\u017be pisarze nie maj\u0105 \u0142atwo, wiedzia\u0142 ju\u017c S\u0142owacki, pisz\u0105c (nie proz\u0105), \u017ce chodzi mu (nie tylko) o to, aby j\u0119zyk gi\u0119tki powiedzia\u0142 wszystko, co pomy\u015bli g\u0142owa. A przecie\u017c to nawet nie po\u0142owa mo\u017cliwych problem\u00f3w z komunikacj\u0105 i mo\u017cliwych nieporozumie\u0144. Nawet je\u015bli autor sprawnie napisze komunikat, to i tak jego s\u0142owa \u017cyj\u0105 potem ju\u017c w\u0142asnym \u017cyciem w g\u0142owie i my\u015blach osoby, do kt\u00f3rej trafi\u0105 \u2013 czasem tylko przypadkiem. A przypadki s\u0105 r\u00f3\u017cne.<\/p>\n\n\n\n
W latach 2011\u20132012 przeprowadzono w 24 krajach OECD badania kompetencji os\u00f3b doros\u0142ych (PIAAC \u2013 The Programme for the Internationa Asseement of Adult Competencies). Ich celem by\u0142o okre\u015blenie umiej\u0119tno\u015bci rozumienia tekstu, rozumienia matematycznego oraz umiej\u0119tno\u015bci wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych. Dla ka\u017cdego zakresu ustalono skal\u0119 pomiarow\u0105 od 0 do 500 punkt\u00f3w, a dodatkowo podzielono zakresy na poziomy od zerowego do pi\u0105tego. Ca\u0142o\u015b\u0107 bada\u0144 jest dost\u0119pna w sieci. Mnie najbardziej interesuje \u2013 z wielu powod\u00f3w, w tym r\u00f3wnie\u017c tych okazjonalnych \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 dotycz\u0105ca rozumienia tekstu. Sam pisz\u0119, wi\u0119c zainteresowanie kwesti\u0105, kto i jak mo\u017ce mnie zrozumie\u0107, jest chyba zrozumia\u0142e.<\/p>\n\n\n\n
Teksty u\u017cywane do bada\u0144 by\u0142y bardzo zr\u00f3\u017cnicowane: narracyjne, ale interaktywne, jakie wy\u015bwietlaj\u0105 si\u0119 na ekranach komputer\u00f3w (smartfon\u00f3w) z interaktywnymi linkami i komentarzami. Osadzono je w czterech podstawowych kontekstach: zawodowym, osobistym, spo\u0142ecznym i edukacyjnym. Zr\u00f3\u017cnicowanie zada\u0144 pozwala\u0142o mierzy\u0107 kompetencje badanych na wielu poziomach. W efekcie mo\u017cna by\u0142o oceni\u0107 umiej\u0119tno\u015b\u0107 analizy tekstu, zawartych w nim z\u0142o\u017conych informacji, a nawet pr\u00f3b\u0119 odczytania intencji autora.<\/p>\n\n\n\n
Wyniki przydzielano do poszczeg\u00f3lnych poziom\u00f3w kompetencji. Na poziomie poni\u017cej pierwszego oczekiwania wobec badanych nie by\u0142y rozbudowane. Wystarcza\u0142o czytanie kr\u00f3tkich form, lokalizowanie podstawowych wiadomo\u015bci oraz posiadanie podstawowego s\u0142ownictwa. To mia\u0142o doprowadzi\u0107 badanych do podstawowej oceny wiarygodno\u015bci informacji. Nie oczekiwano umiej\u0119tno\u015bci rozumienia struktury tekstu. Na poziomie pierwszym wymagano lokowania pojedynczych informacji w tek\u015bcie oraz udzielania prostych odpowiedzi na podstawie tego, co si\u0119 przeczyta\u0142o. Poziom drugi to ju\u017c \u0142\u0105czenie i por\u00f3wnywanie informacji, pr\u00f3ba oceny zwi\u0105zk\u00f3w przyczynowo-skutkowych, wyci\u0105ganie prawid\u0142owych wniosk\u00f3w, wybieranie odpowiednich informacji i ocena ich wiarygodno\u015bci. Zaryzykuj\u0119 hipotez\u0119, \u017ce dopiero od tego poziomu mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o samodzielnym funkcjonowaniu w systemie komunikacji spo\u0142ecznej. Poziom pi\u0105ty to umiej\u0119tno\u015b\u0107 \u0142\u0105czenia, por\u00f3wnywania i oceny informacji zawartych w zr\u00f3\u017cnicowanych tekstach, ocena argumentacji i logiki wypowiedzi, wyci\u0105ganie wniosk\u00f3w i poszerzanie w\u0142asnej wiedzy.<\/p>\n\n\n\n
