Europejska Konwencja o Ochronie Praw Cz\u0142owieka i Podstawowych Wolno\u015bci traktuje jako odr\u0119bne od siebie i niezale\u017cne wolno\u015b\u0107 my\u015bli, maj\u0105c\u0105 znaczenie intelektualne, potem wolno\u015b\u0107 sumienia o charakterze etycznym, a nast\u0119pnie wolno\u015b\u0107 wyznania, maj\u0105c\u0105 znaczenie religijne. Podkre\u015bla si\u0119, \u017ce w gruncie rzeczy artyku\u0142 9 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Cz\u0142owieka i Podstawowych Wolno\u015bci nie tylko stoi na stra\u017cy wolno\u015bci wyznania, czyli wolno\u015bci religijnej, lecz tak\u017ce ma chroni\u0107 wolno\u015b\u0107 \u015bwiatopogl\u0105dow\u0105 \u2013 co akcentuj\u0105 u\u017cyte w tre\u015bci tego przepisu s\u0142owa \u201emy\u015bl\u201d, \u201esumienie\u201d, \u201ereligia\u201d (wyznanie), \u201eprzekonanie\u201d. Historycznie wolno\u015b\u0107 my\u015bli, sumienia i wyznania to wolno\u015bci nabyte, mo\u017cliwe do zrealizowania tylko w otwartym spo\u0142ecze\u0144stwie demokratycznym, o ile oczywi\u015bcie prawo danego kraju oraz w\u0142adze i trybuna\u0142y na to pozwol\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Kwestia lekarskiej klauzuli sumienia wraca do nas jak bumerang albo (przepraszam za wyra\u017cenie) odbija nam si\u0119 czkawk\u0105, albo torsjami po narodowej szwedzkiej potrawie, czyli sfermentowanym \u015bledziu. Sk\u0105d nagle Szwedzi? Ano st\u0105d, \u017ce klauzula sumienia, ta prawdziwa, narodzi\u0142a si\u0119 w Szwecji. Tam na pocz\u0105tku XX wieku rozpocz\u0119to eksperymenty eugeniczne i budowano \u201enaukowe\u201d podstawy rasizmu. Tam powsta\u0142o Towarzystwo Eugeniczne*, <\/em>kt\u00f3rego dzia\u0142alno\u015b\u0107 doprowadzi\u0142a do powo\u0142ania Pa\u0144stwowego Instytutu Higieny Rasy*, a nast\u0119pnie do uchwalenia w 1941 roku prawa sterylizacyjnego z trzema przes\u0142ankami sterylizacji os\u00f3b doros\u0142ych. Dopuszczono z powod\u00f3w medycznych sterylizacj\u0119 kobiet, dla kt\u00f3rych ci\u0105\u017ca mog\u0142a stanowi\u0107 zagro\u017cenie \u017cycia ze wzgl\u0119du na ich stan zdrowia lub wad\u0119 fizyczn\u0105. Z powod\u00f3w eugenicznych dopuszczono sterylizacj\u0119 os\u00f3b, kt\u00f3re drog\u0105 genetyczn\u0105 mog\u0142yby przekaza\u0107 potomstwu chorob\u0119 fizyczn\u0105, umys\u0142ow\u0105 lub inne ograniczenie intelektualne. A z powod\u00f3w socjalnych zezwolono na sterylizacj\u0119 os\u00f3b, kt\u00f3re nie by\u0142y w stanie zapewni\u0107 opieki potomstwu ze wzgl\u0119du na ograniczenie intelektualne, zaburzenia psychiczne lub asocjalny tryb \u017cycia*. Sterylizacja mog\u0142a by\u0107 stosowana za zgod\u0105 pacjenta. Nie tylko w Szwecji odmowa nie zawsze jest dla pacjenta \u0142atwa, z kolei urz\u0119dnikowi zawsze \u0142atwiej odmowy nie us\u0142ysze\u0107. Szczeg\u00f3lnie w obliczu utraty premii.<\/p>\n\n\n\n Gdzie tu klauzula sumienia? Odwo\u0142ali si\u0119 do niej po raz pierwszy szwedzcy lekarze. No, oczywi\u015bcie nie wszyscy, tylko ci, kt\u00f3rzy mieli sumienie. Ci w\u0142a\u015bnie lekarze stwierdzili, \u017ce nie mog\u0105 wykonywa\u0107 zabiegu, nie maj\u0105c pewno\u015bci, \u017ce pacjent wyrazi\u0142 na niego \u015bwiadom\u0105 zgod\u0119, a sam zabieg s\u0142u\u017cy ratowaniu jego zdrowia lub \u017cycia. Tak wi\u0119c dla sumie\u0144 szwedzkich lekarzy (niekt\u00f3rych) najwa\u017cniejsza by\u0142a troska o zdrowie i \u017cycie pacjenta w \u015bwietle aktualnej wiedzy medycznej.<\/p>\n\n\n\n Dla sumie\u0144 polskich lekarzy najwa\u017cniejszy jest, przynajmniej oficjalnie, spok\u00f3j sumienia wynikaj\u0105cy ze zgodno\u015bci ich przekona\u0144 religijnych z ich praktyk\u0105 lekarsk\u0105. Zdrowie i \u017cycie pacjent\u00f3w s\u0105 tutaj spraw\u0105 co najwy\u017cej drugorz\u0119dn\u0105, je\u015bli nawet nie trzeciorz\u0119dn\u0105. Tak samo jak konfrontacja z konsensusem naukowym b\u0119d\u0105cym podstaw\u0105 aktualnego stanu wiedzy medycznej.