dziesi\u0119\u0107 i wi\u0119cej mandat\u00f3w.<\/p>\n
Reasumuj\u0105c: samorz\u0105dno\u015b\u0107 w Polsce oparta jest na najmniej proporcjonalnych i najmniej demokratycznych zasadach wyborczych. W dodatku jednoosobowe organy gmin maj\u0105 dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 nad cia\u0142ami uchwa\u0142odawczymi. S\u0105 w stanie rz\u0105dzi\u0107 gminami nawet bez stabilnego poparcia rad. I rz\u0105dz\u0105.<\/p>\n
Co wi\u0119c robi\u0107, by poprawi\u0107 demokracj\u0119 i samorz\u0105dno\u015b\u0107 \u2013 oczywi\u015bcie, o ile kto\u015b (z polityk\u00f3w) by zechcia\u0142? Po pierwsze, znie\u015b\u0107 bezpo\u015brednie wybory w\u00f3jt\u00f3w, burmistrz\u00f3w i prezydent\u00f3w. Po drugie, wprowadzi\u0107 w gminach poni\u017cej 20 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w wybory proporcjonalne i uczyni\u0107 ca\u0142\u0105 gmin\u0119 jednym okr\u0119giem wyborczym. Po trzecie, zwi\u0119kszy\u0107 liczb\u0119 radnych wszystkich szczebli samorz\u0105du o co najmniej 10%. Po czwarte, poszerzy\u0107 okr\u0119gi wyborcze tak, by nie mog\u0142y by\u0107 mniejsze ni\u017c o\u015bmiomandatowe.<\/p>\n
To wszystko mo\u017cna wypracowa\u0107 i uchwali\u0107 tak, by obowi\u0105zywa\u0142o od nast\u0119pnej kadencji samorz\u0105du. Oczywi\u015bcie zn\u00f3w czteroletniej.<\/p>\n