I co nam z tego wysz\u0142o? \u015arednie wyniki sytuuj\u0105 nas (Polsk\u0119) pod koniec stawki we wszystkich badanych aspektach. Co mo\u017ce dziwi\u0107 lub nie, wyprzedzamy jedynie Irlandi\u0119, Francj\u0119, W\u0142ochy i Hiszpani\u0119, a w kompetencjach matematycznych jeszcze USA, co raczej dziwi\u0107 nie powinno.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie jest, gdy sprawdzimy liczebno\u015b\u0107 grup, kt\u00f3re osi\u0105gn\u0119\u0142y wyniki na poziomie pierwszym i poni\u017cej pierwszego. W zakresie rozumienia tekstu ponad 20% spo\u0142ecze\u0144stwa, czyli proporcjonalnie 1\/5, rozumie teksty (a w zasadzie raczej nie rozumie) na poziomie pierwszym lub ni\u017cszym. Wy\u017csze odsetki s\u0105 tylko we Francji, Hiszpanii i W\u0142oszech. Za to nasi najbli\u017csi s\u0105siedzi S\u0142owacja i Czechy zajmuj\u0105 odpowiednio 3 i 4 miejsce, bo grupa lokuj\u0105ca si\u0119 na najni\u017cszych poziomach kompetencji rozumienia tekst\u00f3w nieznacznie przekracza tam 10%. Wyprzedzaj\u0105 ich jedynie Finowie i Japo\u0144czycy, a chodzi tu o odsetek populacji osi\u0105gaj\u0105cej 4 i 5 poziom kompetencji, przekraczaj\u0105cy 1\/5 og\u00f3\u0142u.<\/p>\n\n\n\n
Dlaczego o tym wspominam? Chcia\u0142bym zosta\u0107 dobrze zrozumiany. Mamy za sob\u0105 zako\u0144czony proces zmian w systemie edukacji. Jeste\u015bmy te\u017c w\u0142a\u015bnie w trakcie drugiej edycji projektu PIAAC. Umo\u017cliwi to por\u00f3wnanie sytuacji w Polsce z innymi krajami, ale te\u017c ocen\u0119 tego, jak zmieni\u0142y si\u0119 umiej\u0119tno\u015bci Polak\u00f3w. Publikacja raportu z bada\u0144 przewidziana jest na rok 2024. Dowiemy si\u0119 wtedy, na jakim poziomie byli\u015bmy jako spo\u0142ecze\u0144stwo w\u0142a\u015bnie teraz. Wszystkie scenariusze i hipotezy robocze s\u0105 wi\u0119c uprawnione, pod warunkiem \u017ce s\u0105 czarne lub czarnkowe.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b mo\u017cemy z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce ponad 1\/5 spo\u0142ecze\u0144stwa ma prawo niczego nie rozumie\u0107, a 1\/10 mo\u017ce zrozumie\u0107 wiele, je\u015bli tylko zechce. Reszta radzi sobie, jak mo\u017ce, a jak nie mo\u017ce, to sobie nie radzi. I znik\u0105d pomocy, bo rz\u0105d skupia si\u0119 na tym, jak sobie ma sam poradzi\u0107, a obywatele maj\u0105 radzi\u0107 sobie, jak potrafi\u0105. Niestety w \u017cadnej ksi\u0105\u017cce nie pisz\u0105, jak sobie radzi\u0107 w Polsce. No, chyba \u017ce w ksi\u0105\u017cce Jarry\u2019ego, ale ona ju\u017c troch\u0119 stara. Ale czytajcie, je\u015bli kto potrafi. Kto czyta, mo\u017ce zrozumie.<\/p>\n\n\n\n