O czym warto rozmawia\u0107? I z kim? Zanim przedstawi\u0119 \u2013 prosz\u0119 z g\u00f3ry o wybaczenie \u2013 w\u0142asn\u0105 opini\u0119 o tych niezwykle istotnych tematach, musz\u0119 uczyni\u0107 wst\u0119p do wst\u0119pu, jak Freud do psychopatologii.<\/p>\n\n\n\n
Niemal ka\u017cdy ma jakie\u015b szcz\u0105tkowe wyobra\u017cenie o spo\u0142ecze\u0144stwie, o debacie publicznej, jaki\u015b pogl\u0105d na \u015bwiatopogl\u0105d sw\u00f3j i cudzy. Te ob\u0142oczki wyobra\u017ani rzadko sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z kropli wiedzy o rzeczywisto\u015bci. Zwykle to chmurki na niebie, rzadziej smoki, statki czy machiny lataj\u0105ce. Weryfikacja wiedzy o \u015bwiecie musi by\u0107 sta\u0142a, bo nawet je\u015bli nie ka\u017cdy dzie\u0144 przynosi istotne nowe informacje, to ju\u017c ka\u017cdy tydzie\u0144 owszem, a ka\u017cdy miesi\u0105c to ju\u017c na pewno. Chcia\u0142bym u\u015bci\u015bli\u0107, \u017ce przynajmniej dla mnie wiedza o \u015bwiecie nie jest wiedz\u0105 o tym, kto z ludzi s\u0142awnych z tego, \u017ce s\u0105 s\u0142awni, co i kiedy zjad\u0142(a) lub w co si\u0119 ubra\u0142(a) albo nie.<\/p>\n\n\n\n
Przys\u0142owie, a mo\u017ce raczej porzekad\u0142o, g\u0142osi, \u017ce o faktach si\u0119 nie dyskutuje. Od siebie doda\u0142bym, \u017ce o opiniach dyskutowa\u0107 nie ma sensu. O czym wi\u0119c dyskutowa\u0107? Gdy rozstrzygniemy, czym s\u0105 fakty (co nie zawsze jest \u0142atwe), to po prostu przyjmujemy je do wiadomo\u015bci, je\u015bli s\u0105 istotne, lub natychmiast o nich zapominamy, je\u015bli nie s\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Z tymi faktami jest troch\u0119 problemu: nie zawsze da si\u0119 \u0142atwo ustali\u0107, co i jak si\u0119 wydarzy\u0142o. Tym bardziej problematyczne bywa ustalenie przyczyny wydarzenia. Jest to tym trudniejsze, im wi\u0119cej os\u00f3b o niej dyskutuje. We\u017amy przypadek dobrze znany: katastrof\u0119 smole\u0144sk\u0105 \u2013 zdarzenie (fakt) dobrze wyja\u015bnione, z olbrzymi\u0105 dokumentacj\u0105. O czym wi\u0119c dyskutowa\u0107? Dyskusja w za\u0142o\u017ceniu ma doprowadzi\u0107 do jakich\u015b wniosk\u00f3w. Eksperci wyja\u015bniaj\u0105cy przyczyny katastrofy wiele \u2013 jak s\u0105dz\u0119 \u2013 ze sob\u0105 dyskutowali i doszli do takich, a nie innych konkluzji. I w tym momencie na scen\u0119 wchodzi jeden pose\u0142, jak sugeruje klasyk (np. Julian Ursyn Niemcewicz), krzyczy: \u201eNie pozwalam!\u201d, i\u2026 nigdzie nie ucieka. Kiedy\u015b przynajmniej uciekali. Teraz nie, domagaj\u0105 si\u0119 \u201edebaty\u201d. Rozmowa z nimi nie jest jednak przecie\u017c \u017cadn\u0105 debat\u0105 i nie doprowadzi do \u017cadnych wniosk\u00f3w. Problemem s\u0105 ci, kt\u00f3rzy takim nieuciekinierom wierz\u0105. I ci, kt\u00f3rzy tylko udaj\u0105, bo wietrz\u0105 w takim udawaniu interes.<\/p>\n\n\n\n
