{"id":34405,"date":"2022-12-16T19:32:28","date_gmt":"2022-12-16T18:32:28","guid":{"rendered":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/?p=34405"},"modified":"2022-12-16T19:32:32","modified_gmt":"2022-12-16T18:32:32","slug":"ziobro-czyli-tartuffe-felieton-adama-jaskowa-106","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/?p=34405","title":{"rendered":"Ziobro, czyli Tartuffe.\u00a0Felieton Adama Ja\u015bkowa (106)"},"content":{"rendered":"\n

\u201eW osobie Tartufa nie z jednym \u015bwi\u0119toszkiem mamy do czynienia, ale z ca\u0142\u0105 klik\u0105, z klik\u0105 czarno odzianych, s\u0142odko m\u00f3wi\u0105cych jegomo\u015bci\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowi\u0105 wszyscy jedno wielkie bractwo, zawsze gotowe udzieli\u0107 sobie pomocnej r\u0119ki. Mamy tu wszystkie szczeble: Tartufe, pan Zgoda i niewidzialny Wawrzyniec to szalbierze; pani Penelle i Orgon to cz\u0142onkowie tej samej kliki, tym niebezpieczniejsi, \u017ce wnosz\u0105 w ni\u0105 przy swoim za\u015blepieniu uczciwo\u015b\u0107, i dobr\u0105 wiar\u0119. Tej klice przeciwstawia Molier Elmir\u0119, dzieci Orgona, rozs\u0105dn\u0105 Doryn\u0119 i szlachetnego Klitandra: bezsprzecznie uczciwi ludzie, ale raczej wcielaj\u0105cy \u015bwieck\u0105 uczciwo\u015b\u0107 ni\u017c przeciwstawiaj\u0105cy rzeteln\u0105 pobo\u017cno\u015b\u0107 fa\u0142szywej\u201d.<\/em><\/h4>\n\n\n\n

Kto wie, czy nie mniej wa\u017cny ni\u017c sama sztuka Moliera jest wst\u0119p do niej napisany przez Tadeusza Boya \u017bele\u0144skiego (1925). Boy nie kryje zachwytu nad Molierem, czuje si\u0119 wr\u0119cz jego d\u0142u\u017cnikiem. O swoich czasach pisze \u2013 i p\u00f3\u017aniej mog\u0142o to si\u0119 wydawa\u0107 nie do ko\u0144ca zrozumia\u0142e, a dzi\u015b budzi\u0107 mo\u017ce zazdro\u015b\u0107 \u2013 \u017ce by\u0142 to okres o\u015bwiecenia i racjonalizmu w por\u00f3wnaniu do epoki, w kt\u00f3rej \u017cy\u0142 i tworzy\u0142 Molier, epoki absolutyzmu mniej lub bardziej o\u015bwieconego, zwyci\u0119skiej kontrreformacji, ale i zal\u0105\u017ck\u00f3w przysz\u0142ego o\u015bwiecenia.<\/p>\n\n\n\n

Boy postrzega\u0142 w\u0142asn\u0105 epok\u0119 \u2013 zapewne w por\u00f3wnaniu do czas\u00f3w Moliera czy cho\u0107by m\u0142odopolskiego neoromantyzmu \u2013 jako okres modernizacji, emancypacji i pozytywizmu. I trudno odm\u00f3wi\u0107 mu s\u0142uszno\u015bci. W odrodzonej Polsce dokona\u0142 si\u0119 skok emancypacyjny kobiet, rozw\u00f3j edukacji, nauki i techniki. Z feudalizmu pr\u00f3bowali\u015bmy doj\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Efekty mo\u017cna ocenia\u0107 r\u00f3\u017cnie, ale nie spos\u00f3b nie doceni\u0107 stara\u0144, w tym stara\u0144 samego Boya, lekarza z wykszta\u0142cenia, wspieraj\u0105cego o\u015bwiat\u0119 zdrowotn\u0105 i medyczn\u0105, zaanga\u017cowanego w ruch na rzecz niekaralno\u015bci aborcji, w propagowanie antykoncepcji i \u015bwiadomego macierzy\u0144stwa. Ca\u0142a jego akcja edytorska: Biblioteka Boya, to pr\u00f3ba zakotwiczenia Polak\u00f3w w o\u015bwieceniu, racjonalno\u015bci i szacunku do nauki. I nie by\u0142 przecie\u017c Boy w tych staraniach osamotniony.<\/p>\n\n\n\n

