Koncerny nale\u017c\u0105ce do najbogatszych, a tak\u017ce te nie bardzo wiadomo do kogo nale\u017c\u0105ce specjalizuj\u0105 si\u0119 w greenwashingu, czyli robieniu wody (zielonej) z m\u00f3zg\u00f3w konsument\u00f3w. To \u201ezupa\u201d przynosz\u0105ca najwi\u0119cej zysk\u00f3w. Mo\u017cna z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce 90% towar\u00f3w i us\u0142ug oznaczanych jako \u201egreen\u201d jest brunatne, je\u015bli nie czarne, a w najlepszym wypadku takie samo jak towary i us\u0142ugi bez nalepki \u201ezielone\u201d. Wyj\u0105tkiem s\u0105 mo\u017ce pralki, o ile naprawd\u0119 zu\u017cywaj\u0105 mniej energii elektrycznej i wody.<\/p>\n
Realizowane nie tylko w Polsce programy \u201eekologiczne\u201d wpisuj\u0105 si\u0119 w ten sam schemat. W dodatku p\u0142yn\u0105ce z nich zyski, je\u015bli s\u0105, trafiaj\u0105 do tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 pieni\u0105dze. Pa\u0144stwo, czyli wszyscy podatnicy, dop\u0142acaj\u0105 tym, kt\u00f3rych sta\u0107 na udzia\u0142 w programach \u2013 na inwestycje w panele fotowoltaiczne, w pompy ciep\u0142a czy elektryczne samochody. Czy wp\u0142ywa to realnie na popraw\u0119 stanu \u015brodowiska? Nie tylko ja mam w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n
Do tej pory tylko jeden program ekologiczny w Polsce zako\u0144czy\u0142 si\u0119 powodzeniem. Efekt jego wprowadzenia jest te\u017c mierzalny i daje si\u0119 oceni\u0107. To program likwidacji palenisk na paliwo sta\u0142e zrealizowany w Krakowie. Opr\u00f3cz dop\u0142at do instalacji alternatywnych \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a program zak\u0142ada\u0142 rekompensat\u0119 koszt\u00f3w ogrzewania dla os\u00f3b o niskich dochodach. Te dwa elementy by\u0142y podstaw\u0105 sukcesu. Rezultat? Znacz\u0105ca poprawa stanu powietrza w Krakowie mimo niekorzystnego po\u0142o\u017cenia w kotlinie i nap\u0142ywu zanieczyszcze\u0144 z okolic, a tak\u017ce zwi\u0119kszonego ruchu samochodowego. A jednocze\u015bnie nie odby\u0142o si\u0119 to kosztem os\u00f3b o najni\u017cszych dochodach.<\/p>\n
Ten wzorcowy \u2013 jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107 \u2013 program nie sta\u0142 si\u0119 jednak wzorem. Wymiana system\u00f3w ogrzewania idzie w Polsce opornie, a w wielu gminach nawet si\u0119 nie zacz\u0119\u0142a. Program Czyste Powietrze z 2018 roku zak\u0142ada\u0142 likwidacj\u0119 do 2030 roku trzech milion\u00f3w kot\u0142\u00f3w emituj\u0105cych najwi\u0119cej zanieczyszcze\u0144. Po pi\u0119ciu latach podpisano 583 tysi\u0105ce um\u00f3w. Polski Alarm Smogowy ocenia\u0142, \u017ce w takim tempie do 2031 roku mo\u017cna wymieni\u0107 1,5 miliona starych kot\u0142\u00f3w i piec\u00f3w \u2013 po\u0142ow\u0119 tego, co zaplanowano w roku 2018. Jednak w programie wyborczym PiS przewidywa\u0142o ograniczenie \u015brodk\u00f3w na ten projekt, co jeszcze spowolni\u0142oby tempo zmian. Jakie b\u0119d\u0105 zamierzenia nowej koalicji w tym zakresie, nie wiadomo. Ale na intensyfikacj\u0119 dzia\u0142a\u0144 chyba nie ma co liczy\u0107.<\/p>\n
