Demokracja liberalna, czyli taka, do kt\u00f3rej mamy d\u0105\u017cy\u0107 \u2013 bo k\u0142amstwem by\u0142oby twierdzenie, \u017ce kiedykolwiek j\u0105 mieli\u015bmy \u2013 opiera si\u0119 na konsensualnej koncepcji polityki. Niestety, wiedza o polityce i demokracji jest w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c polityk\u00f3w, na poziomie \u015bladowym. A czasem mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce politycy wiedz\u0105 nawet jakby mniej.<\/p>\n
Wbrew pozorom, du\u017co o demokracji (liberalnej, konsensualnej) wiedzieli zarz\u0105dzaj\u0105cy Zjednoczon\u0105 Prawic\u0105. Uznaj\u0105c j\u0105 jednak za przeszkod\u0119 w trwa\u0142ym przej\u0119ciu w\u0142adzy, systematyczne demontowali jej instytucje. A nie by\u0142o to takie trudne, bo zaufanie do tych instytucji podwa\u017cano ca\u0142y czas, niemal od ich powo\u0142ania. Niemniej demokracja konsensualna (czy demokracja w og\u00f3le) by\u0142a traktowana przez PiS jako jedna z przeszk\u00f3d w sprawowaniu w\u0142adzy, a sprawowanie w\u0142adzy by\u0142o wy\u0142\u0105cznym celem PiS-u. Tak jako\u015b si\u0119 sk\u0142ada\u0142o, \u017ce uzasadniaj\u0105c swoje panowanie polityczne, PiS si\u0119ga\u0142o po koncepcje Niemca, Carla Schmitta. W dodatku by\u0142 to ulubiony filozof niemieckich faszyst\u00f3w i cho\u0107 nie pozosta\u0142 wierny III Rzeszy, najlepiej opisywa\u0142 dzia\u0142ania pa\u0144stwa totalitarnego. Taki w\u0142a\u015bnie mi\u0119kki (jak twierdz\u0105 jedni) lub nieudolny (jak oceniaj\u0105 inni) totalitaryzm jawi\u0142 si\u0119 w marzeniach prezesa Kaczy\u0144skiego. W praktyce wychodzi\u0142o to du\u017co gorzej, ale przecie\u017c nie od razu Wawel zbudowano.<\/p>\n
W\u0142adzy i w\u0142adcom wi\u0119kszym i mniejszym, bo posiadaj\u0105cym mniej w\u0142adzy, jest w totalitarnym pa\u0144stwie naj\u0142atwiej. W demokracji wszystkim jest trudno. Demokracja stawia wiele wymaga\u0144 obywatelom i politykom i nigdy ich nie zmniejsza. Wymaga poszerzania wiedzy w\u0142asnej, polegania na ekspertach i w\u0142a\u015bciwego ich doboru. W dodatku nie ma mo\u017cliwo\u015bci wprowadzenia jej zgodnie ze starym prawem ani jej przywr\u00f3cenia, gdy ju\u017c zostanie zniesiona, bo ka\u017cde prawo zabrania rewolucji, broni\u0105c cho\u0107by i chwilowego status quo. Krytycznym momentem jest r\u00f3wnie\u017c przej\u015bcie od restytucji demokracji do pe\u0142nego respektowania zasad prawnych. W wielu elementach rz\u0105dz\u0105cy w latach 2007\u20132015 nie przywr\u00f3cili stanu prawnego, pozostawiaj\u0105c rozwi\u0105zania wprowadzone przez PiS, z czego PiS po o\u015bmiu latach skwapliwie skorzysta\u0142o, pog\u0142\u0119biaj\u0105c stan bezprawia czy te\u017c nowego \u201epa\u0144stwa\u201d.<\/p>\n
