{"id":24208,"date":"2021-03-19T22:47:18","date_gmt":"2021-03-19T21:47:18","guid":{"rendered":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/?p=24208"},"modified":"2021-03-19T22:49:36","modified_gmt":"2021-03-19T21:49:36","slug":"fotosynteza-vs-spalanie-felieton-marcina-nowaka-29","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/?p=24208","title":{"rendered":"Fotosynteza vs spalanie. Felieton Marcina Nowaka (29)"},"content":{"rendered":"\n<h4 class=\"wp-block-heading\">W obecnym dyskursie politycznym paliwa kopalne nazywane s\u0105 brudn\u0105 energi\u0105, od kt\u00f3rej trzeba jak najszybciej odej\u015b\u0107. Powod\u00f3w jest kilka: rosn\u0105ce koszty wydobycia, z\u0142o\u017ca umiejscowione coraz g\u0142\u0119biej i coraz trudniej dost\u0119pne. Praca przy ich wydobyciu i obr\u00f3bce jest trudna i szkodliwa dla zdrowia. Najcz\u0119\u015bciej jednak paliwa kopalne obwinia si\u0119 za wzrost CO<sub>2<\/sub> w atmosferze. Dwutlenek w\u0119gla jest jednym z gaz\u00f3w cieplarnianych, kt\u00f3ry odpowiada za globalne ocieplenie. Oczywi\u015bcie, nie ustaje r\u00f3wnie\u017c przekonywanie, \u017ce nic z\u0142ego si\u0119 nie dzieje i nadal mo\u017cemy spokojnie konsumowa\u0107 paliwa kopalne. Czy aby na pewno?<\/h4>\n\n\n\n<p>Czym s\u0105 paliwa kopalne? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi odpowie bez k\u0142opotu, \u017ce do paliw tych nale\u017c\u0105 gaz ziemny, ropa naftowa oraz w\u0119giel w przer\u00f3\u017cnych swych odmianach. Gdyby jednak popatrze\u0107 z nieco szerszej perspektywy, to paliwa kopalne s\u0105 przetworzon\u0105 materi\u0105 organiczn\u0105, kt\u00f3rej spalanie dostarcza energii, g\u0142\u00f3wnie cieplnej. Podobn\u0105 materi\u0105 organiczn\u0105 jest cukier lub t\u0142uszcz, kt\u00f3ry spalany w ludzkich kom\u00f3rkach niejako zasila nasz organizm w \u017cyciow\u0105 energi\u0119. Je\u017celi za\u015b jeszcze bardziej poszerzymy nasz\u0105 perspektyw\u0119, to dojdziemy do wniosku, \u017ce materia organiczna jest tym, co tworzy\u0142o, tworzy lub b\u0119dzie tworzy\u0107 organizmy \u017cywe.<\/p>\n\n\n\n<p>Cukry s\u0105 produktem ro\u015blinnym wytwarzanym przez ro\u015bliny w procesie fotosyntezy. Fotosynteza mo\u017ce zachodzi\u0107 w sprzyjaj\u0105cych warunkach dzi\u0119ki energii s\u0142onecznej. Do czego zmierzam? M\u00f3g\u0142bym zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, \u017ce cukier jest odnawialnym \u017ar\u00f3d\u0142em energii, bo jest zmagazynowan\u0105 energi\u0105 s\u0142oneczn\u0105 uwalnian\u0105 w kom\u00f3rce w procesie spalania. Podobnie z paliwami kopalnymi. Ro\u015bliny rosn\u0105 w sprzyjaj\u0105cych warunkach, niejako buduj\u0105c si\u0119 w procesie fotosyntezy dzi\u0119ki \u017cyciodajnej energii s\u0142onecznej. P\u00f3\u017aniej w wyniku d\u0142ugotrwa\u0142ych proces\u00f3w geologicznych lub katastrof naturalnych zostaj\u0105 przysypane warstwami ziemi, a proces beztlenowego rozk\u0142adu dope\u0142nia reszty. Tak wi\u0119c paliwa kopalne sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z przetworzonej beztlenowo materii ro\u015blinnej. Z tego punktu widzenia spalanie paliw kopalnych to uwalnianie zmagazynowanej w nich energii s\u0142onecznej \u2013 z tym \u017ce pomi\u0119dzy okresem tworzenia, okresem magazynowania i okresem pozyskiwania energii mijaj\u0105 czasami tysi\u0105ce lat.