W\u0142adza totalitarna opiera si\u0119 na przemocy, za\u015blepieniu i strachu. Spo\u0142ecze\u0144stwo, o ile nie omami si\u0119 go uwodzicielskimi ideami, powinno si\u0119 totalitaryzmu ba\u0107. Kult narodu, kult wodza maj\u0105 za\u015blepia\u0107, a terror pozwala nieprzekonanych i nieprzekupnych utrzyma\u0107 w ryzach. Totalitarne dzia\u0142anie opiera si\u0119 na powadze idei i symbolach si\u0142y, st\u0105d wiece, spektakle, igrzyska, st\u0105d \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 symboli i kult wodza. Ka\u017cda w\u0142adza totalitarna boi si\u0119 poczucia humoru oraz sztuki. Ironia, \u017cart, komedia mog\u0105 sprowadzi\u0107 powag\u0119 do karykatury, mog\u0105 sk\u0142oni\u0107 do \u015bmiechu, do kpin z w\u0142adzy, do \u017cartobliwego podej\u015bcia. Sztuka jest jeszcze gorsza: nieujarzmiona rozbija systemy kulturowe niezale\u017cnie od tego, czy s\u0105 totalitarne, czy nie. Dzieje si\u0119 poza s\u0142owami, na poziomie emocji, intuicji, docieraj\u0105c do \u015bwiadomo\u015bci odbiorc\u00f3w silniej ni\u017c cokolwiek innego. \u015amiech przynosi ulg\u0119, ironia pociesza, sztuka wyzwala.<\/p>\n\n\n\n
Kazik Staszewski piosenk\u0105 \u201eTw\u00f3j b\u00f3l jest lepszy ni\u017c m\u00f3j\u201d pokaza\u0142, \u017ce sztuka mo\u017ce obna\u017cy\u0107 nago\u015b\u0107 kr\u00f3la. Tekst Kazika wraz z teledyskiem dekonstruuje nie tylko zak\u0142amanie, ale i poczucie wy\u017cszo\u015bci PiS-u w stosunku do opozycji i ca\u0142ego narodu. Kaczy\u0144ski, traktowany jak monarcha, zatraci\u0142 wszelkie hamulce i nie kryje si\u0119 ju\u017c ze swoj\u0105 potrzeb\u0105 dominacji. W\u0142adza totalna musi jednak uwa\u017ca\u0107, bo arty\u015bci jak ma\u0142o kto umiej\u0105 dekonstruowa\u0107 i demaskowa\u0107. Tylko piosenka staje si\u0119 a\u017c piosenk\u0105.<\/p>\n\n\n\n
\u201eDziady\u201d to legenda. Swoj\u0105 si\u0142\u0119 udowodni\u0142y w latach 60. i 80. XX wieku. Spektakl z lat 60. rozp\u0119ta\u0142 partyjn\u0105 awantur\u0119, a zdj\u0119cie go z afisza da\u0142o sygna\u0142 opozycji. Dramat Mickiewicza stworzy\u0142 symboliczne i mitologiczne t\u0142o dla roku 1968 \u2013 roku buntu. Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego kuratorka ma\u0142opolska nie musia\u0142a i\u015b\u0107 na krakowski spektakl, by wiedzie\u0107, \u017ce w Teatrze im. S\u0142owackiego dzieje si\u0119 co\u015b, co zagra\u017ca popieranemu przez ni\u0105 re\u017cimowi. Wydane po\u015bpiesznie polecenie, by nie prowadzi\u0107 szk\u00f3\u0142 na \u201eDziady\u201d, ods\u0142oni\u0142o zadawniony strach przed artystyczn\u0105 si\u0142\u0105 dekonstrukcji. S\u0142owo, obraz, gest, nierzadko znacz\u0105 du\u017co wi\u0119cej ni\u017c wiec czy pikieta. Sztuka jest gro\u017ana.<\/p>\n\n\n\n
Jeszcze gro\u017aniejszy jest jednak totalitaryzm. W czasach realnego komunizmu cenzura szala\u0142a i zamyka\u0142a usta niepokornym artystom. W roku 2022 pomys\u0142, by odwo\u0142a\u0107 dyrektora teatru tylko dlatego, \u017ce w\u0142adzom nie podoba si\u0119 jego artystyczna dzia\u0142alno\u015b\u0107, pora\u017ca jako dow\u00f3d jawnego powrotu do rz\u0105d\u00f3w totalitarnych. PiS nie kryje si\u0119 ze swoj\u0105 potrzeb\u0105 przej\u0119cia pe\u0142nej kontroli nad pa\u0144stwem, krok po kroku odbieraj\u0105c nam wolno\u015b\u0107. W Krakowie mamy kolejn\u0105 ods\u0142on\u0119 walki PiS-u z niezale\u017cnymi instytucjami, a zarazem walki ze sztuk\u0105 i wolno\u015bci\u0105 s\u0142owa. Jak ka\u017cda partia dyktatorska, PiS boi si\u0119 niezale\u017cnych tw\u00f3rc\u00f3w i tw\u00f3rczy\u0144, bo zagra\u017caj\u0105 jego w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n