Innym projektem na rzecz poprawy stanu powietrza jest program umo\u017cliwiaj\u0105cy tworzenie stref czystego transportu . Dyrektywa unijna powsta\u0142a w 1998 roku, ale pierwsze strefy zak\u0142adano w Europie dopiero dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej. W Polsce rozpocz\u0119to przygotowania na podstawie dyrektyw unijnych oraz nowelizacji z grudnia 2021 roku Ustawy o elektromobilno\u015bci i paliwach alternatywnych. Pierwsza strefa czystego transportu ma dzia\u0142a\u0107 w Krakowie ju\u017c od lipca 2024 roku; zaraz potem kolejna wystartuje w Warszawie.<\/p>\n
Na pocz\u0105tek do strefy b\u0119d\u0105 mog\u0142y wje\u017cd\u017ca\u0107 samochody z silnikami spe\u0142niaj\u0105cymi co najmniej norm\u0119 spalania Euro 1 (samochody benzynowe) lub Euro 2 (diesle). P\u00f3\u017aniej, od lipca 2026 roku, strefa b\u0119dzie dost\u0119pna tylko dla samochod\u00f3w z silnikami benzynowymi spe\u0142niaj\u0105cymi normy Euro 3 lub dla diesli z norm\u0105 Euro 5. Na og\u00f3ln\u0105 liczb\u0119 prawie 900 tysi\u0119cy samochod\u00f3w zarejestrowanych w aglomeracji krakowskiej prawo wjazdu do strefy straci 35 tysi\u0119cy, z czego nieca\u0142e 10 tysi\u0119cy z samego Krakowa. B\u0119dzie to wi\u0119c niespe\u0142na 4% og\u00f3\u0142u pojazd\u00f3w.<\/p>\n
Co w zamian? Miasto rozbudowuje transport publiczny. Nied\u0142ugo zostanie uko\u0144czona p\u0119tla tramwajowa z parkingiem park and ride<\/em> w G\u00f3rce Narodowej. Rozpocz\u0119to budow\u0119 tramwaju do Mistrzejowic. W planach kolejne linie, m.in do Rybitw oraz wzd\u0142u\u017c ulicy Wielickiej do granic miasta. Rozwijana jest sie\u0107 po\u0142\u0105cze\u0144 autobusowych do gmin s\u0105siaduj\u0105cych z Krakowem. Po latach zastoju zacz\u0119to tworzy\u0107 powoli kolej metropolitaln\u0105. To najs\u0142abszy element systemu, niepor\u00f3wnywalny z kolej\u0105 warszawsk\u0105 czy tr\u00f3jmiejsk\u0105.<\/p>\n To wszystko oczywi\u015bcie wymaga nak\u0142ad\u00f3w. Krak\u00f3w wygl\u0105da funduszy europejskich jak stado kani d\u017cd\u017cu. Jednocze\u015bnie ro\u015bnie zad\u0142u\u017cenie miasta wskutek wieloletniego obni\u017cania dochod\u00f3w samorz\u0105d\u00f3w. Bez sprawnego systemu komunikacji publicznej strefy czystego transportu mog\u0105 si\u0119 sta\u0107 przeszkod\u0105 w realizacji zada\u0144 \u017cyciowych przez dotychczasowych u\u017cytkownik\u00f3w \u201ezakazanych\u201d pojazd\u00f3w, o ile ci nie b\u0119d\u0105 w stanie wymieni\u0107 swoich aut na nowsze, spe\u0142niaj\u0105ce cho\u0107by minimalne normy. Strefa nie wp\u0142ynie na komfort \u017cycia u\u017cytkownik\u00f3w SUV-\u00f3w hybrydowych czy elektrycznych, a mo\u017ce nawet odrobin\u0119 zwi\u0119kszy im komfort parkowania. B\u0119d\u0105 mogli kupowa\u0107 jeszcze wi\u0119ksze samochody, w dodatku z dop\u0142at\u0105 do elektryka. I protestowa\u0107 przeciw budowaniu linii tramwajowych przed oknami ich apartament\u00f3w.<\/p>\n