<\/p>\n\n\n\n<p>Czy trzeba si\u0119 wi\u0119c niepokoi\u0107? Moim zdaniem, trzeba bi\u0107 na alarm.<\/p>\n\n\n\n<p>Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce punktem wyj\u015bcia dalszych rozwa\u017ca\u0144 b\u0119dzie okres, zanim cz\u0142owiek nauczy\u0142 si\u0119 rozpala\u0107 ogie\u0144. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce ewoluuj\u0105cy cz\u0142owiek mia\u0142 w\u00f3wczas zerowy lub bardzo nik\u0142y wp\u0142yw na \u015brodowisko. Opanowanie sztuki spalania drewna zapocz\u0105tkowa\u0142o proces odzyskiwania s\u0142onecznej energii zmagazynowanej w drewnie. Cz\u0142owiek nie\u015bwiadomie odwr\u00f3ci\u0142 trend. Do tej pory uwalnianie zmagazynowanej energii powodowa\u0142y przypadkowe po\u017cary (od uderzenia pioruna, wybuchu wulkanu). Niemniej zapanowanie nad ogniem da\u0142o cz\u0142owiekowi \u017ar\u00f3d\u0142o energii, na kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142 budowa\u0107 swoj\u0105 cywilizacj\u0119 \u2013 wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142o niewyczerpane. Wraz ze wzrostem populacji ros\u0142o zapotrzebowanie na energi\u0119, coraz wi\u0119cej drewna, coraz wi\u0119cej wycinanych drzew. Czy jeste\u015bmy jeszcze w stanie wyobrazi\u0107 sobie Europ\u0119 poro\u015bni\u0119t\u0105 puszcz\u0105, kt\u00f3rej ostatnie pozosta\u0142o\u015bci znikaj\u0105 na naszych oczach w Bia\u0142owie\u017cy?<\/p>\n\n\n\n<p>Dop\u00f3ki cz\u0142owiek spala\u0142 drewno, mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce korzysta\u0142 z biomasy, bo spala\u0142 to, co si\u0119 odnawia\u0142o, cho\u0107 w nie takim samym tempie. Kiedy by\u0142em dzieckiem, przy ka\u017cdym wej\u015bciu do lasu znajdowa\u0142a si\u0119 tablica z napisem: \u201eZauwa\u017cy\u0142e\u015b po\u017car, alarmuj! Las ro\u015bnie d\u0142ugo, a pali si\u0119 szybko\u201d.<br \/>Bilans by\u0142 zawsze na minus. Dopowiedzie\u0107 nale\u017cy, \u017ce drewna u\u017cywano nie tylko jako \u017ar\u00f3d\u0142a energii, ale te\u017c jako elementu konstrukcyjnego. Tak jest zreszt\u0105 do dzi\u015b. Zapotrzebowanie na drewno ros\u0142o znacz\u0105co.<\/p>\n\n\n\n<p>Drewno by\u0142o te\u017c g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em pozyskiwania energii dla maszyn w osiemnastowiecznej rewolucji przemys\u0142owej. Prawdziwe przy\u015bpieszenie nast\u0105pi\u0142o wraz z odkryciem czarnego z\u0142ota, czyli w\u0119gla, dalej ropy naftowej i gazu ziemnego. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce odkrycia te wi\u0105za\u0142y si\u0119 z malej\u0105cymi zasobami drewna, kt\u00f3re trzeba by\u0142o sprowadza\u0107 z coraz dalszych zak\u0105tk\u00f3w Europy.<br \/>I tak wkroczyli\u015bmy w lata szalonego post\u0119pu cywilizacyjnego. Odzyskiwanie energii s\u0142onecznej zmagazynowanej w paliwach kopalnych dawa\u0142o same korzy\u015bci, a przynajmniej takie odnoszono wra\u017cenie. Pocz\u0105tkowo paliwa kopalne by\u0142y na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki i praktycznie nie nale\u017ca\u0142y do nikogo. Udoskonalano wci\u0105\u017c proces ich spalania, poprawiaj\u0105c efektywno\u015b\u0107, a post\u0119p technologiczny doprowadzi\u0142 do wci\u015bni\u0119cia procesu spalania do wielu urz\u0105dze\u0144 (np. kosiarki spalinowej czy pi\u0142y motorowej), \u015brodk\u00f3w lokomocji (np. poci\u0105gu, statku, samolotu, samochodu, motocykla, motoroweru, quada) i gospodarstw domowych (np. pieca, kuchenki gazowej, centralnego ogrzewania, podgrzewacza wody).