Przed ka\u017cdym z ministr\u00f3w i ministr nowego rz\u0105du stoj\u0105 bardzo powa\u017cne wyzwania. Ka\u017cdy i ka\u017cda musi si\u0119 zmierzy\u0107 z wieloma oczekiwaniami. W najtrudniejszej sytuacji jest chyba ministra od edukacji. Problemy w tej dziedzinie nie s\u0105 mo\u017ce wi\u0119ksze ni\u017c w innych, ale przed przyst\u0105pieniem to ich rozwi\u0105zywania trzeba najpierw ustali\u0107 kilka spraw podstawowych.<\/p>\n
Po pierwsze trzeba rozstrzygn\u0105\u0107, czego powinni\u015bmy oczekiwa\u0107 po edukacji, jakie zadania stawiamy przed szko\u0142ami, w jaki spos\u00f3b b\u0119dziemy ocenia\u0107 ich realizacj\u0119. Nie b\u0119dzie to \u0142atwo, poniewa\u017c oczekiwania wobec szko\u0142y s\u0105 r\u00f3\u017cne. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 rodzic\u00f3w oczekuje, by szko\u0142a da\u0142a dobre \u015bwiadectwo, kt\u00f3re otworzy drzwi do kolejnej szko\u0142y, kt\u00f3ra da dobre \u015bwiadectwo i przygotuje do matury. Ta ma otworzy\u0107 drzwi do dobrych studi\u00f3w a te do kariery i pieni\u0119dzy. Tyle \u017ce to od dawna ju\u017c tak nie dzia\u0142a.<\/p>\n
Jednocze\u015bnie szko\u0142a rozwarstwia si\u0119, cho\u0107 nieco wolniej od ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Cho\u0107 po zlikwidowaniu gimnazj\u00f3w, b\u0119d\u0105cych swoistym buforem r\u00f3wno\u015bciowym, rozwarstwia si\u0119 szybciej.<\/p>\n
Ostatnio opublikowane wyniki bada\u0144 PISA (2022), s\u0105 szeroko komentowane i bardzo r\u00f3\u017cnie oceniane. Uczniowie z kraj\u00f3w rozwini\u0119tych (OCED i UE) osi\u0105gn\u0119li znacz\u0105co ni\u017csze wyniki, cho\u0107 polscy 15 latkowie nie wypadli na tym tle a\u017c tak \u017ale. To, co mo\u017ce niepokoi\u0107 to bardzo du\u017cy wzrost liczby uczni\u00f3w, kt\u00f3rzy nie osi\u0105gaj\u0105 podstawowego poziomu kompetencji. W najnowszym badaniu to ju\u017c 23 % przy \u015bredniej dla kraj\u00f3w OECD 25 %. Te wyniki zatrwa\u017caj\u0105, bo raporty ONZ sugeruj\u0105, \u017ce wska\u017anik ten nie powinie przekracza\u0107 15%. Zwi\u0119kszenie tej grupy grozi naruszeniem sp\u00f3jno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stw i zagra\u017ca funkcjonowaniu demokracji. Ta jedna czwarta 15-latk\u00f3w nieosi\u0105gaj\u0105ca minimalnego poziom umiej\u0119tno\u015bci i kompetencji spo\u0142ecznych, ma ma\u0142e szanse, by p\u00f3\u017aniej te straty nadrobi\u0107. Je\u015bli ju\u017c teraz maj\u0105 problemy z czytaniem i interpretacj\u0105 prostych tekst\u00f3w, nie b\u0119d\u0105 w stanie korzysta\u0107 z internetu bezpiecznie i ze zrozumieniem.<\/p>\n
Nawet je\u015bli uda si\u0119 zdiagnozowa\u0107 przyczyny i wprowadzi\u0107 w szkole dzia\u0142ania naprawcze, to efekty b\u0119d\u0105 widoczne nie wcze\u015bniej ni\u017c za kilka lat.<\/p>\n
To, co mo\u017cna zrobi\u0107 nieco szybciej, a bezwzgl\u0119dnie nale\u017cy robi\u0107 od razu to zmiana podr\u0119cznik\u00f3w i podstaw programowych. Nie tylko chodzi ich odchudzenie, ale r\u00f3wnie\u017c o trwa\u0142e zwi\u0105zanie ich z aktualn\u0105 wiedz\u0105 naukow\u0105.<\/p>\n
