Krakowskie media donosz\u0105, \u017ce powstanie nowy tw\u00f3r pod nazw\u0105 Ruch Odnowy Samorz\u0105du Ma\u0142opolskiego. Skojarzenie z Ruchem Odbudowy Polski jest moim prywatnym skojarzeniem, a jak wiedz\u0105 ci, kt\u00f3rzy mnie znaj\u0105, mnie si\u0119 wszystko \u017ale kojarzy. Nie spos\u00f3b jednak odm\u00f3wi\u0107 trafno\u015bci tezie, \u017ce samorz\u0105d \u2013 nie tylko ma\u0142opolski \u2013 wymaga odnowy, a nawet (moim zdaniem) zbudowania od nowa.<\/p>\n\n\n\n
Troska PiS-u o samorz\u0105dy to \u0142zy ronione przez krokodyla nad przygotowywan\u0105 przek\u0105sk\u0105. Niemniej trzeba przyzna\u0107, \u017ce dzi\u0119ki PiS-owi wyra\u017anie obna\u017cono wszystkie s\u0142abo\u015bci i wady systemu samorz\u0105d\u00f3w lokalnych. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich by\u0142a wpisana ju\u017c w pocz\u0105tek reformy. Utworzenie w 1990 roku ma\u0142ych gmin nie mia\u0142o \u017cadnych racjonalnych podstaw. Powo\u0142ano do \u017cycia prawie 2500 jednostek, w wi\u0119kszo\u015bci pozbawionych szansy uzyskania funduszy na realizacj\u0119 swoich zada\u0144. Tego b\u0142\u0119du nie poprawi\u0142a reforma samorz\u0105dowa AWS, uznawana za najbardziej udan\u0105. Niestety, udana by\u0142a jedynie w por\u00f3wnaniu do pozosta\u0142ych trzech reform.<\/p>\n\n\n\n
Centralizacja w\u0142adzy post\u0119puje za PiS-u jeszcze szybciej ni\u017c za PO. Gdyby kto\u015b naprawd\u0119 troszczy\u0142 si\u0119 o samorz\u0105dy (swoj\u0105 drog\u0105, samorz\u0105d to wszyscy mieszka\u0144cy danego terytorium, st\u0105d samorz\u0105d terytorialny), to stara\u0142by si\u0119 o zwi\u0119kszanie kontroli mieszka\u0144c\u00f3w nad organami samorz\u0105dowymi. Tymczasem zwi\u0105zek mieszka\u0144c\u00f3w z radnymi przypomina stosunek przerywany. Odbywa si\u0119 tylko raz na cztery lata. A teraz, dzi\u0119ki PiS-owi, raz na pi\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Ordynacja wi\u0119kszo\u015bciowa (okr\u0119gi jednomandatowe) powinna dotyczy\u0107 tylko najmniejszych gmin, licz\u0105cych maksymalnie do dziesi\u0119ciu tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w. Nale\u017ca\u0142oby zastanowi\u0107 si\u0119 nad okr\u0119gami wyborczymi nie mniejszymi ni\u017c na przyk\u0142ad dziesi\u0119ciomandatowe, co przy wprowadzeniu bardziej proporcjonalnego sposobu dzielenia mandat\u00f3w ni\u017c metoda D\u2019Hondta da\u0142oby lepsz\u0105 reprezentatywno\u015b\u0107 wybor\u00f3w \u2013 lub w og\u00f3le jak\u0105kolwiek reprezentatywno\u015b\u0107. W Krakowie 15% g\u0142os\u00f3w przynosi w wyborach samorz\u0105dowych\u2026 okr\u0105g\u0142e zero mandat\u00f3w. Gdyby taki wynik osi\u0105gn\u0119\u0142y dwa komitety wyborcze, to 30% g\u0142osuj\u0105cych zosta\u0142oby bez swoich przedstawicieli. W wi\u0119kszo\u015bci gmin w Polsce rady sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z reprezentant\u00f3w dw\u00f3ch lub trzech grup politycznych. Przy frekwencji, kt\u00f3ra tylko raz: w 2018 roku, przekroczy\u0142a 50%, a wcze\u015bniej ledwo przekracza\u0142a 40%, i to w pierwszej turze, bo w drugiej nigdy (poza 2018 rokiem) do tego poziomu nie dobija\u0142a, wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w, nie tylko z w\u0142asnej woli, pozostaje bez samorz\u0105dowej reprezentacji.<\/p>\n\n\n\n
