Na pytanie, jak \u017cy\u0107, Donald Tusk nie odpowiedzia\u0142, gdy by\u0142 jeszcze premierem. I wcale mu si\u0119 nie dziwi\u0119. Odpowied\u017a na to pytanie nigdy nie by\u0142a prosta, a dzi\u015b pewnie by\u0142aby jeszcze trudniejsza. Warunki do \u017cycia tworzy nam spo\u0142ecze\u0144stwo, w kt\u00f3rym \u017cyjemy. Wp\u0142ywa na nie nasza osobista sytuacja, mo\u017cliwo\u015bci materialne, dost\u0119pne \u015brodki oraz regulacje tworzone i zmieniane przez kolejne w\u0142adze. Im w\u0142adze lepsze, bardziej dbaj\u0105ce o spo\u0142ecze\u0144stwo, tym \u0142atwiejsze \u017cycie, a przynajmniej mniej trudne.<\/p>\n\n\n\n
Prawie zwykli obywatele pr\u00f3buj\u0105 \u017cy\u0107 swoim \u017cyciem niezale\u017cnie od tego, czy w\u0142adze s\u0105 mniej czy bardziej praworz\u0105dne, mniej czy bardziej prawonierz\u0105dne, czy ca\u0142kiem prawo obchodz\u0105ce (z daleka). Przez jaki\u015b czas mo\u017ce si\u0119 to nawet obywatelom udawa\u0107. Gorzej, a na pewno trudniej, jest ludziom, kt\u00f3rzy pracuj\u0105 bezpo\u015brednio dla pa\u0144stwa albo s\u0105 \u201epa\u0144stwem\u201d \u2013 tym trudniej, im bardziej to pa\u0144stwo staje si\u0119 pa\u0144stwem dla siebie, a innych zmusza do pa\u0144szczyzny. Je\u015bli pracownik na urz\u0119dzie nie musi zawraca\u0107 sobie g\u0142owy interpretacj\u0105 prawa lub nie jest do tego wprost zmuszany, mo\u017ce udawa\u0107 \u2013 nie tylko przed sob\u0105 \u2013 \u017ce wszystko jest w zasadzie OK. Gorzej, je\u015bli przychodzi mu stosowa\u0107 przepisy w\u0105tpliwej jako\u015bci czy wr\u0119cz wydane z naruszeniem prawa. Nie tak \u0142atwo jest odej\u015b\u0107 z pracy, nawet je\u015bli si\u0119 ma dok\u0105d. Im bardziej przecie\u017c w\u0142adza jest bezprawna, tym bardziej bywa pami\u0119tliwa. A im bardziej bezprawna, tym trudniej by\u0107 jednocze\u015bnie dobrym pracownikiem i dobrym obywatelem.<\/p>\n\n\n\n
Jeszcze trudniej by\u0107 dobrym nauczycielem czy dobrym pracownikiem ochrony zdrowia. Nasze pa\u0144stwo (takie coraz mniej nasze, a coraz bardziej PiS-owskie) utrudnia prac\u0119 nauczycielom, a jednocze\u015bnie podejmuje wysi\u0142ki, by ich kontrolowa\u0107. Pa\u0144stwo jest s\u0142abe i nieporadne, ale mo\u017ce dopa\u015b\u0107 pechowc\u00f3w lub tych, kt\u00f3rzy troch\u0119 si\u0119 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 albo, co gorsza, wykazuj\u0105 si\u0119 aktywno\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105 i polityczn\u0105. Takich jednostek \u201epa\u0144stwo PiS\u201d nie lubi szczeg\u00f3lnie. Podobnie jest z pracownikami opieki zdrowotnej. Z jednej strony pa\u0144stwo chce ich traktowa\u0107 jak s\u0142u\u017cb\u0119, z drugiej \u2013 jak obowi\u0105zkowy wolontariat. Jednym p\u0142aci nawet nie\u017ale, inni maj\u0105 pracowa\u0107 za p\u00f3\u0142darmo. Poniewa\u017c ch\u0119tnych do pracy za p\u00f3\u0142darmo jest coraz mniej, problemy z zabezpieczaniem standard\u00f3w ochrony zdrowia (ale te\u017c edukacji) s\u0105 coraz wi\u0119ksze. Brakuje nauczycieli i piel\u0119gniarek, a ratownikom medycznym ko\u0144czy si\u0119 ju\u017c ochota na prac\u0119 w p\u00f3\u0142wolontariacie.<\/p>\n\n\n\n