\u201eOficjalni w\u0142adcy ludzkich wierze\u0144 i my\u015bli posiadali w r\u0119ku wszystkie \u015brodki represji. Medycyna, prawoznawstwo, filozofia i najgro\u017aniejsza z nich teologia podawa\u0142y sobie r\u0119ce, gdy chodzi\u0142o o poskromienie \u015bmia\u0142ka, kt\u00f3ry si\u0119 odwa\u017cy\u0142 podkopywa\u0107 autorytet lub rutyn\u0119. \u00abAteuszem\u00bb jest, kto nie wierzy w puszczanie krwi, heretykiem, kto nie wierzy w Arystotelesa. A og\u0142osi\u0107 w\u00f3wczas kogo\u015b ateuszem znaczy\u0142o niemal postawi\u0107 go poza obr\u0119bem prawa, znaczy\u0142o poszczu\u0107 go jak psa<\/em>\u201d \u2013 pisa\u0142 Boy o czasach Moliera we wst\u0119pie do \u201e\u015awi\u0119toszka\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Gdybym tego akapitu nie ubra\u0142 w cudzys\u0142\u00f3w i nie wskaza\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142a, \u0142atwo mo\u017cna by go odebra\u0107 niemal jak opis dnia dzisiejszego. Gdyby jeszcze zamiast puszczania krwi wstawi\u0107 lekarsk\u0105 klauzul\u0119 sumienia, nie by\u0142oby \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci: rzecz dzieje si\u0119 tu i teraz. To tak, jak w przedstawieniu w Teatrze STU, gdzie aktorzy nosz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne stroje i ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142czesny jest \u015awi\u0119toszek. Gdyby nie m\u00f3wiono tam wierszem jak w \u201esztuce\u201d, lecz \u201eproz\u0105\u201d jak pan Jourdain, mieliby\u015bmy obrazki nie z teatru, tylko z \u017cycia rodziny. Rodziny Radia Maryja, rzecz jasna. Tego nie m\u00f3g\u0142 uwzgl\u0119dni\u0107 Boy w swoim przek\u0142adzie, bo t\u0142umaczy\u0142 Moliera przed wojn\u0105, t\u0105 pierwsz\u0105, i przed epok\u0105 radia z Torunia, a nawet przed epok\u0105 Radia Niepokalan\u00f3w, \u201eMa\u0142ego Dziennika\u201d i \u201eRycerza Niepokalanej\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201eW osobie Tartufa nie z jednym \u015bwi\u0119toszkiem mamy do czynienia, ale z ca\u0142\u0105 klik\u0105, z klik\u0105 czarno odzianych, s\u0142odko m\u00f3wi\u0105cych jegomo\u015bci\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowi\u0105 wszyscy jedno wielkie bractwo, zawsze gotowe udzieli\u0107 sobie pomocnej r\u0119ki. Mamy tu wszystkie szczeble: Tartufe, pan Zgoda i niewidzialny Wawrzyniec to szalbierze; pani Penelle i Orgon to cz\u0142onkowie tej samej kliki, tym niebezpieczniejsi, \u017ce wnosz\u0105 w ni\u0105 przy swoim za\u015blepieniu uczciwo\u015b\u0107, i dobr\u0105 wiar\u0119. Tej klice przeciwstawia Molier Elmir\u0119, dzieci Orgona, rozs\u0105dn\u0105 Doryn\u0119 i szlachetnego Klitandra: bezsprzecznie uczciwi ludzie, ale raczej wcielaj\u0105cy \u015bwieck\u0105 uczciwo\u015b\u0107 ni\u017c przeciwstawiaj\u0105cy rzeteln\u0105 pobo\u017cno\u015b\u0107 fa\u0142szywej<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Wypisz wymaluj przeci\u0119tna polska rodzina, s\u0142uchaj\u0105ca radia, a na pewno ogl\u0105daj\u0105ca telewizj\u0119. Niestety t\u0119 niekodowan\u0105, naziemn\u0105, z op\u0142aconym (lub nie) abonamentem RTV. Nawet je\u015bli ci ludzie nie mieliby okazji pozna\u0107 Tartuffa osobi\u015bcie, pewnie widzieliby go i s\u0142yszeli, \u017ce trwa(m) wiernie przy bogu i spe\u0142nia jedynie wol\u0119 nieba. Molier mia\u0142 to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce trafi\u0142 na w\u0142adc\u0119 w jego okresie liberty\u0144skim. Potem \u2013 czego komediopisarz ju\u017c nie mia\u0142 okazji zobaczy\u0107 \u2013 Kr\u00f3l S\u0142o\u0144ce bardziej przypomina\u0142 posta\u0107 z Molierowskiej sztuki, a mo\u017ce nawet kilka postaci z wielu sztuk naraz.<\/p>\n\n\n\n