Bezpo\u015bredni wyb\u00f3r w\u00f3jt\u00f3w, burmistrz\u00f3w i prezydent\u00f3w powoduje skupienie w\u0142adzy w r\u0119kach jednoosobowych organ\u00f3w, dodatkowo zmniejszaj\u0105c kontrol\u0119 radnych nad organami gmin. Sprzyja to powstawianiu dwor\u00f3w i koterii, a przez to jeszcze bardziej oddala mieszka\u0144c\u00f3w od organ\u00f3w samorz\u0105du, kt\u00f3re ju\u017c ca\u0142kiem staj\u0105 si\u0119 lokalnymi organami w\u0142adzy. Powsta\u0142y udzielne ksi\u0119stwa wielkomiejskie. Na drugim biegunie s\u0105 gminy wiejskie, kt\u00f3re wi\u0119kszo\u015b\u0107 dochod\u00f3w osi\u0105gaj\u0105 z dotacji lub subwencji i nie s\u0105 w stanie pe\u0142ni\u0107 funkcji, do kt\u00f3rych jakoby zosta\u0142y powo\u0142ane. Ciekawe, \u017ce na poziomie powiat\u00f3w i wojew\u00f3dztw zarz\u0105dy s\u0105 wybierane przez radnych. Nic nie s\u0142ycha\u0107 o parali\u017cu tych jednostek. Funkcjonuj\u0105, realizuj\u0105 swoje zadania. Owszem, czasem zmieniaj\u0105 si\u0119 koalicje i zarz\u0105dy. Skoro im si\u0119 udaje, na pewno uda\u0142oby si\u0119 to i gminom, ma\u0142ym i du\u017cym.<\/p>\n\n\n\n
W d\u0142u\u017cszej perspektywie, kt\u00f3r\u0105 w Polsce niemal nikt si\u0119 nie interesuje, bezpo\u015brednie wybory prezydent\u00f3w, w\u00f3jt\u00f3w i burmistrz\u00f3w szkodz\u0105 demokracji i samorz\u0105dno\u015bci, a sprzyjaj\u0105 rozwojowi klientelizmu i likwiduj\u0105 niemal w ca\u0142o\u015bci mo\u017cliwo\u015b\u0107 kontroli najwa\u017cniejszych organ\u00f3w gminy przez obywateli. Jedynym efektywnym narz\u0119dziem kontrolnym staje si\u0119 referendum gminne, b\u0119d\u0105ce przecie\u017c ostatecznym rozstrzygni\u0119ciem.<\/p>\n\n\n\n
Nasze gminy w wi\u0119kszo\u015bci nie s\u0105 w stanie realizowa\u0107 powierzonych im zada\u0144 ani prowadzi\u0107 polityk sektorowych. Ich \u0142\u0105czenie z kolei wydaje si\u0119 ma\u0142o prawdopodobne. W tej sytuacji celowe by\u0142oby przeniesienie wi\u0119kszo\u015bci zada\u0144 planistycznych i zarz\u0105dczych na poziom powiat\u00f3w, tak by gminom pozostawi\u0107 kompetencje na poziomie jednostek pomocniczych wi\u0119kszych miast z wprowadzonym obowi\u0105zkiem zarz\u0105dzania partycypacyjnego pozostawionymi zadaniami. To powiaty powinny przej\u0105\u0107 realizacj\u0119 zarz\u0105dzania ca\u0142o\u015bci\u0105 us\u0142ug publicznych. Powiaty mia\u0142aby szans\u0119 prowadzi\u0107 lokaln\u0105 polityk\u0119 gospodarcz\u0105, wspieraj\u0105c miejscowe przedsi\u0119biorstwa.<\/p>\n\n\n\n
W\u0142adze zar\u00f3wno centralne, jak i wojew\u00f3dzkie musia\u0142yby zrezygnowa\u0107 z bezpo\u015bredniego ingerowania w realizacj\u0119 zada\u0144 w\u0142asnych powiatu, a tak\u017ce z ustalania wysoko\u015bci podatk\u00f3w i op\u0142at lokalnych. Minister finans\u00f3w powinien przesta\u0107 wyznacza\u0107 wysoko\u015b\u0107 podatk\u00f3w od nieruchomo\u015bci czy op\u0142at za parkowanie. W\u0142adze centralne musia\u0142by te\u017c realnie wycenia\u0107 warto\u015b\u0107 zada\u0144 powierzonych (np. edukacji) i waloryzowa\u0107 ich koszt, skupiaj\u0105c si\u0119 nie tylko na kosztach p\u0142acowych.<\/p>\n\n\n\n
Samorz\u0105dy musia\u0142yby otrzyma\u0107 wzmocnione i wy\u0142\u0105czne kompetencje planistyczne. PiS obiecywa\u0142o zlikwidowanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Zamiast tego proponuje ograniczenie ich wa\u017cno\u015bci w czasie (do 3 lat) i zwi\u0105zanie ich z planem og\u00f3lnym. Czy zd\u0105\u017cy te zmiany wprowadzi\u0107, nie wiadomo. Nie wygl\u0105da te\u017c, by by\u0142a to dla niego sprawa najwa\u017cniejsza. Uchwalone do tej pory plany miejscowe umo\u017cliwiaj\u0105 budow\u0119 ponad 80 milion\u00f3w mieszka\u0144, a nast\u0119pne plany s\u0105 uchwalane. Mo\u017ce ju\u017c wystarczy? Zreszt\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 developer\u00f3w i tak buduje na podstawie WZiZT, czyli jak im si\u0119 podoba.<\/p>\n\n\n\n
