Pozyskiwanie wiedzy przez cz\u0142owieka ma charakter indywidualny i wsp\u00f3lnotowy. Indywidualny, bo kto\u015b musi przeprowadzi\u0107 do\u015bwiadczenie lub czego\u015b do\u015bwiadczy\u0107. Wsp\u00f3lnotowy, bo do\u015bwiadczenie jednostkowe wymaga potwierdzenia, a nierzadko nie wystarcza do sformu\u0142owania hipotezy, nawet je\u015bli jest poparte wynikami do\u015bwiadcze\u0144 innych jednostek. Niezb\u0119dnym etapem jest zastosowanie praktyczne wiedzy, czyli sformu\u0142owanie teorii przewiduj\u0105cej okre\u015blone zjawiska lub wydarzenia oraz dokonanie obserwacji potwierdzaj\u0105cej przewidywania teorii.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug filozofa nauki Thomasa Kuhna dopiero zgromadzenie wielu \u201eznacz\u0105cych\u201d odchyle\u0144 od przewidywa\u0144 mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce konsensus naukowy wkroczy w faz\u0119 \u201ekryzysu\u201d. Kuhn sformu\u0142owa\u0142 model funkcjonowania nauki, kt\u00f3ry przyj\u0119\u0142y nauki badaj\u0105ce rzeczywisto\u015b\u0107, a nawet cz\u0119\u015b\u0107 nauk spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n
Z czasem zaczynamy dostrzega\u0107, \u017ce \u2013 co poniek\u0105d oczywiste \u2013 paradygmaty naukowe s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane i nawzajem si\u0119 wspieraj\u0105. Opisuj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, a zatem to logiczne, \u017ce aby opisa\u0107 j\u0105 adekwatnie, musz\u0105 tworzy\u0107 kompletn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Im wi\u0119cej wiemy o rzeczywisto\u015bci, tym lepiej funkcjonuj\u0105 paradygmaty jako modele s\u0142u\u017c\u0105ce do przygotowywania praktycznych technologii. I te nowe technologie s\u0105 kolejnymi dowodami na prawdziwo\u015b\u0107 teorii.<\/p>\n\n\n\n
Dyskusje naukowe dost\u0119pne s\u0105 dla nielicznych. W zasadzie zawsze tak by\u0142o, ale zas\u00f3b wiedzy potrzebny do udzia\u0142u w naukowych debatach zwi\u0119kszy\u0142 si\u0119 znacz\u0105co w ci\u0105gu ostatnich 50 lat. Mniej jest te\u017c popularyzator\u00f3w nauki, podobnie jak mniej jest zainteresowanych \u015bledzeniem jej rozwoju. Du\u017ca w tym zas\u0142uga medi\u00f3w, ich komercjalizacji, a tak\u017ce komercjalizacji samej nauki. Media nastawione s\u0105 na popularyzacj\u0119 \u201enowych\u201d produkt\u00f3w, a nie zasad ich dzia\u0142ania, zw\u0142aszcza \u017ce owe produkty przy bli\u017cszym ogl\u0105dzie mog\u0142yby si\u0119 okaza\u0107 wcale nie takie nowe. Spadek zaufania do medi\u00f3w oraz do w\u0142adzy publicznej przek\u0142ada si\u0119 na spadek zaufania do nauki, tym bardziej \u017ce instytucje naukowe i sami naukowcy nie radz\u0105 sobie ze skutkami komercjalizacji, a tak\u017ce z przypadkami oszust naukowych.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce jedn\u0105 z przyczyn kryzysu zaufania do nauki i jej paradygmat\u00f3w jest postmodernizm: kwestionowanie istniej\u0105cych norm i system\u00f3w pogl\u0105d\u00f3w oraz zast\u0119powanie ich w\u0142asnym zdaniem. S\u0119k w tym, \u017ce tak zwane w\u0142asne zdanie to iluzja. Olbrzymia wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi ma zdanie cudze, kt\u00f3re uznaje za w\u0142asne. Nic bardziej zwodniczego ni\u017c kierowanie si\u0119 w\u0142asnym rozumem, kt\u00f3re tak naprawd\u0119 jest przyswojeniem jakiego\u015b obiegowego pogl\u0105du, w najlepszym wypadku b\u0119d\u0105cego etymologi\u0105 naiwn\u0105, a w najgorszym teori\u0105 spiskow\u0105. Zreszt\u0105, sama nazwa \u201eteoria spiskowa\u201d wprowadza w b\u0142\u0105d, sugeruj\u0105c struktur\u0119 podobn\u0105 do naukowej, a przecie\u017c jedno z drugim nie ma nic wsp\u00f3lnego. Teoria spiskowa nie jest nawet hipotez\u0105, ale co najwy\u017cej ballad\u0105 \u0142otrzykowsk\u0105, bajk\u0105 dla starszych dzieci lub starannie rozbudowanym oszustwem.<\/p>\n\n\n\n
Ba\u015bnie, bajki i opowie\u015bci dziwnej tre\u015bci towarzysz\u0105 cz\u0142owiekowi, odk\u0105d nauczy\u0142 si\u0119 m\u00f3wi\u0107. Ile maj\u0105 wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105, najlepiej wiedz\u0105 w\u0119dkarze. W czasach gdy o rzeczywisto\u015bci i \u015bwiecie wiedzieli\u015bmy niewiele, bajkowe opowie\u015bci nie mia\u0142y wi\u0119kszego znaczenia, a oszustwa dotyka\u0142y nielicznych. Dzi\u015b jeste\u015bmy globaln\u0105 wiosk\u0105, kt\u00f3rej mieszka\u0144cy nie odr\u00f3\u017cniaj\u0105 wiedzy od fikcji, tym bardziej \u017ce fikcja wygl\u0105da ciekawiej.<\/p>\n\n\n\n
Teoria spiskowa pos\u0142uguje si\u0119 przyk\u0142adami \u2013 niewa\u017cne, \u017ce na og\u00f3\u0142 zmy\u015blonymi \u2013 oraz prostym wyja\u015bnieniem przyczynowo skutkowym. Bazuje na tym samym mechanizmie co pierwotne wierzenia parareligijne. Dlatego tak \u0142atwo si\u0119 rozprzestrzenia i zdobywa wyznawc\u00f3w. Szybko, \u0142atwo, jak g\u0142uchy telefon.<\/p>\n\n\n\n
A wiedza i jej przyswajanie wymagaj\u0105 czasu, namys\u0142u, refleksji i zrozumienia.<\/p>\n\n\n\n
I tego nam wszystkim \u017cycz\u0119. I w dniu Darwina, i w Walentynki, i we wszystkie inne dni.<\/p>\n\n\n\n