Popularna jest opinia, \u017ce nacjonalizm to dzieci\u0119ca choroba demokracji. Jest w tym du\u017co prawdy, bo faktycznie nacjonalizm jest zast\u0119pcz\u0105 legitymizacj\u0105 w\u0142adzy, wraz z odrzuceniem koncepcji w\u0142adzy ludu jako zbyt ryzykownej. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 to od Napoleona \u2013 cesarza Francuz\u00f3w, bo Francuzek jakby nieco mniej, co wyra\u017anie da\u0142o si\u0119 dostrzec w Kodeksie Napoleona.<\/p>\n\n\n\n
A potem ju\u017c posz\u0142o. Narodowo\u015b\u0107 czy te\u017c przynale\u017cno\u015b\u0107 narodowa, podobnie jak nacjonalizm, s\u0105 szczeg\u00f3lnego rodzaju reliktem kulturowym. Tak m\u00f3wi Benedict Anderson i ja si\u0119 z nim zgadzam. Narody wyobra\u017cane s\u0105 jako wsp\u00f3lnoty ograniczone, poniewa\u017c nawet najwi\u0119ksza wsp\u00f3lnota zamieszkuj\u0105ca cho\u0107by najwi\u0119ksze terytorium musi zawsze pozosta\u0107 ograniczona ze wzgl\u0119du na granice geograficzne i na prze\u015bwiadczenie cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3lnoty o swojej przynale\u017cno\u015bci do danego miejsca. Nacjonalizm to z kolei pogl\u0105d ludzi ograniczonych \u2013 ograniczonych nie tylko w sensie horyzontu zw\u0119\u017conego do w\u0142asnego narodu, ale te\u017c ograniczonych w postrzeganiu rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
W kulturze nowo\u017cytnej najwa\u017cniejszymi elementami symboliki narodowej s\u0105 groby nieznanych \u017co\u0142nierzy. Martwi bohaterowie s\u0105 wa\u017cniejsi ni\u017c \u017cywi, \u017cywi za\u015b maj\u0105 obowi\u0105zek w razie konieczno\u015bci zosta\u0107 martwymi bohaterami. Jak wyja\u015bnia Anderson, skoro wyobra\u017cenia narodowe dotycz\u0105 takich w\u0142a\u015bnie kwestii, \u015bwiadczy to o ich bliskim pokrewie\u0144stwie z wyobra\u017ceniami religijnymi, a to z kolei wskazuje na zakorzenienie nacjonalizmu w \u015bmierci, ostatecznym przeznaczeniu ka\u017cdego cz\u0142owieka niezale\u017cnie od jego wieku.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017ce to t\u0142umaczy\u0107 \u0142atwo\u015b\u0107, z jak\u0105 nacjonalizmy \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 religiami, cho\u0107 wszystkie religie twierdz\u0105, \u017ce s\u0105 ponadnarodowe. Nacjonali\u015bci zyskuj\u0105 w ten spos\u00f3b religijne (boskie) namaszczenie i pewno\u015b\u0107, \u017ce g\u0142osz\u0105 jedyn\u0105 prawd\u0119, a religie zyskuj\u0105 wyznawc\u00f3w, wp\u0142ywy, i pieni\u0105dze. Tak oto sojusz tronu i o\u0142tarza zostaje zast\u0105piony sojuszem o\u0142tarza z r\u00f3zgami liktorskimi, mieczykami Chrobrego, strza\u0142okrzy\u017cami czy ostatecznie z jedn\u0105 tylko liter\u0105: \u201e\u03a9\u201d b\u0105d\u017a \u201eZ\u201d. Nie ma dobrych nacjonalizm\u00f3w, tak jak nie ma dobrych nacjonalist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Michai\u0142 Sa\u0142tykow-Szczedrin, rosyjski pisarz, ale te\u017c carski urz\u0119dnik z XIX wieku, pozytywista i wnikliwy obserwator rosyjskiej prowincji, jest autorem cz\u0119sto przywo\u0142ywanej maksymy: \u201eKiedy zaczynaj\u0105 du\u017co m\u00f3wi\u0107 o patriotyzmie, Bogu, honorze i ojczy\u017anie, to na pewno znowu co\u015b ukradli\u201d. Konstatacja ta mo\u017ce dotyczy\u0107 ka\u017cdego nacjonalizmu. Jako\u015b \u0142atwo przychodzi nacjonalistycznym re\u017cimom chronienie \u201eprawdziwych patriot\u00f3w\u201d przed kontrol\u0105 i krytyk\u0105, tak jakby wobec nacjonalizmu wszelkie inne cnoty blad\u0142y i przestawa\u0142y by\u0107 istotne. Mo\u017cemy si\u0119 domy\u015bla\u0107, co by Szczedrin s\u0105dzi\u0142 o dzisiejszej Rosji. A co powiedzia\u0142by o Polsce? Mo\u017ce powt\u00f3rzy\u0142by za Ga\u0142czy\u0144skim fraz\u0119 o pewnym Polaku i Ko\u015bciuszce?<\/p>\n\n\n\n
Mamy do wyboru nacjonalizm lub demokracj\u0119. Prawdziw\u0105 cywilizacj\u0119 \u015bmierci lub wsp\u00f3lnot\u0119 umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 prze\u017cycie. Przynajmniej dop\u00f3ki mamy jeszcze wyb\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n
Wybierzmy \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n