<\/p>\n\n\n\n Wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce sumienie polskich lekarzy jest czym\u015b diametralnie innym ni\u017c sumienie lekarzy szwedzkich. Ja osobi\u015bcie (i pewnie nie tylko ja) preferowa\u0142bym wersj\u0119 szwedzk\u0105, nawet gdyby przysz\u0142o mi czasem zobowi\u0105za\u0107 si\u0119 do prze\u0142kni\u0119cia k\u0119sa sfermentowanego \u015bledzia.<\/p>\n\n\n\n Warto przy tej okazji \u2013 okazji nie \u015bledzia, ale sumienia \u2013 przypomnie\u0107 orzeczenie Trybuna\u0142u Konstytucyjnego z 2015 roku, czyli jeszcze pod przewodnictwem prof. Rzepli\u0144skiego. Trybuna\u0142 w pe\u0142nym sk\u0142adzie uzna\u0142 wtedy, \u017ce lekarz jako osoba fizyczna nie mo\u017ce by\u0107 zobowi\u0105zany do wskazania innego lekarza lub podmiotu, kt\u00f3ry o zdrowie i dobro pacjenta dba bardziej ni\u017c o swoj\u0105 iluzj\u0119 na temat sumienia. Trybuna\u0142 stwierdzi\u0142 jednak, \u017ce lekarz ten powinien zg\u0142osi\u0107 prze\u0142o\u017conemu swoj\u0105 decyzj\u0119 o skorzystaniu z klauzuli sumienia oraz uzasadni\u0107 i odnotowa\u0107 ten fakt w dokumentacji. To plac\u00f3wka medyczna powinna wskaza\u0107 inn\u0105 plac\u00f3wk\u0119, w kt\u00f3rej pracuj\u0105 lekarze bez sumienia, za to gotowi do realizacji zabieg\u00f3w i terapii zgodnych ze stanem wiedzy medycznej w trosce o zdrowie i \u017cycie pacjent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Moim zdaniem decyzj\u0119 o wy\u017cszo\u015bci w\u0142asnego sumienia ponad wiedz\u0105 medyczn\u0105 lekarz powinien og\u0142osi\u0107 przed rozpocz\u0119ciem praktyki lekarskiej, licz\u0105c si\u0119 z tym, \u017ce b\u0119dzie mu trudno znale\u017a\u0107 zatrudnienie w publicznych plac\u00f3wkach opieki zdrowotnej, bo te maj\u0105 leczy\u0107 zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej. A przynajmniej powinny. Kierownik plac\u00f3wki zawieraj\u0105cej kontrakt z NFZ mia\u0142by obowi\u0105zek zagwarantowa\u0107 realizacj\u0119 \u015bwiadcze\u0144 zgodnie z prawem i wiedz\u0105 medyczn\u0105, nie m\u00f3g\u0142by zatem sobie pozwoli\u0107 na zatrudnienie lekarza, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie chcia\u0142 wykonywa\u0107 niekt\u00f3rych procedur medycznych. Co wi\u0119cej, lekarz prowadz\u0105cy praktyk\u0119 prywatn\u0105, zg\u0142aszaj\u0105c korzystanie z klauzuli sumienia, powinien by\u0107 obowi\u0105zany do opublikowania zakresu \u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3rych nie zamierza realizowa\u0107, tak by pacjenci mogli podj\u0105\u0107 decyzj\u0119, czy korzysta\u0107 z sumienia lekarza czy z opieki medycznej. Tak powinna wygl\u0105da\u0107 praktyka pa\u0144stwa prawa, kt\u00f3re respektuje wolno\u015b\u0107 my\u015bli, sumienia i wyznania oraz prawa cz\u0142owieka do ochrony zdrowia.<\/p>\n\n\n\n Czemu o tym przypominam ? Bo znowu, tym razem poniek\u0105d za spraw\u0105 nastolatki z Podlasia, o polskiej klauzuli sumienia zrobi\u0142o si\u0119 g\u0142o\u015bno. Zreszt\u0105 na Podkarpaciu by\u0142oby tak samo, bo wojew\u00f3dztwo og\u0142osi\u0142o si\u0119 stref\u0105 stoj\u0105c\u0105 na stra\u017cy lekarskich sumie\u0144. Kto chce ratowa\u0107 \u017cycie lub zdrowie, mo\u017ce sobie jecha\u0107 na S\u0142owacj\u0119. Do Szwecji troch\u0119 daleko.<\/p>\n\n\n\n Przyda\u0142oby si\u0119 te\u017c troch\u0119 polityk\u00f3w mniej troszcz\u0105cych si\u0119 o w\u0142asne sumienie, a bardziej o dobro i zdrowie obywateli. Bo inaczej pozostaniemy tylko z nadziejami, \u017ce szanse na \u201ezdrowie\u201d mamy dopiero po \u015bmierci. A ci, co takich nadziei nie \u017cywi\u0105, zostan\u0105 pozbawieni wszelkich.<\/p>\n\n\n\n PS 1 Gwiazdka * odsy\u0142a\u0107 Was powinna do Wikipedii albo w og\u00f3le gdzie\u015b do jakich\u015b chmur.<\/p>\n\n\n\n PS 2 Przypominam, \u017ce konkordat nale\u017cy wypowiedzie\u0107, a klauzul\u0119 sumienia napisa\u0107 od nowa po szwedzku.<\/p>\n\n\n\n