Pozwol\u0119 sobie zacytowa\u0107 stanowisko Komitetu Biologii \u015arodowiskowej i Ewolucyjnej w sprawie projektu podstawy programowej do biologii dla klas V-VIII szko\u0142y podstawowej z 2016 roku:<\/p>\n
1. Z cel\u00f3w kszta\u0142cenia, czyli wymaga\u0144 og\u00f3lnych znikn\u0119\u0142o zdanie \u201e[ucze\u0144] wskazuje ewolucyjne \u017ar\u00f3d\u0142a r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej\u201d. Wymaganie to zapewnia\u0142o obecno\u015b\u0107 my\u015blenia ewolucyjnego w ca\u0142ym cyklu nauczania biologii, a zw\u0142aszcza przy omawianiu r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej. Warto w tym miejscu przypomnie\u0107 s\u0142ynny esej wybitnego ameryka\u0144skiego genetyka Theodosiusa Dobzhansky\u2019ego pod tytu\u0142em \u201eNothing in Biology Makes Sense Except in the Light of Evolution\u201d (\u201eNic w biologii nie ma sensu, o ile nie jest widziane w \u015bwietle ewolucji\u201d). Artyku\u0142 ten, opublikowany w 1973 r. w czasopi\u015bmie pedagogicznym American Biology Teacher, podkre\u015bla, \u017ce teoria ewolucji jest spoiwem biologii, wyja\u015bniaj\u0105c jednocze\u015bnie jedno\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u017cycia na Ziemi. Ewolucja jest \u017ar\u00f3d\u0142em z\u0142o\u017cono\u015bci i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci organizm\u00f3w. Biologia nauczana bez ewolucji staje si\u0119 zbiorem niepowi\u0105zanych ze sob\u0105 fakt\u00f3w do zapami\u0119tania, ale nie do zrozumienia.<\/em><\/p>\n 2. Z tre\u015bci kszta\u0142cenia znikn\u0119\u0142o wymaganie szczeg\u00f3\u0142owe \u201e[ucze\u0144] przedstawia \u017ar\u00f3d\u0142a wiedzy o jej przebiegu [tj. ewolucji]\u201d. To wymaganie umo\u017cliwia\u0142o powi\u0105zanie poj\u0119cia ewolucji z dotychczasow\u0105 wiedz\u0105 ucznia, np. na temat genetyki, ekologii czy budowy organizm\u00f3w. Pozwala\u0142o wykaza\u0107, \u017ce teoria ewolucji ma solidne podstawy naukowe. Bez tego powi\u0105zania, zagadnienia ewolucyjne s\u0105 abstrakcyjne, trac\u0105 swoj\u0105 moc wyja\u015bniaj\u0105c\u0105 i integruj\u0105c\u0105 w nauczaniu biologii.\u00a0Obni\u017cenie rangi ewolucji w projekcie podstawy przez usuni\u0119cie ewolucyjnego kontekstu nauczania biologii jest zdecydowanym krokiem wstecz.<\/em><\/p>\n To odej\u015bcie od edukacji opartej o rzeteln\u0105 wiedz\u0119 naukow\u0105 nie dotyczy wy\u0142\u0105cznie teorii ewolucji, czy nauczania biologii. Potrzebny jest audyt podstaw nauczania wszystkich przedmiot\u00f3w, podstaw programowych i podr\u0119cznik\u00f3w. Nie wystarczy jedynie powr\u00f3t do stanu sprzed rz\u0105d\u00f3w Zjednoczonej Prawicy.<\/p>\n Osobn\u0105 spraw\u0105 jest system kszta\u0142cenia nauczycieli i podniesienie rangi tego zawodu. By\u0107 mo\u017ce nauczyciel powinien zyska\u0107 status funkcjonariusza s\u0142u\u017cby cywilnej ze stosownym wynagrodzeniem. Nadci\u0105gaj\u0105cy do szk\u00f3\u0142 ni\u017c demograficzny sprzyja\u0107 b\u0119dzie selekcji, o ile szko\u0142y i nauczyciele dotrwaj\u0105 do nadej\u015bcia ni\u017cu.<\/p>\n