Nie raz wspomina\u0142em, \u017ce w mojej opinii poczucie wsp\u00f3lnoty jest obce polskiej tradycji narodowej. Socjolodzy wskazuj\u0105 od dawna na trudno\u015bci w funkcjonowaniu wsp\u00f3lnot w Polsce. Uwa\u017caj\u0105, \u017ce poza rodzinami jeszcze tylko wsp\u00f3lnoty samorz\u0105dowe funkcjonuj\u0105 jako tako. Obawiam si\u0119 jednak, \u017ce nawet te opinie s\u0105 zbyt optymistyczne. Stan polskich rodzin podlega w opisach nadmiernej idealizacji, podobnie jak stan polskich samorz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n
Iluzja, \u017ce istnieje wsp\u00f3lnota mieszka\u0144c\u00f3w na poziomie gmin czy powiat\u00f3w, jest podtrzymywana przez radnych, cz\u0119\u015b\u0107 aktywist\u00f3w, lokalne elity kszta\u0142tuj\u0105ce resztki opinii publicznej. Mo\u017ce najmniejsza gmina w Polsce i jednocze\u015bnie miasto: Krynica Morska, mia\u0142by szanse na stworzenie wsp\u00f3lnoty, przynajmniej poza sezonem turystycznym.<\/p>\n
Brak wsp\u00f3lnotowo\u015bci ujawnia si\u0119 przy niemal ka\u017cdej dyskusji samorz\u0105du, inwestycji czy zmianie cen us\u0142ug publicznych. Wszystkie konsultacje s\u0105 jedynie pozorem, bo jak inaczej okre\u015bli\u0107 konsultowanie inwestycji dotycz\u0105cej pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w miasta, kiedy opinie wyra\u017ca kilkaset os\u00f3b, czyli nawet mniej ni\u017c 1%?<\/p>\n
Oczywi\u015bcie, budowaniu wsp\u00f3lnotowo\u015bci nie sprzyja konsekwentna centralizacja zarz\u0105dzania pa\u0144stwem, z kt\u00f3r\u0105 mamy do czynienia w zasadzie nieprzerwanie od czasu reformy samorz\u0105dowej. Centralizacja post\u0119powa\u0142a r\u00f3wnie\u017c za rz\u0105d\u00f3w PiS-u, a jednocze\u015bnie towarzyszy\u0142 jej klientelizm oraz podzia\u0142 na samorz\u0105dy \u201enasze\u201d i \u201eobce\u201d. \u201eNasze\u201d dostawa\u0142y tekturowe czeki, a czasem i realne pieni\u0105dze, \u201eobce\u201d nic.<\/p>\n
Krak\u00f3w za rz\u0105d\u00f3w PiS-u mia\u0142 wyj\u0105tkow\u0105 pozycj\u0119. Nie by\u0142 \u201eich\u201d, ale te\u017c nie by\u0142 \u201eobcy\u201d. Nagle pojawi\u0142y si\u0119 rz\u0105dowe inwestycje infrastrukturalne, takie jak przebudowa linii kolejowych czy kontynuacja obwodnicy S7. W dodatku od Dziwisza Krak\u00f3w dosta\u0142 Dni M\u0142odzie\u017cy, a od Sasina \u201eSasinad\u0119\u201d \u2013 pardon, igrzyska olimpijskie. Na pierwszej imprezie Krak\u00f3w niemal nie straci\u0142. D\u0142ugi archidiecezji za noclegi pielgrzym\u00f3w sp\u0142aci\u0142 rz\u0105d ze \u015brodk\u00f3w na o\u015bwiat\u0119. Na Sasinadzie Krak\u00f3w mia\u0142 zarobi\u0107, ale sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na realizacji paru inwestycji (nie tylko w infrastruktur\u0119 sportow\u0105). W sumie ma\u0142y plus. I ma\u0142y wstyd.<\/p>\n
Opr\u00f3cz tego \u2013 podobnie jak inne metropolie \u2013 Krak\u00f3w mia\u0142 dost\u0119p do \u015brodk\u00f3w unijnych z poprzedniego okresu bud\u017cetowego. Wykorzystywa\u0142 je r\u00f3wnie\u017c podobnie, robi\u0105c u\u017cytek z kredytowania. Nie ma tu wi\u0119kszej r\u00f3\u017cnicy, je\u015bli spojrze\u0107 na inne miasta, mo\u017ce poza tym \u017ce Krak\u00f3w usilnie rozwija komunikacj\u0119 tramwajow\u0105.<\/p>\n
