O ile Solidarno\u015b\u0107 w 1980 roku domaga\u0142a si\u0119 wolnych sob\u00f3t w trosce o pracownik\u00f3w, o tyle post-Solidarno\u015b\u0107 na fali transformacji wprowadzi\u0142a niedziele handlowe w trosce o w\u0142a\u015bcicieli sklep\u00f3w i sieci handlowych. I w\u0142a\u015bcicieli nowo powstaj\u0105cych galerii handlowych. Zrobiono to poniek\u0105d r\u00f3wnie\u017c w trosce o pracownik\u00f3w, bo razem z PRL-em odszed\u0142 o\u015bmiogodzinny dzie\u0144 pracy, a wr\u00f3ci\u0142 dwunastogodzinny. To znaczy, formalnie obowi\u0105zuje dzie\u0144 o\u015bmiogodzinny, ale w zasadzie tylko w urz\u0119dach i instytucjach publicznych. Prawie wszyscy pracowali wi\u0119c na jednym, dw\u00f3ch lub trzech \u201eetatach\u201d przez ca\u0142y tydzie\u0144, \u0142\u0105cznie z \u201ewolnymi\u201d sobotami. Na \u015brednie i wi\u0119ksze zakupy brakowa\u0142o czasu, a by\u0142 to przecie\u017c czas przed powstaniem sklep\u00f3w internetowych i aplikacji zakupowych.<\/p>\n
Niedziela z dnia wolnego sta\u0142a si\u0119 dniem odwiedzania \u015bwi\u0119tych miejsc \u2013 tych ko\u015bcielnych i tych w \u015bwi\u0105tyniach kapitalizmu, czyli centrach handlowych. Galerie handlowe po\u017cyczy\u0142y nazw\u0119 od galerii artystycznych: taki tani (cho\u0107 nie zawsze) snobizm. Cz\u0119\u015b\u0107 pracownik\u00f3w mo\u017ce jednak mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce nazwa pochodzi od galer, kt\u00f3rych motorem nap\u0119dowym, czy raczej \u017ar\u00f3d\u0142em nap\u0119du, byli galernicy, niewolnicy i skaza\u0144cy. N\u0119dznicy po prostu.<\/p>\n
Ta n\u0119dza najbardziej dobitnie ukazuje si\u0119 w\u0142a\u015bnie w niedziele i \u015bwi\u0119ta handlowe. Oczywi\u015bcie, nie tylko \u201en\u0119dznicy\u201d pracuj\u0105 w niedziele. W niedziele s\u0142u\u017c\u0105 s\u0142u\u017cby. W nagrod\u0119 maj\u0105 dodatki i poczucie misji. Poza tym s\u0142u\u017cby maj\u0105 w niedziel\u0119 dy\u017cury. Na dy\u017curach czasem nie dzieje si\u0119 nic. Kawa, zwykle z termosu, bu\u0142ka z torebki i okienka. Windowsy, znaczy si\u0119. W niedziel\u0119 tradycyjnie pracuj\u0105 (s\u0142u\u017c\u0105) r\u00f3wnie\u017c pracownicy sektora kultury i konsumpcji. W sumie kultur\u0119 te\u017c bardziej teraz konsumujemy, ni\u017c jej do\u015bwiadczamy. Tylko aktorzy maj\u0105 szcz\u0119\u015bcie i wolne poniedzia\u0142ki. Mog\u0105 na przyk\u0142ad i\u015b\u0107 do kina lub na zakupy. Oczywi\u015bcie, o ile czego\u015b wtedy nie kr\u0119c\u0105 lub nie maj\u0105 innej fuchy.<\/p>\n
Wed\u0142ug wszelkich statyk Polacy pracuj\u0105 najwi\u0119cej w Europie. No, prawie najwi\u0119cej i zdecydowanie wi\u0119cej, ni\u017c wynosi \u015brednia europejska. Trzeba te\u017c wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce wielu pracuje d\u0142u\u017cej, ni\u017c m\u00f3wi. Przynajmniej w Polsce.<\/p>\n
Polska Organizacja Handlu i Dystrybucji (POHiD) szacuje, \u017ce pomimo zakazu po\u0142owa pracownik\u00f3w handlu i tak pracuje w niedziele niehandlowe. POHiD jednak to lobbystyczne rami\u0119 bran\u017cy. Zakaz mia\u0142 (jakoby) chroni\u0107 prawa pracownik\u00f3w, ale namno\u017cy\u0142o si\u0119 tyle wyj\u0105tk\u00f3w, \u017ce przynajmniej w du\u017cych miastach nie ma w niedziele problem\u00f3w z zakupami. Ludziom z mniejszych miejscowo\u015bci, gdzie nie ma nawet sklepu z p\u0142azem, zostaje poszukiwanie stacji benzynowych. Niedzielny wzrost obrot\u00f3w na stacjach spowodowany zosta\u0142 przeniesieniem cz\u0119\u015bci zakup\u00f3w i kupuj\u0105cych. Jak przyznaje POHiD, mo\u017ce to wp\u0142ywa\u0107 negatywnie na pracownik\u00f3w stacji. Lepiej si\u0119 czuj\u0105, o ironio, w niedziele handlowe. Co prawda, wtedy te\u017c pracuj\u0105, ale jakby nieco mniej. Najwi\u0119ksz\u0105 ironi\u0105 za\u015b jest to, \u017ce z zakazu handlu wy\u0142\u0105czone s\u0105 plac\u00f3wki oferuj\u0105ce (dodatkowo) us\u0142ugi pocztowe. A wszystkie poczty w niedziele s\u0105 zamkni\u0119te.<\/p>\n
