Ciekawe, czy wszyscy obro\u0144cy konstytucji wiedz\u0105, kt\u00f3ry przepis konstytucyjny jest od dawna najbardziej martwy. Moim (i nie tylko moim) zdaniem to artyku\u0142 65, a w szczeg\u00f3lno\u015bci punkt 5: \u201eW\u0142adze publiczne prowadz\u0105 polityk\u0119 zmierzaj\u0105c\u0105 do pe\u0142nego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie program\u00f3w zwalczania bezrobocia, w tym organizowanie i wspieranie poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz rob\u00f3t publicznych i prac interwencyjnych\u201d. No wi\u0119c nie, w\u0142adze nie prowadz\u0105 i w zasadzie nigdy nie prowadzi\u0142y takiej polityki od czasu uchwalenia konstytucji.<\/p>\n\n\n\n
Z du\u017cym zainteresowaniem przeczyta\u0142em w krakowskim dodatku do \u201eGazety Wyborczej\u201d tekst czy raczej om\u00f3wienie materia\u0142u prasowego (czyli przygotowanego dla medi\u00f3w) na temat raportu Instytutu Polityk Publicznych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Ciekawe, \u017ce tekst nie znalaz\u0142 si\u0119 w og\u00f3lnopolskiej cz\u0119\u015bci gazety, cho\u0107 przecie\u017c m\u00f3g\u0142by, a mo\u017ce nawet powinien, trafi\u0107 do najwa\u017cniejszego (zdaniem \u201eGazety Wyborczej\u201d) dzia\u0142u \u201eWyborcza.biz\u201d. Krakowski dodatek zreszt\u0105 ograniczy\u0142 si\u0119 do zrelacjonowania \u2013 jak s\u0105dz\u0119 \u2013 materia\u0142u przygotowanego przez autor\u00f3w raportu. \u201eKrytyka Polityczna\u201d zareagowa\u0142a inaczej: jej publicysta (i jednocze\u015bnie publicysta \u201eGazety Prawnej\u201d) skupi\u0142 si\u0119 na marginalizowaniu raportu.<\/p>\n\n\n\n
Ale do rzeczy. Opr\u00f3cz przypomnienia, czym jest polityka gwarantowanego zatrudnienia \u2013 wa\u017cnego zw\u0142aszcza dla nieznaj\u0105cych niczego poza neoliberalizmem \u2013 autorzy przygotowali analiz\u0119 rynku pracy i wisz\u0105cych nad nim zagro\u017ce\u0144. Ja, nieco arbitralnie, wybra\u0142em to:<\/p>\n\n\n\n
\u2013 wyczerpywanie si\u0119 prostych rezerw rozwojowych w kontek\u015bcie dost\u0119pnych zasob\u00f3w pracy, co mo\u017ce znacz\u0105co zmniejszy\u0107 dynamik\u0119 wzrostu odsetka os\u00f3b aktywnych zawodowo;
\u2013 zanik dialogu spo\u0142ecznego oraz s\u0142abo rozwini\u0119te mechanizmy kooperacji\/komunikacji na linii pracodawcy \u2013 pracownicy;
\u2013 brak dostosowania polityki rynku pracy do wyzwa\u0144 globalnych, regionalnych i lokalnych;
\u2013 systemowa s\u0142abo\u015b\u0107 publicznych instytucji otoczenia rynku pracy maj\u0105cych za zadanie egzekucj\u0119 przepis\u00f3w kodeksu pracy i praw pracowniczych.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owem, polskie rz\u0105dy w pigu\u0142ce, i to nie tylko przez ostatnie lata, ale w zasadzie od czasu transformacji systemowej. Jak przypominaj\u0105 autorzy raportu, koncepcja pe\u0142nego zatrudnienia pochodzi z pocz\u0105tk\u00f3w ubieg\u0142ego stulecia (Keynes, Minsky, Kalecki), a funkcjonowa\u0142a w ekonomicznym mainstreamie a\u017c do ko\u0144ca lat 70. \u2013 do przewrotu neoliberalnego. \u201eZgodnie z postkeynsowskim podej\u015bciem, reprezentuj\u0105cym oryginaln\u0105 my\u015bl Kaleckiego i Keynesa, w przeciwie\u0144stwie do prywatnego rynku rz\u0105d ma narz\u0119dzia do zapewnienia stanu pe\u0142nego i produktywnego zatrudnienia. S\u0105 nimi przede wszystkim wydatki i inwestycje publiczne\u201d. Autorzy podaj\u0105 przyk\u0142ady efektywnie dzia\u0142aj\u0105cych program\u00f3w gwarantowanego zatrudnienia w Belgii, Austrii, Francji. Czyli mo\u017cna. Wystarczy chcie\u0107\u2026<\/p>\n\n\n\n
Istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 raportu jest analiza polskiego systemu gospodarczego i fiskalnego, dosy\u0107 druzgoc\u0105ca we wnioskach. \u201eModel polityki gospodarczej w Polsce jest oparty o niskie p\u0142ace, zdyscyplinowanych pracownik\u00f3w oraz elastyczny rynek pracy. Osi\u0105gane jest to kosztem instytucjonalnie s\u0142abej pozycji przetargowej pracownik\u00f3w, skutkuj\u0105cej niskim udzia\u0142em p\u0142ac w PKB. [\u2026] Jednym z efekt\u00f3w tego stanu rzeczy jest niebagatelna skala wyp\u0142acania wynagrodze\u0144 pod sto\u0142em\u201d. Czysty neoliberalizm.<\/p>\n\n\n\n
W dalszej cz\u0119\u015bci raportu autorzy diagnozuj\u0105 dzia\u0142ania rz\u0105du w sferze pracy poprzez instytucje. Polityk\u0119 rz\u0105dow\u0105 cechuje chaos programowy, chaos zarz\u0105dzania oraz ca\u0142kowita nieobecno\u015b\u0107 na najbardziej istotnym polu \u2013 polu lokalnym, czyli w gminach. Jednym z element\u00f3w aktywnej polityki wspierania rynku pracy jest wed\u0142ug autor\u00f3w (co nie powinno by\u0107 zaskoczeniem) wspieranie tworzenia lokalnych sp\u00f3\u0142dzielni pracy.<\/p>\n\n\n\n
I tak oto przez rynek pracy wr\u00f3cili\u015bmy do autobus\u00f3w elektrycznych. Niestety, hiszpa\u0144skich. Hiszpania te\u017c przechodzi\u0142a transformacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, ekonomiczn\u0105, polityczn\u0105. By\u0142a krajem zacofanym, rolniczym. Jej transformacja by\u0142a jednak modernizacj\u0105. A nasza\u2026<\/p>\n\n\n\n
Raport \u2013 5\/2022 Praca prawem nie towarem
Centrum Polityk Publicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie<\/p>\n\n\n\n