Z tymi, kt\u00f3rzy wierz\u0105, sensowna (co nie musi znaczy\u0107: efektywna) jest tylko rozmowa sokratejska \u2013 elenktyczna lub majeutyczna (wiki z wami lub wujekgoogle). Taka rozmowa ma sw\u00f3j cel, nie jest jednak ani dialogiem, ani dyskusj\u0105. Uczestnicz\u0105 w niej dwie niepe\u0142noprawne strony: jedna jest w posiadaniu wiedzy, druga ma poprzez rozmow\u0119 t\u0119 wiedz\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Czym innym jest prawo do wyra\u017cania opinii, kt\u00f3rego w zasadzie nie da si\u0119 odebra\u0107, cho\u0107 zawsze jest ono regulowane, a w systemach mniej lub bardziej autokratycznych ograniczane. Z prawem do wyra\u017cania opinii wi\u0105\u017ce si\u0119, a przynajmniej powinno si\u0119 wi\u0105za\u0107, inne \u201eprawo\u201d czy mo\u017ce raczej zobowi\u0105zanie \u2013 zobowi\u0105zanie do wzi\u0119cia odpowiedzialno\u015bci za w\u0142asn\u0105 opini\u0119. I nie mam tu na my\u015bli odpowiedzialno\u015bci karnej, bo ta dotyczy raczej wyj\u0105tkowych przypadk\u00f3w. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za s\u0142owo powinna by\u0107 tym wi\u0119ksza, im wy\u017cszy status lub\u2026 zasi\u0119gi ma osoba s\u0142owa publicznie miotaj\u0105ca. No i wylaz\u0142 ze mnie d\u0142ugo skrywany idealista\u2026 Wybaczcie.<\/p>\n\n\n\n
A poniewa\u017c prawda niezmiernie rzadko le\u017cy po\u015brodku, czasem za\u015b mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce dyskutanci z trudem si\u0119 orientuj\u0105, gdzie mo\u017ce le\u017ce\u0107, to rol\u0105 moderatora (dziennikarza?) nie jest (zn\u00f3w ten idealista!), a przynajmniej nie powinna by\u0107 rola s\u0119dziego w ringu. Wymiana opinii, zw\u0142aszcza takich oderwanych od fakt\u00f3w i rzeczywisto\u015bci, niczego nie wnosi i nie jest nawet substytutem debaty. Wi\u0119c o czym warto rozmawia\u0107? O sposobach rozwi\u0105zywani problem\u00f3w, bo te sposoby nigdy nie s\u0105 idealne, tak samo dla wszystkich korzystne i tak samo dotkliwe.<\/p>\n\n\n\n
A na koniec napisz\u0119, co mnie sk\u0142oni\u0142o do pr\u00f3by podzielenia si\u0119 z wami moj\u0105 opini\u0105. By\u0142 to tekst (opinia) Jakuba Dymka z ostatniego (38) numeru \u201eTygodnika Przegl\u0105d\u201d. Oraz komunikat serwisu \u201ePudelek\u201d przepraszaj\u0105cy w\u0142a\u015bnie Jakuba Dymka za naruszenie d\u00f3br osobistych. To jeden z tych przypadk\u00f3w , w kt\u00f3rych prawo jest zmuszone wkroczy\u0107 w sfery wolno\u015bci opinii, bo opinie by\u0142y wolne od odpowiedzialno\u015bci za s\u0142owa.<\/p>\n\n\n\n
Czasem milczenie jest z\u0142otem, a mowa mo\u017ce by\u0107 grzywn\u0105 ukarana.<\/p>\n\n\n\n
Ps. A czemu ob\u0142oczki? Bo bujanie.<\/p>\n\n\n\n