Inna organizacja, jeszcze bardziej lobbystyczna: Polska Rada Centr\u00f3w Handlowych (PRCH), od lat domaga si\u0119 powrotu do handlu w niedziele. PRCH podkre\u015bla, \u017ce niedziela jest dla handlu dniem o najwi\u0119kszych obrotach w tygodniu, a zniesienie zakazu mog\u0142oby przynie\u015b\u0107 wzrost zatrudnienia i wp\u0142yw\u00f3w podatkowych. Oczywi\u015bcie, zatrudnieni dodatkowo w niedziele te\u017c mieliby szans\u0119 na zrobienie zakup\u00f3w. Cho\u0107 chyba tylko w swoim sklepie.<\/p>\n
Ekonomi\u015bci PKO BP oszacowali, \u017ce ka\u017cda niedziela niehandlowa obni\u017ca miesi\u0119czny wolumen sprzeda\u017cy detalicznej o 1,1%. Wychodzi\u0142oby na to, \u017ce ruch w niedziel\u0119 jest jakby mniejszy ni\u017c w inne dni, bo w przeciwnym razie wolumen sprzeda\u017cy spad\u0142by wi\u0119cej, mo\u017ce nawet o ponad 3%.<\/p>\n
Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce kupujemy to, czego potrzebujemy, i oczywi\u015bcie troch\u0119 tego, czego nie potrzebujemy. W dodatku coraz wi\u0119cej handlu odbywa si\u0119 za po\u015brednictwem sklep\u00f3w internetowych, a to r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce obni\u017ca\u0107 wolumen sprzeda\u017cy. I jako\u015b radzimy sobie w wi\u0119kszo\u015b\u0107 niedziel, w kt\u00f3re handlowa\u0107 w zasadzie nie wolno.<\/p>\n
Jak natomiast wskazuje raport Instytutu Obywatelskiego, zakaz handlu nie zatrzyma\u0142 trendu likwidacji ma\u0142ych sklep\u00f3w spo\u017cywczych \u2013 jakby kto\u015b naiwnie liczy\u0142, \u017ce taki zakaz mo\u017ce go powstrzyma\u0107. Mo\u017ce \u00f3w trend powstrzyma\u0142oby realne wspieranie sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci i sklep\u00f3w sp\u00f3\u0142dzielczych, ale jak wiemy od operator\u00f3w sieci telefonicznych, nie ma takiego numeru.<\/p>\n
Podnoszony przez zwi\u0105zki zawodowe postulat dodatkowego wynagrodzenia za prac\u0119 w niedziele i \u015bwi\u0119ta s\u0142abo si\u0119 przebija, bo wykracza poza bran\u017c\u0119 handlow\u0105. Podnoszenie p\u0142ac w bran\u017cy nie spotyka si\u0119 z gwa\u0142town\u0105 reakcj\u0105 kandydat\u00f3w na sprzedawc\u00f3w. Owszem, incydentalnie pojawi\u0105 si\u0119 informacje o rzucaniu pracy przez nauczycieli na przyk\u0142ad na rzecz sklepu z kwiatkiem czy owadem. Ale podj\u0105\u0107 tam prac\u0119 i wytrzyma\u0107 rok albo pi\u0119\u0107 to zupe\u0142nie inne wyzwanie, tym bardziej \u017ce mediana wynagrodze\u0144 od lat nie nad\u0105\u017ca za \u015bredni\u0105 krajow\u0105, a (prawie) wszyscy pracownicy bran\u017cy handlowej maj\u0105 wynagrodzenia z dolnej po\u0142\u00f3wki mediany. Mo\u017ce wi\u0119c nie warto si\u0119 zmusza\u0107 do zakup\u00f3w w niedziele, zmuszaj\u0105c innych do pracy. Mo\u017ce lepiej wykorzysta\u0107 ten dzie\u0144 dla siebie i rodziny, a zakupy robi\u0107 w soboty i w Internecie. Bo Internet nigdy nie \u015bpi. Co wi\u0119cej, kupuj\u0105c w Internecie, mo\u017cna te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na etyczn\u0105 warstw\u0119 produkcji i handlu. Zw\u0142aszcza zamawiaj\u0105c w niedziel\u0119.<\/p>\n
* Wojciech M\u0142ynarski spolszczy\u0142 kiedy\u015b francuski protest song.<\/p>\n