Dla dyktatury najwa\u017cniejsze jest kreowanie jednostronnego i niezmiennego obrazu \u015bwiata. Kszta\u0142towanie uleg\u0142ych obywateli odbywa si\u0119 na poziomie wiadomo\u015bci, medi\u00f3w, reklamy, a tak\u017ce sztuki. Propaganda powinna spowija\u0107 umys\u0142y jak kokon i utrzymywa\u0107 je w t\u0119pym podziwie dla rz\u0105dz\u0105cych. Wszelkie inne wizje, nawet je\u015bli nie nawi\u0105zuj\u0105 bezpo\u015brednio do polityki, mog\u0105 stanowi\u0107 niebezpiecze\u0144stwo. Sztuka niezale\u017cna uczy my\u015blenia, pozwala patrze\u0107 z r\u00f3\u017cnych perspektyw, rozrywa kokon propagandy, tworz\u0105c alternatywne interpretacje, a na to rz\u0105dz\u0105cy nie mog\u0105 pozwoli\u0107, je\u015bli chc\u0105 zachowa\u0107 niepodzieln\u0105 kontrol\u0119.<\/p>\n\n\n\n
W obozie w\u0142adzy p\u0119kni\u0119cie za p\u0119kni\u0119ciem. Ziobro toczy b\u00f3j z Morawieckim, fanatycy i narodowcy staj\u0105 si\u0119 coraz g\u0142o\u015bniejsi, w\u00f3dz s\u0142abnie. Co pozostaje? Atak na dyrektora Teatru im J. S\u0142owackiego w Krakowie to batalia w\u0142adzy zatrwo\u017conej wewn\u0119trznym kryzysem i napi\u0119ciami. Wiadomo: nikt nie konsoliduje tak dobrze jak wsp\u00f3lny wr\u00f3g. Ca\u0142a polityka PiS-u oparta jest na nienawi\u015bci do innych. Teraz na celowniku znale\u017ali si\u0119 arty\u015bci. Kaczy\u0144ski mo\u017ce i przespa\u0142 walk\u0119 \u201eSolidarno\u015bci\u201d, zreszt\u0105 do dzisiaj nie mo\u017ce darowa\u0107 Wa\u0142\u0119sie odwagi i zas\u0142ug. Pomimo dobrego snu zapami\u0119ta\u0142 jedno (pewnie dowiedzia\u0142 si\u0119 od mamy przy \u015bniadaniu): arty\u015bci s\u0105 niebezpieczni. Wolna sztuka to same utrapienia. Dlatego najpierw trzeba by\u0142o ukara\u0107 radiow\u0105 Tr\u00f3jk\u0119, a teraz trzeba rozbi\u0107 teatr.<\/p>\n\n\n\n
Problem w tym, panie Kaczy\u0144ski, \u017ce uspokoi\u0107 artyst\u00f3w jeszcze nikomu si\u0119 nie uda\u0142o. Historia pokazuje jasno, \u017ce sztuki nie mo\u017cna ocenzurowa\u0107, cho\u0107by propaganda i represje dzia\u0142a\u0142y pe\u0142n\u0105 par\u0105. Zawsze znajdzie si\u0119 kto\u015b, kto za\u015bpiewa jak\u0105\u015b nieprawomy\u015bln\u0105 piosenk\u0119 na ulicy lub b\u0119dzie biega\u0142 ze sprejem po mie\u015bcie. A\u017c mury run\u0105, run\u0105, run\u0105\u2026<\/p>\n\n\n\n
Felieton jest wyrazem opinii autorki. Nie prezentuje stanowiska ZR Ma\u0142opolskie KOD.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Krak\u00f3w protestuje w obronie dyrektora Teatru im J. S\u0142owackiego. Jaki b\u0119dzie wynik tej potyczki, nie wiem, wr\u00f3\u017cy\u0107 nie b\u0119d\u0119, historia jednak uczy, \u017ce artyst\u00f3w nie da si\u0119 uciszy\u0107. Jak zawsze, PiS pr\u00f3buje niszczy\u0107, ale akurat ten bastion nie jest \u0142atwy do zdobycia. W moim felietonie pisz\u0119 o sile sztuki.<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":19411,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"footnotes":""},"categories":[596],"tags":[],"class_list":["post-29721","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony","felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29721","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29721"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29721\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19411"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29721"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29721"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29721"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}