<\/p>\n\n\n\n<p>Spalanie uwalnia energi\u0119 ciepln\u0105, a cz\u0142owiek nauczy\u0142 si\u0119 j\u0105 zamienia\u0107 na inne formy energii \u2013 energi\u0119 kinetyczn\u0105 czy energi\u0119 elektryczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Skoro spalanie nie jest niczym innym jak odzyskiwaniem zmagazynowanej energii s\u0142onecznej, to niby czemu jest to szkodliwe?<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0142o\u0144ce w ka\u017cdej chwili o\u015bwietla po\u0142ow\u0119 naszej planety, dostarczaj\u0105c energii. Od momentu, gdy nauczyli\u015bmy si\u0119 spala\u0107 drewno, a zw\u0142aszcza spala\u0107 paliwa kopalne, dostarczamy ponownie do obiegu t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 energii s\u0142onecznej, kt\u00f3ra ju\u017c kiedy\u015b o\u015bwietla\u0142a i ogrzewa\u0142a nasz\u0105 planet\u0119, a kt\u00f3ra zosta\u0142a zmagazynowana dzi\u0119ki fotosyntezie. Ilo\u015b\u0107 energii w systemie ro\u015bnie. Przek\u0142ada si\u0119 to bezpo\u015brednio na wzrost dynamiki mas powietrza. W lutym mieli\u015bmy fal\u0119 siarczystych mroz\u00f3w, po kt\u00f3rej nast\u0105pi\u0142 niemal natychmiastowy powiew lata. Prognozy pokazuj\u0105, \u017ce pod koniec marca mo\u017cemy do\u015bwiadczy\u0107 kolejnej takiej anomalii. Coraz bardziej gwa\u0142towne burze, coraz pot\u0119\u017cniejsze huragany. Opady coraz obfitsze, susze coraz bardziej dotkliwe.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednorazowa reakcja fotosyntezy z glukoz\u0105 wi\u0105\u017ce sze\u015b\u0107 cz\u0105steczek dwutlenku w\u0119gla i sze\u015b\u0107 cz\u0105steczek wody w jedn\u0105 cz\u0105steczk\u0119 glukozy, uwalniaj\u0105c przy tym sze\u015b\u0107 cz\u0105steczek tlenu, zgodnie z zapisem sumarycznym:<br \/>6H<sub>2<\/sub>O + 6CO<sub>2<\/sub> + h\u03bd (energia \u015bwietlna) \u2192 C<sub>6<\/sub>H<sub>12<\/sub>O<sub>6<\/sub> + 6O<sub>2<\/sub>\u2191<br \/>Proces ten wymaga dostarczenia energii. Spalanie metanu, etanu, propanu i butanu (gaz\u00f3w ziemnych) przebiega wed\u0142ug wzor\u00f3w:<br \/>CH<sub>4<\/sub> + 2O<sub>2<\/sub> \u2192 CO<sub>2<\/sub> + 2H<sub>2<\/sub>O<br \/>Jedna cz\u0105steczka metanu \u0142\u0105czy si\u0119 z dwiema cz\u0105steczkami tlenu, daj\u0105c cz\u0105steczk\u0119 dwutlenku w\u0119gla i dwie cz\u0105steczki wody.<br \/>2C<sub>2<\/sub>H<sub>6<\/sub> + 7O<sub>2<\/sub> \u2192 4CO<sub>2<\/sub> + 6H<sub>2<\/sub>O<br \/>Dwie cz\u0105steczki etanu \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z siedmioma cz\u0105steczkami tlenu, daj\u0105c cztery cz\u0105steczki dwutlenku w\u0119gla i sze\u015b\u0107 cz\u0105steczek wody.<br \/>C<sub>3<\/sub>H<sub>8<\/sub> + 5O<sub>2<\/sub> \u2192 3CO<sub>2<\/sub> + 4H<sub>2<\/sub>O<br \/>Cz\u0105steczka propanu \u0142\u0105czy si\u0119 z pi\u0119cioma cz\u0105steczkami tlenu, daj\u0105c trzy cz\u0105steczki dwutlenku w\u0119gla i cztery cz\u0105steczki wody.<br \/>2C<sub>4<\/sub>H<sub>10<\/sub> + 13O<sub>2<\/sub> \u2192 8CO<sub>2<\/sub>+ 10H<sub>2<\/sub>O<br \/>Dwie cz\u0105steczki butanu \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z trzynastoma cz\u0105steczkami tlenu, daj\u0105c osiem cz\u0105steczek dwutlenku w\u0119gla i dziesi\u0119\u0107 cz\u0105steczek wody.