\u201eCzy Molier zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 ze swego wsp\u00f3\u0142pracownictwa z najwy\u017cszymi duchami epoki, z dzie\u0142em Kartezjusz\u00f3w i Pascal\u00f3w? Mo\u017ce. Ale ten dyrektor teatru, jego g\u0142\u00f3wny aktor, dostawca repertuaru i aran\u017cer dworskich uroczysto\u015bci, dosy\u0107 mia\u0142 swoich spraw na g\u0142owie. Sta\u0142o si\u0119 to poniek\u0105d mimowiednie, moc\u0105 tego imperatywu zdrowego rozumu oraz wrodzonego instynktu swobody, jakie tkwi\u0142y w Molierze. Mo\u017ce tak samo by\u0142by zdziwiony, dowiaduj\u0105c si\u0119 o tym, jak tym, \u017ce w jego dziele tkwi\u0105 ju\u017c owe elementy, kt\u00f3re w p\u00f3\u0142tora wieku po nim wydadz\u0105 Rewolucj\u0119 Francusk\u0105, jak to w nim odnale\u017ali jego komentatorzy<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b nie mamy tak \u017ale, jak mia\u0142a Francja Moliera, bo mia\u0142a wtedy tylko jego. Dzi\u015b mamy i wi\u0119cej teatr\u00f3w, i wi\u0119cej \u201eMolier\u00f3w\u201d (toutes proportions gard\u00e9es<\/em>, jak powiedzia\u0142by zapewne Boy). Mamy te\u017c \u2013 o czym Molierowi si\u0119 nawet nie \u015bni\u0142o \u2013 \u201eMolierki\u201d, i czasem teatr nasz jest ogromny, a czasem zaledwie tylko dramatyczny.<\/p>\n\n\n\n

Mamy te\u017c Mari\u0119 Kurowsk\u0105 (PiS), kt\u00f3ra sama chyba si\u0119 obsadzi\u0142a w roli pani Pernelle, wiernej s\u0142uchaczki Tartuffe\u2019a (i Radia Maryja). Maria Kurowska twierdzi (w debacie sejmowej), \u017ce ka\u017cdy, kto podnosi r\u0119k\u0119 na katolicyzm, podnosi r\u0119k\u0119 na pa\u0144stwo. Na pa\u0144stwo w pa\u0144stwie, czyli pa\u0144stwo PiS? To akurat mo\u017cliwe. I w\u0142a\u015bnie dla obrony tego\u017c pa\u0144stwa (PiS) Solidarna (a w zasadzie endecka) Polska przygotowa\u0142a projekt zaostrzaj\u0105cy przepisy kodeksu karnego, tak by chroni\u0107 katolik\u00f3w przed prze\u015bladowaniami. Atei\u015bci, ci bez sumienia i moralno\u015bci, zauwa\u017cyliby, \u017ce nikt tak nie prze\u015bladuje katolik\u00f3w jak ko\u015bcielna hierarchia, ale to pogl\u0105d bezbo\u017cny i bezczelny. I antyklerykalny. Antyklerykalizm pokornym owieczkom nie przystoi.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce katolik\u00f3w prze\u015bladuje rz\u0105d Zjednoczonej Prawicy, ale w dalszym ci\u0105gu to katolicy (prawdziwi) prze\u015bladuj\u0105 innych katolik\u00f3w (nieprawdziwych?). Czy katolikom wolno prze\u015bladowa\u0107 innych katolik\u00f3w? Watykan ju\u017c dawno stwierdzi\u0142, \u017ce nie wolno, chyba \u017ce nieprawdziwi podaj\u0105 si\u0119 za prawdziwych. Projekt \u201eSolidarnej Polski\u201d ma te\u017c opr\u00f3cz \u201em\u0142ota\u201d na szyderc\u00f3w, ateist\u00f3w, antykleryka\u0142\u00f3w (i czarownice) r\u00f3wnie\u017c \u201ekowad\u0142o\u201d: zapisy gwarantuj\u0105ce bezkarno\u015b\u0107 wiernym spadkobiercom Testament\u00f3w (Starego i Nowego), gdyby przysz\u0142a im ochota na cytaty i by\u0107 mo\u017ce na wcielanie ich w \u017cycie. I nikt, \u017cadna tam Ikea czy Europejskie Trybuna\u0142y, nie mia\u0142by prawa stan\u0105\u0107 im na przeszkodzie.<\/p>\n\n\n\n