Problemy samorz\u0105d\u00f3w narastaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce pa\u0144stwo, tj. w\u0142adze centralne, nie realizuje swoich konstytucyjnych zada\u0144. Ochrona \u015brodowiska, polityka mieszkaniowa, ochrona zdrowia to nie s\u0105 zadania samorz\u0105du. Samorz\u0105dy s\u0105 jednak zmuszone podejmowa\u0107 dzia\u0142ania w tych zakresach, bo s\u0105 to zadania niezmiernie istotne. W ten spos\u00f3b obywatele maj\u0105 ogarek, a rz\u0105d dalej trzyma \u015bwiec\u0119 w twardym u\u015bcisku. Wszelkie inne majstrowanie przy samorz\u0105dach s\u0142u\u017cy wy\u0142\u0105cznie przej\u0119ciu w nich pe\u0142ni w\u0142adzy. One same traktowane s\u0105 jako \u0142up polityczny. Tak by\u0142o przed wyborami w roku 2018, tak pr\u00f3buje si\u0119 robi\u0107 teraz.<\/p>\n\n\n\n
Tak na marginesie dyskusji: wszystkie decyzje dotycz\u0105ce kszta\u0142tu samorz\u0105du w Polsce (i nie tylko te) zdawa\u0142y si\u0119 pomija\u0107 analiz\u0119 funkcjonaln\u0105. Takie analizy robione przed reform\u0105, a w zasadzie kompletn\u0105 reorganizacj\u0105 samorz\u0105d\u00f3w lokalnych, wskazywa\u0142y, \u017ce wojew\u00f3dztw nie powinno by\u0107 w Polsce wi\u0119cej ni\u017c od o\u015bmiu do dziesi\u0119ciu.<\/p>\n\n\n\n
Wida\u0107, \u017ce w kwestii samorz\u0105du wiele spraw wymaga zmiany, o ile nie rewolucji. Czy krakowska inicjatywa ma tak ambitne cele? S\u0105dz\u0105c ze sk\u0142adu organizator\u00f3w, jest raczej pr\u00f3b\u0105 odtworzenia w nowych szatach politycznej bazy Jacka Majchrowskiego. Mo\u017cliwe, \u017ce chodzi o budowanie prezydenckiego zaplecza bez prezydenta albo z jego nast\u0119pc\u0105. Wygl\u0105da na to, \u017ce g\u0142\u00f3wna rola przypa\u015b\u0107 ma ugrupowaniu Szymona Ho\u0142owni i jego lokalnemu liderowi Rafa\u0142owi Komarewiczowi. Obecno\u015b\u0107 PSL obok niego jest oczywista, skoro wykluczyli wsp\u00f3lny start razem z PO. Obecno\u015b\u0107 pos\u0142a Rasia i jego grupki nie dziwi tak bardzo jak obecno\u015b\u0107 ukrywaj\u0105cego si\u0119 pod szyldem Fundacji na rzecz Demokracji Socjalnej wsp\u00f3\u0142przewodnicz\u0105cego Ma\u0142opolskiej Nowej Lewicy Ryszarda \u015amia\u0142ka. Nie wiadomo, czy razem z lewic\u0105, czy raczej bez. Trudno sobie bowiem wyobrazi\u0107, by w tej dosy\u0107 utylitarnej formacji uczestniczy\u0142a Partia Razem. Do kompletu brakuje chyba tylko Jaros\u0142awa Gowina, ale niech \u017cywi nie trac\u0105 nadziei.<\/p>\n\n\n\n
Ostatnio Przyjazny Krak\u00f3w bywa cz\u0119\u015bciej przyjazny koalicji rz\u0105dowej ni\u017c opozycji. Czy jest przyjazny mieszka\u0144com, to oceni\u0105 mieszka\u0144cy, gdy przyjdzie czas wybor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
By\u0107 mo\u017ce nieoczekiwanym efektem za\u0142o\u017cenia nowej Silnej Grupy pod Wezwaniem (Jacka Majchrowskiego lub nie), b\u0119dzie zainicjowanie nieco powa\u017cniejszej refleksji nad stanem samorz\u0105du. Bo takiej refleksji i prawdziwej odnowy samorz\u0105dno\u015b\u0107 w Polsce niezmiernie potrzebuje.<\/p>\n\n\n\n