Jeszcze trudniej maj\u0105 pracownicy s\u0142u\u017cb, kt\u00f3rym wpisano s\u0142u\u017cb\u0119 w obowi\u0105zek pracy. Ci zmuszani s\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej do dzia\u0142a\u0144 sprzecznych z elementarn\u0105 etyk\u0105, cho\u0107 niekoniecznie sprzecznych\u2026 z chwilowo obowi\u0105zuj\u0105cymi przepisami. Bywaj\u0105 te\u017c zmuszani do tolerowania zachowa\u0144 swoich kole\u017canek i koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy gorliwie, lub tylko spolegliwie, wype\u0142niaj\u0105 polecenia prze\u0142o\u017conych. Cienka jest linia pomi\u0119dzy nakazem a przyzwoito\u015bci\u0105, mi\u0119dzy etyk\u0105 a pos\u0142usze\u0144stwem, mi\u0119dzy w\u0142asnym bezpiecze\u0144stwem a \u017cyciem i zdrowiem innych \u2013 i nie wszyscy chc\u0105 j\u0105 zobaczy\u0107. Jak wiemy z historii, uzasadnienie: \u201eja tylko wype\u0142nia\u0142em rozkazy, polecenia, obowi\u0105zki\u201d, nie chroni przed p\u00f3\u017aniejsz\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 za w\u0142asne czyny. Nie ka\u017cdy jest jednak got\u00f3w ponosi\u0107 \u2013 dzi\u015b \u2013 konsekwencje odmowy nieetycznych czy nawet bezprawnych zachowa\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Pa\u0144stwo \u2013 ale te\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo \u2013 domagaj\u0105ce si\u0119 heroizmu od jednostek, samo staje si\u0119 niemoralne. I w ko\u0144cu si\u0119 okazuje, \u017ce ka\u017cdy indywidualnie zostaje postawiony przed decyzj\u0105, czy dostrze\u017ce cienk\u0105 lini\u0119 graniczn\u0105, czy si\u0119 przed ni\u0105 zatrzyma, czy przekroczy j\u0105 \u015bwiadomie lub bez jej dostrzegania.<\/p>\n\n\n\n
Przysz\u0142a ocena moralna czy prawna jest czym\u015b innym od oceny dzisiejszej. \u0141atwiej jest te\u017c oceni\u0107 jaskrawe przypadki przekrocze\u0144, ni\u017c zobaczy\u0107 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 postaw balansuj\u0105cych na granicy. Twierdzenie, \u017ce nadgorliwo\u015b\u0107 jest gorsza od faszyzmu, nie zawsze bywa prawdziwe. I trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie tak rzadko oba przypadki mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 razem.<\/p>\n\n\n\n
Nade wszystko nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce przedk\u0142adaj\u0105c przemoc ponad racj\u0119, re\u017cimy lubi\u0105 nadgorliwc\u00f3w i socjopat\u00f3w, bo same s\u0105 nadgorliwe i socjopatyczne. Im d\u0142u\u017cej za\u015b rz\u0105dz\u0105, tym wi\u0119cej os\u00f3b zmuszonych jest zamyka\u0107 oczy, by nie zauwa\u017cy\u0107 cienkich linii granicznych oddzielaj\u0105cych moralne wybory. Im wi\u0119cej ludzi staje dzi\u015b przed takimi wyborami, tym bardziej surowi powinni by\u0107 w przysz\u0142o\u015bci s\u0119dziowie oceniaj\u0105cy tych, kt\u00f3rzy dzi\u015b do takich wybor\u00f3w przymuszaj\u0105. I spisa\u0107 nale\u017cy czyny i rozmowy. Wyrok wyda s\u0119dzia. Kiedy\u015b.<\/p>\n\n\n\n
A sejmik ma\u0142opolski nale\u017cy odwo\u0142a\u0107 w referendum.<\/p>\n\n\n\n