Jak si\u0119 jednak okazuje, obywatele, a mo\u017ce bardziej politycy \u2013 bo radni s\u0105 politykami ma\u0142ych ojczyzn, w skr\u00f3cie ma\u0142ymi politykami \u2013 \u017cyj\u0105 marzeniami. Dawniej \u015bnili o igrzyskach, tych zimowych, a wi\u0119c mniejszych. Przymuszeni do referendum, dopisali do niego metro. A kto by nie chcia\u0142 metra? Ka\u017cdy by chcia\u0142. No, mo\u017ce poza g\u00f3ralami, bo oni niczego nie chc\u0105 opr\u00f3cz pieni\u0119dzy. Problem z metrem (i nie tylko) jest taki, \u017ce najpierw zamawia si\u0119 opinie ekspert\u00f3w, a potem i tak robi si\u0119 to, co si\u0119 zamarzy. Ekspertyzy postreferendalne sugerowa\u0142y, \u017ce metro jest drogie, a w Krakowie jeszcze dro\u017csze. Drogie nie tylko w budowie, ale i w trakcie u\u017cytkowania, co jako\u015b nie przedosta\u0142o si\u0119 do \u015bwiadomo\u015bci publicznej. Okres przedwyborczy szczeg\u00f3lnie uruchamia wyobra\u017ani\u0119, wi\u0119c ju\u017c na samym pocz\u0105tku kampanii wyobra\u017ania sunie metrem.<\/p>\n
Kolejnym i kto wie, czy nie najwa\u017cniejszym, problem nie tylko Krakowa, ale i wi\u0119kszo\u015bci samorz\u0105d\u00f3w, jest brak wizji przysz\u0142o\u015bci. M\u00f3wi\u0105c konkretniej, wizje rozwojowe, jakie wpisuje si\u0119 na przyk\u0142ad do dokument\u00f3w planistycznych, studium zagospodarowania i strategii rozwojowych, bazuj\u0105 na do\u015bwiadczeniach dwudziestowiecznych, i to nie zawsze z drugiej polowy tego wieku.<\/p>\n
Wed\u0142ug og\u0142oszonej przez GUS w sierpniu 2023 prognozy demograficznej dla Polski liczba ludno\u015bci mo\u017ce do 2060 roku spa\u015b\u0107 z niespe\u0142na 37,7 miliona do 34 milion\u00f3w, a przy najbardziej pesymistycznych za\u0142o\u017ceniach nawet do 27 milion\u00f3w. I trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce liczba 37 milion\u00f3w jest zawy\u017cona, bo uwzgl\u0119dnia cz\u0119\u015b\u0107 emigracji, kt\u00f3ra raczej nie wr\u00f3ci. Tak wi\u0119c pesymistyczna prognoza jest najbardziej prawdopodobna. Dla tych, kt\u00f3rym krakowska sukmana jest najbli\u017csza cia\u0142u, podaj\u0119, \u017ce liczba mieszka\u0144c\u00f3w Ma\u0142opolski mo\u017ce spa\u015b\u0107 o 400 tysi\u0119cy i to w najbardziej optymistycznym scenariuszu. Wed\u0142ug tej samej prognozy w 2060 roku prawie 1\/3 mieszka\u0144c\u00f3w Krakowa b\u0119dzie w wieku poprodukcyjnym, czyli b\u0119dzie mia\u0142a wi\u0119cej ni\u017c 65 lat. Wszystkie inwestycje w mie\u015bcie powinny bra\u0107 to pod uwag\u0119. Planowanie podziemnych inwestycji infrastrukturalnych obarczone jest wi\u0119c du\u017cym ryzykiem. Zamiast metra trzeba budowa\u0107 zak\u0142ady opieku\u0144cze, o\u015brodki pomocy dziennej i hospicja. Taka jest brutalna prawda.<\/p>\n