Gdy ju\u017c uda si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107 prawid\u0142owe dzia\u0142anie instytucji demokratycznych \u2013 a nie s\u0105dz\u0119, by uda\u0142o si\u0119 to w nadchodz\u0105cym roku \u2013 drugim krokiem powinno by\u0107 oparcie ich dzia\u0142ania na zasadzie konsensualno\u015bci. Zasad\u0119 t\u0119 nale\u017cy stosowa\u0107 przy projektowaniu wszystkich nowych rozwi\u0105za\u0144, w tym r\u00f3wnie\u017c naprawczych. I warto zacz\u0105\u0107 od dialogu i pr\u00f3by nawi\u0105zania konsensusu. Konsensus to jednak co\u015b innego ni\u017c dogadywanie si\u0119 w\u0142adzy z lobbystami grupy zawodowej czy bran\u017cy biznesu. Dialog wymaga dopuszczenia r\u00f3\u017cnych grup przedstawicielskich do wyra\u017cenia opinii. Na przyk\u0142ad, wa\u0142kowana medialnie propozycja obni\u017cenia opodatkowania programist\u00f3w powinna trafi\u0107 nie tylko do Komisji Tr\u00f3jstronnej, kt\u00f3rej nale\u017cy przywr\u00f3ci\u0107 \u017cycie i znaczenie, ale r\u00f3wnie\u017c do reprezentacji innych grup podatnik\u00f3w. W takiej debacie trzeba by merytorycznie obroni\u0107 pogl\u0105d, \u017ce istniej\u0105 mocne merytoryczne podstawy, by dokona\u0107 obni\u017cki podatkowej dla tej grupy, i uzyska\u0107 na to zgod\u0119 pozosta\u0142ych grup podatnik\u00f3w.<\/p>\n
Podobnie wygl\u0105da sprawa propozycji zast\u0105pienia Funduszu Ko\u015bcielnego odpisem podatkowym. Wprowadzenie odpisu podatkowego dla organizacji po\u017cytku publicznego poprzedzi\u0142a d\u0142uga dyskusja. Odpis podatkowy jest swego rodzaju pierwotnym podzia\u0142em finans\u00f3w publicznych dokonywanym przez podatnika na rzecz organizacji, kt\u00f3ra spe\u0142nia wymogi formalne OPP. Jest to element demokracji bezpo\u015bredniej ze wszystkim jej wadami. Niemniej w spo\u0142ecznej dyskusji nikt twardo nie krytykowa\u0142 pogl\u0105du b\u0119d\u0105cego podstaw\u0105 wprowadzenia odpisu, kt\u00f3ry przyznaje organizacjom po\u017cytku publicznego specjalny status w budowaniu demokratycznego spo\u0142ecze\u0144stwa. Zbli\u017caj\u0105ca si\u0119 debata o likwidacji Funduszu Ko\u015bcielnego i zast\u0105pienia go innym mechanizmem podatkowym powinna zosta\u0107 poprzedzona debat\u0105 o roli religii i Ko\u015bcio\u0142\u00f3w we wsp\u00f3\u0142czesnej demokracji. A je\u015bli w efekcie debaty zosta\u0142aby zaakceptowana opinia o pozytywnej roli tych podmiot\u00f3w, kolejna debata mog\u0142aby dotyczy\u0107 kwestii dodatkowego finansowania religii i Ko\u015bcio\u0142\u00f3w z funduszy publicznych, bo z zasady powinny by\u0107 finansowane przez wiernych.
\nG\u0142\u00f3wne zadanie na nowy rok to nauka demokracji \u2013 praktycznie od nowa. Post\u0119py w tej nauce musz\u0105 jednak by\u0107 o wiele wi\u0119ksze ni\u017c te, kt\u00f3re osi\u0105ga prezydent Andrzej Duda, deklaruj\u0105cy, \u017ce ca\u0142y czas si\u0119 uczy. Rzeczywisto\u015b\u0107 wymaga od nas szybszego przej\u015bcia do nast\u0119pnej klasy.<\/p>\n
W nowym roku \u017cycz\u0119 i nauczycielom i ucz\u0105cym si\u0119 sukces\u00f3w i satysfakcji. A ca\u0142ej sferze bud\u017cetowej wreszcie godziwych wynagrodze\u0144. Je\u015bli prezydent pozwoli.<\/p>\n