Nawet je\u015bli to nie Amerykanie odkryli, \u017ce wszyscy ludzie s\u0105 r\u00f3wni, to oni napisali to czarno na bia\u0142ym, a przynajmniej przyj\u0119li s\u0142owa Thomasa Jeffersona za w\u0142asne: \u201eUwa\u017camy nast\u0119puj\u0105ce prawdy za oczywiste: \u017ce wszyscy ludzie stworzeni s\u0105 r\u00f3wnymi, \u017ce Stw\u00f3rca obdarzy\u0142 ich pewnymi nienaruszalnymi prawami, \u017ce w sk\u0142ad tych praw wchodzi prawo do \u017cycia, wolno\u015bci i d\u0105\u017cenia do szcz\u0119\u015bcia. \u017be celem zabezpieczenia tych praw wy\u0142onione zosta\u0142y w\u015br\u00f3d ludzi rz\u0105dy, kt\u00f3rych sprawiedliwa w\u0142adza wywodzi si\u0119 ze zgody rz\u0105dzonych<\/em>\u201d (Deklaracja Niepodleg\u0142o\u015bci; tekst za Wikipedi\u0105).<\/p>\n\n\n\n Potem si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce jednak nie wszyscy ludzie s\u0105 r\u00f3wni, albo i nie wszyscy ludzie s\u0105 lud\u017ami. Realizacja postulatu r\u00f3wno\u015bci zabra\u0142a Ameryce prawie 200 lat, a nawet teraz mimo formalnej r\u00f3wno\u015bci jest to kraj o najwi\u0119kszych nier\u00f3wno\u015bciach spo\u015br\u00f3d kraj\u00f3w rozwini\u0119tych.<\/p>\n\n\n\n Poj\u0119cie obywatela, kt\u00f3ry ma swoje prawa (i obowi\u0105zki), zawdzi\u0119czamy rewolucji francuskiej. Nie uda\u0142oby si\u0119 jednak tego osi\u0105gn\u0105\u0107 bez formalnego (i, jak si\u0119 okaza\u0142o, fizycznego) odci\u0119cia si\u0119 od monarchii i feudalizmu. Obywatela Ludwika Kapeta potraktowano na r\u00f3wni z innymi obywatelami. R\u00f3wno\u015b\u0107 ta natomiast nie by\u0142a zupe\u0142na, bo kobietom nie przyznano praw obywatelek, a jedynie r\u00f3wne prawa w obliczu gilotyny.<\/p>\n\n\n\n Do r\u00f3wno\u015bci praw Francja (i Europa) musia\u0142y dojrze\u0107. Trzeba by\u0142o obali\u0107 jeszcze niejednego cesarza, stoczono jeszcze wiele wojen, w tym jedn\u0105 \u015bwiatow\u0105. A Europ\u0119 i tak wyprzedzi\u0142a Australia, przyznaj\u0105c kobietom prawa wyborcze w 1902 roku. Ale \u017ceby nie by\u0142o za s\u0142odko, tubylcza ludno\u015b\u0107, Aborygeni, uzyska\u0142a pe\u0142ni\u0119 praw obywatelskich dopiero w 1965, czyli rok po formalnym zniesieniu segregacji rasowej w USA, a wiele lat przed upadkiem polityki apartheidu w RPA (1990).<\/p>\n\n\n\n Wracajmy do Europy. Jako pierwsze uzyska\u0142y prawa wyborcze Skandynawki \u2013 Dunki, Norwe\u017cki, Islandki, a tak\u017ce Finki, wci\u0105\u017c jako poddanki cara Wszechrusi, kr\u00f3la Polski, wielkiego ksi\u0119cia Finlandii, Miko\u0142aja II Romanowa. Gdy rewolucja w 1917 roku zmiot\u0142a go z tronu, status obywateli i obywatelek przyznano mieszka\u0144com Rosji, przynajmniej na terenie opanowanym przez Czerwonych i ich armi\u0119. Polki doczeka\u0142y si\u0119 swoich praw niewiele p\u00f3\u017aniej ni\u017c niepodleg\u0142o\u015bci; musieli upa\u015b\u0107 pozostali cesarze, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 krwawa wojna \u015bwiatowa.<\/p>\n\n\n\n Stany Zjednoczone pr\u00f3bowa\u0142y goni\u0107 Europ\u0119 (i Australi\u0119), wprowadzaj\u0105c 19. poprawk\u0119 do konstytucji, przyznaj\u0105c\u0105 Amerykankom w 1920 roku prawa wyborcze. Cz\u0119\u015b\u0107 praw ekonomicznych, np. prawo do posiadania i dysponowania w\u0142asnym maj\u0105tkiem, obywatelki USA uzyska\u0142y jednak dopiero w latach 60. XX wieku.<\/p>\n\n\n\n Francuzki musia\u0142y czeka\u0107 na swoje prawa a\u017c do 1944 roku. Po upadku rewolucji, po restauracji Burbon\u00f3w oraz II i III republiki, dopiero IV republika by\u0142a tak naprawd\u0119 demokratyczna. Koniec II wojny \u015bwiatowej opr\u00f3cz opami\u0119tania przyni\u00f3s\u0142, niejako przy okazji, Powszechn\u0105 Deklaracj\u0119 Praw Cz\u0142owieka i Obywatela \u2013 mo\u017cna by rzec, po\u015bmiertne zwyci\u0119stwo jakobin\u00f3w i pierwszej francuskiej feministki Olimpii de Gouges.