<br \/>Benzyny i oleje to w\u0119glowodory o \u0142a\u0144cuchach do szesnastu atom\u00f3w w\u0119gla. Im d\u0142u\u017cszy \u0142a\u0144cuch w\u0119glowodorowy, tym wi\u0119cej potrzebuje tlenu, aby m\u00f3c w efektywny spos\u00f3b odzyska\u0107 zmagazynowan\u0105 energi\u0119 s\u0142oneczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Spalanie paliw organicznych jest procesem odwrotnym do fotosyntezy. Uzyskujemy zmagazynowan\u0105 energi\u0119, ale te\u017c uwalniamy dwutlenek w\u0119gla i wod\u0119. O ile wszyscy skupiaj\u0105 si\u0119 na ilo\u015bciach emitowanego CO<sub>2<\/sub>, o tyle powstaj\u0105c\u0105 w procesie spalania wod\u0119 zupe\u0142nie si\u0119 pomija, uwa\u017ca si\u0119 j\u0105 za nieszkodliw\u0105. Zamieniamy \u017cyciodajny tlen atmosferyczny na dwutlenek w\u0119gla oraz wod\u0119. Nie tylko dostarczamy dodatkow\u0105 energi\u0119 ciepln\u0105, ale te\u017c zmieniamy proporcje tlenu i dwutlenku w\u0119gla oraz podnosimy poziom wody. Spalanie paliw kopalnych po cz\u0119\u015bci odpowiada za wzrost poziomu m\u00f3rz i ocean\u00f3w. Paliwa kopalne zawieraj\u0105 te\u017c wiele innych zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych, dlatego ich spalanie powoduje powstawanie innych truj\u0105cych tlenk\u00f3w i py\u0142\u00f3w zawieszonych (Pm1, Pm2.5, Pm10)<\/p>\n\n\n\n<p>W ca\u0142ym 2020 roku zu\u017cycie ropy i paliw p\u0142ynnych na \u015bwiecie powinno wynie\u015b\u0107 \u015brednio 92,5 miliona bary\u0142ek dziennie (szacunki z lipca 2020). Jedna bary\u0142ka ropy naftowej dziennie to oko\u0142o 50 ton ropy rocznie, czyli w tylko jednym 2020 roku zosta\u0142o zu\u017cyte \u2013 w wi\u0119kszo\u015bci spalone \u2013 oko\u0142o 4,625 biliona ton paliw kopalnych. Ile potrzeba do tego tlenu? Ile zostaje wyemitowane dwutlenku w\u0119gla, ile dodatkowej wody wpompowane w otoczenie, by w wi\u0119kszo\u015bci sp\u0142yn\u0105\u0107 do ocean\u00f3w? Ile uwalnia si\u0119 szkodliwych gaz\u00f3w i py\u0142\u00f3w, kt\u00f3re opadn\u0105 z deszczem na ziemi\u0119, w tym na pola uprawne?<\/p>\n\n\n\n<p>Te niekorzystne trendy wzmacniane s\u0105 przez ci\u0105g\u0142e zmniejszanie si\u0119 obszar\u00f3w zielonych, wycink\u0119 las\u00f3w, betonowanie, asfaltowanie i zabudowywanie coraz rozleglejszych teren\u00f3w. Ograniczamy fotosyntez\u0119 i wzmacniamy spalanie. Spalamy coraz wi\u0119cej i coraz szybciej. Spalamy nie tylko drewno i paliwa kopalne, ale te\u017c odpady (i to cz\u0119sto pod go\u0142ym niebem), nadwy\u017ck\u0119 wyprodukowanych ubra\u0144 oraz wyschni\u0119t\u0105 zim\u0105 traw\u0119, zgrabione jesieni\u0105 li\u015bcie, s\u0142om\u0119 pozostaj\u0105c\u0105 po produkcji rolniczej, nie pozwalaj\u0105c, aby rozk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 materia organiczna u\u017cy\u017ania\u0142a gleb\u0119. Posuwamy si\u0119 te\u017c do palenia zwierz\u0105t, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych rozprzestrzenia si\u0119 wirus, a i ludzkie zw\u0142oki s\u0105 palone, pozostawiaj\u0105c garstk\u0119 bezu\u017cytecznego popio\u0142u.<\/p>\n\n\n\n<p>\u017byjemy w cywilizacji spalania, podgrzewaj\u0105c nasz\u0105 planet\u0119 i zmieniaj\u0105c stopniowo sk\u0142ad atmosfery. Tlen to tylko 20% atmosfery, a zawdzi\u0119czamy go ro\u015blinom i fotosyntezie. Tymczasem kr\u00f3lestwo ro\u015blin ma si\u0119 coraz gorzej \u2013 zar\u00f3wno na l\u0105dzie, jak i w wodzie.