W\u015br\u00f3d postulat\u00f3w kadry zarz\u0105dzaj\u0105cej plac\u00f3wkami o\u015bwiatowymi znalaz\u0142o si\u0119 ograniczenie liczebno\u015bci klas szkolnych do osiemnastu os\u00f3b. Ten postulat zacznie si\u0119 niebawem sam realizowa\u0107 na skutek nadchodz\u0105cego ni\u017cu demograficznego. Cho\u0107 akurat nie nast\u0105pi to w Krakowie, o ile oczywi\u015bcie sprawdzi si\u0119 najbardziej optymistyczny scenariusz demograficzny, na co \u2013 jak wspomina\u0142em \u2013 szanse s\u0105 mniej ni\u017c ma\u0142e.<\/p>\n
Bud\u017cety miast i gmin, bardzo napi\u0119te ju\u017c przy planowaniu wydatk\u00f3w na rok 2023 i poprzednie, teraz s\u0105 ju\u017c zupe\u0142n\u0105 fantazj\u0105. A perspektywy na rok przysz\u0142y s\u0105 takie same, nawet je\u015bli zrealizuj\u0105 si\u0119 nie\u015bmia\u0142e prognozy o o\u017cywieniu gospodarczym. Niestabilno\u015b\u0107 finans\u00f3w publicznych na poziomie centralnym przeniesie si\u0119 na samorz\u0105dy.<\/p>\n
Kryzys to dobry moment na dyskusj\u0119 o us\u0142ugach publicznych, nie tylko tych realizowanych przez samorz\u0105dy. To r\u00f3wnie\u017c dobry czas na rozmowy o podatkach. O progresji podatkowej. O zmianie podej\u015bcia do podatku od nieruchomo\u015bci. Tyle \u017ce chyba nikt na takie rozmowy nie jest gotowy, a ju\u017c na pewno nie klasa polityczna. Na razie mamy dyskusj\u0119 zdominowan\u0105 przez tych, kt\u00f3rzy czuj\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bcicielami miast. Czuj\u0105 si\u0119 ich w\u0142a\u015bcicielami, bo posiadaj\u0105 w miastach mieszkania i samochody. W zwi\u0105zku z tym uwa\u017caj\u0105, \u017ce podatki od nieruchomo\u015bci powinny by\u0107 niskie, op\u0142aty za parkowanie powinny by\u0107 niskie, a drogi powinny by\u0107 szerokie i wyremontowane \u2013 zapewne za pieni\u0105dze tych, kt\u00f3rzy nie s\u0105 w\u0142a\u015bcicielami mieszka\u0144 i samochod\u00f3w. Najwa\u017cniejsze jest w\u0142a\u015bnie prawo do parkowania, teraz ograniczane w miastach przez op\u0142aty.<\/p>\n
Reprezentanci takich w\u0142a\u015bcicieli ciesz\u0105 si\u0119 z wyroku WSA uchylaj\u0105cego wprowadzenie Strefy Czystego Transportu. Ustanowienie jej ponown\u0105 uchwa\u0142\u0105 mo\u017ce si\u0119 odwlec o rok, a mo\u017ce nawet wi\u0119cej. Ten czas mo\u017cna jednak dobrze wykorzysta\u0107 na znacznie szersz\u0105 akcj\u0119 informacyjn\u0105. Mo\u017ce te\u017c przy okazji pojawi si\u0119 refleksja, \u017ce opr\u00f3cz wprowadzenia zakaz\u00f3w zwi\u0105zanych ze stref\u0105 nale\u017cy rozbudowa\u0107 transport publiczny w mie\u015bcie, a mo\u017ce nawet bardziej transport aglomeracyjny. Wymaga to o wiele aktywniejszej roli samorz\u0105du wojew\u00f3dztwa we wsp\u00f3\u0142pracy z metropoli\u0105 i okolicznymi gminami.<\/p>\n
Na zako\u0144czenie smutny przyk\u0142ad zza granicy wojew\u00f3dztwa. Urz\u0105d Marsza\u0142kowski w Opolu zlikwidowa\u0142 po\u0142\u0105czenie kolejowe z Nysy do Wroc\u0142awia przez Grodk\u00f3w \u015al\u0105ski z powodu\u2026 zbyt du\u017cej frekwencji. Drodzy samorz\u0105dowcy ze wszystkich wojew\u00f3dztw, to \u015blepy tor.<\/p>\n