<\/p>\n\n\n\n By\u0142 to dokument bez precedensu w historii cz\u0142owieka, rewolucja na miar\u0119 Kodeksu Hammurabiego czy rzymskiego prawa cywilnego, tyle \u017ce dotycz\u0105ca wszystkich bez wzgl\u0119du na pochodzenie, p\u0142e\u0107, kolor sk\u00f3ry i tzw. ras\u0119. Uznawano w niej prawa wszystkich ludzi \u2013 cho\u0107 tylko tak jak w nazwie, czyli deklaratywnie. By\u0142a to r\u00f3wnie\u017c deklaracja obaw przed si\u0142\u0105 Zwi\u0105zku Radzieckiego i upowszechnianiem idei socjalizmu, deklaracja strachu przed faszyzmem i wcale nie wykluczon\u0105 powt\u00f3rk\u0105 z tragicznej historii. W 1966 roku Zgromadzenie Og\u00f3lne ONZ przyj\u0119\u0142o Pakty Praw Cz\u0142owieka, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Paktu Praw Gospodarczych, Spo\u0142ecznych i Kulturalnych. To ciekawe, \u017ce Polska PRL-owska ratyfikowa\u0142a Pakty i zdecydowa\u0142a si\u0119 ich przestrzega\u0107 (cho\u0107 z tym by\u0142o ju\u017c r\u00f3\u017cnie, nie zawsze jednak gorzej ni\u017c w krajach Zachodu), a Polska demokratyczna nie jest w stanie ratyfikowa\u0107 Europejskiej Karty Praw Podstawowych. Po wyj\u015bciu Wielkiej Brytanii z UE pozostajemy jedynym krajem, kt\u00f3ry tego nie zrobi\u0142. By\u0142a to wsp\u00f3lna decyzja premiera Tuska i prezydenta Kaczy\u0144skiego. Potem Donald Tusk trzy razy obiecywa\u0142 ratyfikacj\u0119 Karty; czekam na czwarty raz. PiS jest w tej sprawie konsekwentne i chyba bardziej szczere, bo ratyfikacji Karty nie obiecuje, a wr\u0119cz uwa\u017ca j\u0105 za \u017ar\u00f3d\u0142o z\u0142a i grzechu.<\/p>\n\n\n\n Zaskakuj\u0105ce jest jedynie to, \u017ce 9 czerwca 2018 roku na PGE Narodowym w Warszawie odby\u0142o si\u0119 Forum Praw i Wolno\u015bci, zorganizowane w zwi\u0105zku z przypadaj\u0105c\u0105 wtedy 70. rocznic\u0105 przyj\u0119cia Powszechnej Deklaracji Praw Cz\u0142owieka. Przygotowa\u0142y je Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris, Konfederacja Inicjatyw Pozarz\u0105dowych Rzeczypospolitej (KIPR) oraz Stowarzyszenie KoLiber, czyli organizacje, kt\u00f3rym duch Deklaracji jest, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, obcy. Co gorsze, by\u0142a to jedyna impreza zorganizowana w t\u0119 rocznic\u0119. Wiele wskazuje na to, \u017ce w Polsce rozumiemy Deklaracj\u0119 g\u0142\u00f3wnie po turecku.<\/p>\n\n\n\n 10 grudnia jest obchodzony na niemal ca\u0142ym \u015bwiecie jako Dzie\u0144 Praw Cz\u0142owieka. W tym roku darowa\u0142bym sobie obchody, tym bardziej gdyby mia\u0142o je organizowa\u0107 Ordo Iuris. Wol\u0119 poczeka\u0107 na Kart\u0119 Praw Podstawowych, r\u00f3wno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 i ekonomiczn\u0105, prawo do godziwego \u017cycia i godnej \u015bmierci. Mo\u017ce do\u017cyj\u0119. Czego i Wam \u017cycz\u0119. Nie na Miko\u0142aja, nie na Barbary, na Dzie\u0144 Praw Cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Deklaracj\u0119 przyj\u0119to bez g\u0142osu sprzeciwu. Od g\u0142osowania wstrzyma\u0142a si\u0119 RPA, w kt\u00f3rej nie by\u0142o nawet deklaratywnej r\u00f3wno\u015bci praw. Wstrzyma\u0142a si\u0119 Arabia Saudyjska, w kt\u00f3rej prawa do dzi\u015b maj\u0105 w zasadzie tylko m\u0119\u017cczy\u017ani. O ironio, od g\u0142osu wstrzyma\u0142y si\u0119 delegacje pa\u0144stw obozu socjalistycznego: ZSRR wraz z Ukrain\u0105 i Bia\u0142orusi\u0105, Czechos\u0142owacja, Polska i Jugos\u0142awia. Pretekstem by\u0142 brak pot\u0119pienia faszyzmu, a tak naprawd\u0119 chodzi\u0142o o nacisk po\u0142o\u017cony w Deklaracji na wolno\u015bci polityczne.<\/p>\n\n\n\n
Do Pakt\u00f3w nie przyst\u0105pi\u0142a Arabia Saudyjska, ale tak\u017ce Katar i Zjednoczone Emiraty Arabskie (s\u0105 natomiast cz\u0142onkami FIFA). Pakty zosta\u0142y podpisane, cho\u0107 nie ratyfikowane przez Chiny i Kub\u0119. Polska ratyfikowa\u0142a oba dokumenty w 1977 roku, przyst\u0119puj\u0105c tym samym do Powszechnej Deklaracji Praw Cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n