<\/p>\n\n\n\n<p>Paliwa kopalne s\u0105 odnawialn\u0105 form\u0105 energii, ale tak\u0105, kt\u00f3ra odnawia si\u0119 bardzo d\u0142ugo i tylko w sprzyjaj\u0105cych warunkach. Ile musi up\u0142yn\u0105\u0107 czasu, by ro\u015blinno\u015b\u0107 na powr\u00f3t zwi\u0105za\u0142a uwolniony dwutlenek w\u0119gla i wod\u0119? Od czasu rewolucji przemys\u0142owej w spos\u00f3b istotny wp\u0142ywamy na nasz\u0105 planet\u0119. Wytr\u0105camy j\u0105 ze stanu wzgl\u0119dnej r\u00f3wnowagi, uruchamiaj\u0105c globalne procesy, nad kt\u00f3rymi nie b\u0119dziemy w stanie zapanowa\u0107 nawet przy galopuj\u0105cym post\u0119pie technologicznym. Czasami zastanawiam si\u0119, czy pod\u0105\u017camy w kierunku gor\u0105cej Wenus czy zimnego Marsa. Obie planety powinny by\u0107 dla nas przestrog\u0105. Obie ja\u0142owe, bo ich atmosfery sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 prawie wy\u0142\u0105cznie z dwutlenku w\u0119gla.<\/p>\n\n\n\n<p>Jest jednak nadzieja, a jest ni\u0105 ludzka zmy\u015blno\u015b\u0107, inteligencja, kreatywno\u015b\u0107 i innowacyjno\u015b\u0107. Je\u017celi z takim zapa\u0142em i determinacj\u0105 niszczymy ziemsk\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, mo\u017cemy z r\u00f3wn\u0105 determinacj\u0105 budowa\u0107 cywilizacj\u0119 opart\u0105 na innym ni\u017c spalanie procesie pozyskiwania energii. Dzi\u015b jeste\u015bmy \u015bwiadomi, dzi\u015b mamy wyb\u00f3r, dzi\u015b mamy jeszcze \u015brodki i mo\u017cliwo\u015bci\u2026<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><em>Felieton jest wyrazem opinii autora. Nie prezentuje stanowiska ZR Ma\u0142opolskie KOD.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W obecnym dyskursie politycznym paliwa kopalne nazywane s\u0105 brudn\u0105 energi\u0105, od kt\u00f3rej trzeba jak najszybciej odej\u015b\u0107. Powod\u00f3w jest kilka: rosn\u0105ce koszty wydobycia, z\u0142o\u017ca umiejscowione coraz g\u0142\u0119biej i coraz trudniej dost\u0119pne. Praca przy ich wydobyciu i obr\u00f3bce jest trudna i szkodliwa dla zdrowia. Najcz\u0119\u015bciej jednak paliwa kopalne obwinia si\u0119 za wzrost CO<sub>2<\/sub> w atmosferze. Dwutlenek w\u0119gla jest jednym z gaz\u00f3w cieplarnianych, kt\u00f3ry odpowiada za globalne ocieplenie. Oczywi\u015bcie, nie ustaje r\u00f3wnie\u017c przekonywanie, \u017ce nic z\u0142ego si\u0119 nie dzieje i nadal mo\u017cemy spokojnie konsumowa\u0107 paliwa kopalne. Czy aby na pewno? <\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":18827,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"footnotes":""},"categories":[596],"tags":[],"class_list":["post-24208","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony","felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24208","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24208"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24208\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/18827"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24208"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24208"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24208"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}