I o to chyba chodzi. Prokuratura Generalna ministra Ziobry chcia\u0142aby robi\u0107 egzaminy katolikom i kara\u0107 tych, kt\u00f3rzy si\u0119 pod prawdziwych podszywaj\u0105, i tych, kt\u00f3rzy stoj\u0105 z boku i patrz\u0105 (zapewne szyderczo). Przyjdzie na nich kryska, czyli pan (lub pani) Zgoda i przyk\u0142adnie wymierzy im sprawiedliwo\u015b\u0107 (ziobrow\u0105). O tempora, o mores, o Boyu, o Molierze!<\/p>\n\n\n\n

PS 1 Wszystkie cytaty ze wst\u0119pu Boya do \u201e\u015awi\u0119toszka\u201d pochodz\u0105 z Wolnych Lektur na podstawie wydania z 1925 roku.<\/p>\n\n\n\n

PS 2 \u201eTartuffe\u201d w przek\u0142adzie Jerzego Radziw\u0142\u0142owicza, re\u017c. Krzysztof Pluskota\u2013Krakowski, Teatr Scena Stu, premiera wrzesie\u0144 2022.<\/p>\n\n\n\n

PS 3 Do wybor\u00f3w zosta\u0142o niespe\u0142na jedena\u015bcie miesi\u0119cy.<\/p>\n\n\n\n

r\u00f3wnie\u017c na <\/em>aristoskr.wordpress.com<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Felieton jest wyrazem opinii autora. Nie prezentuje stanowiska ZR<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eW osobie Tartufa nie z jednym \u015bwi\u0119toszkiem mamy do czynienia, ale z ca\u0142\u0105 klik\u0105, z klik\u0105 czarno odzianych, s\u0142odko m\u00f3wi\u0105cych jegomo\u015bci\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowi\u0105 wszyscy jedno wielkie bractwo, zawsze gotowe udzieli\u0107 sobie pomocnej r\u0119ki. Mamy tu wszystkie szczeble: Tartufe, pan Zgoda i niewidzialny Wawrzyniec to szalbierze; pani Penelle i Orgon to cz\u0142onkowie tej samej kliki, tym niebezpieczniejsi, \u017ce wnosz\u0105 w ni\u0105 przy swoim za\u015blepieniu uczciwo\u015b\u0107, i dobr\u0105 wiar\u0119. Tej klice przeciwstawia Molier Elmir\u0119, dzieci Orgona, rozs\u0105dn\u0105 Doryn\u0119 i szlachetnego Klitandra: bezsprzecznie uczciwi ludzie, ale raczej wcielaj\u0105cy \u015bwieck\u0105 uczciwo\u015b\u0107 ni\u017c przeciwstawiaj\u0105cy rzeteln\u0105 pobo\u017cno\u015b\u0107 fa\u0142szywej\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":20415,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"footnotes":""},"categories":[596],"tags":[],"class_list":["post-34405","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony","felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34405","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34405"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34405\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/20415"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34405"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34405"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34405"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}