Z dorocznych bada\u0144 wynika, \u017ce w 2019 roku zatrzyma\u0142 si\u0119 trend spadkowy w czytelnictwie, notowany od 2004 roku. W 2005 roku wr\u00f3ci\u0142y do w\u0142adzy ekipy postsolidarno\u015bciowe \u2013 czy to tylko korelacja? W 2019 roku 39% Polak\u00f3w przeczyta\u0142o co najmniej jedn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 (w 2018 roku \u2013 37%), od trzech lat natomiast pozostaje bez zmian liczba Polak\u00f3w czytaj\u0105cych siedem lub wi\u0119cej ksi\u0105\u017cek rocznie (9%). Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce zamkni\u0119ci w izolacji Polacy rzucili si\u0119 do czytania i cho\u0107by chwilowo prze\u0142amali barier\u0119 40%. Z tego wynika, \u017ce prawie 60% Polak\u00f3w nie przeczyta\u0142o w 2020 roku \u017cadnej ksi\u0105\u017cki. Niestety, od dawna nie drukuje si\u0119 ksi\u0105\u017cek telefonicznych, a szkoda, bo mo\u017ce podbi\u0142oby to nieco statystyki.<\/p>\n\n\n\n
Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 grupie czytaj\u0105cych, trzeba stwierdzi\u0107, \u017ce jest tam znaczny odsetek \u2013 mo\u017ce nawet po\u0142owa \u2013 tych, kt\u00f3rzy musz\u0105 czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki, bo to ich praca lub obowi\u0105zek. Ile os\u00f3b z tych 40% czyta wy\u0142\u0105cznie dlatego, \u017ce chce? I czy ma na to czas? Ciekawi mnie te\u017c kwestia, czy do grupy czytaj\u0105cych zalicza si\u0119 tych, kt\u00f3rzy czytaj\u0105 dzieciom (s\u0105 tacy). Podejrzewam zreszt\u0105, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 takich ludzi zagl\u0105da z rozp\u0119du do jakiej\u015b innej ksi\u0105\u017cki \u2013 cho\u0107by z czystej ciekawo\u015bci, do czytania przed snem lub dla snu.<\/p>\n\n\n\n
Rz\u0105dy PiS-u, dla kt\u00f3rego system edukacji jest wa\u017cny, wymuszaj\u0105 poniek\u0105d dyskusj\u0119 nad tym, czego uczy\u0107 dzieci oraz jakie lektury powinno si\u0119 czyta\u0107 w szko\u0142ach. Dobrze jest toczy\u0107 na powa\u017cnie tak\u0105 dyskusj\u0119 teraz, bo gdy nadejdzie dzie\u0144 zap\u0142aty \u2013 pardon, zmiany na prawdziwe dobro, a przynajmniej na nieco mniejsze z\u0142o \u2013 warto mie\u0107 przygotowany plan dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Nie jestem specjalist\u0105 od edukacji, cho\u0107 mam w szafie (nieu\u017cywane) uprawnienia zawodowe. Praktycznie mia\u0142em d\u0142u\u017cszy kontakt tylko z jednym dzieckiem, kt\u00f3re zbli\u017ca si\u0119 aktualnie do ko\u0144ca okresu obowi\u0105zkowej edukacji. Przyznam si\u0119, cho\u0107 mo\u017ce to grzech, \u017ce czyta\u0142em temu dziecku \u2013 co wi\u0119cej, czyta\u0142em mu teksty mo\u017ce nie u wszystkich popularne: ksi\u0105\u017cki Janoscha o Tygrysku i Misiu i wierszyki Kasdepke, a na dobranoc, niespodzianka: Najd\u0142u\u017csza historia planety ziemia<\/em>. Ilustrowane tomiszcze wystarczy\u0142o, razem z powt\u00f3rkami, na wiele dobranocek. Gdy dziecko by\u0142o starsze, dosta\u0142o chyba z dziesi\u0119\u0107 mitologii, wszystkie w \u0142adnych czarnych ok\u0142adkach, cykl Hawkinga dla dzieci, ksi\u0105\u017cki Rafa\u0142a Kosika o Felixie, Necie i Nice, cykl Ricka Riodana o Z\u0142odzieju Pioruna, cykl o Eragonie i oczywi\u015bcie \u015awiat dysku<\/em>, a na koniec Sapkowski. Wi\u0119cej grzech\u00f3w nie pami\u0119tam, cho\u0107 pewnie jeszcze jakie\u015b by\u0142y. Potem wybiera\u0142 lektury ju\u017c samodzielnie.<\/p>\n\n\n\n Polska edukacja od lat tkwi g\u0142\u0119boko w przesz\u0142o\u015bci. Nie jest nakierowana nawet na tera\u017aniejszo\u015b\u0107, a co dopiero na przygotowywanie dzieci do przysz\u0142o\u015bci. PiS za\u015b robi wiele, i wiele jeszcze zrobi, by ten proces utrwali\u0107 i zakonserwowa\u0107, czy raczej zakopa\u0107 w historyczno-histerycznym mule. Z drugiej strony (jakby troch\u0119 lewej) pojawiaj\u0105 si\u0119 pr\u00f3by kwestionowania kanonu lektur. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, ca\u0142y kanon, nie tylko kawa\u0142ki z pustyni czy z puszczy, wrzuci\u0142bym do kosza. Je\u015bli pracowa\u0107 nad Sienkiewiczem, to nad nowelami, kt\u00f3re s\u0105 \u015bwiadectwem epoki, tak samo jak reporta\u017ce z podr\u00f3\u017cy noblisty do Ameryki.<\/p>\n\n\n\n Warto jednak zada\u0107 sobie fundamentalne pytanie: do czego ma s\u0142u\u017cy\u0107 kanon lektur? Je\u015bli do prezentacji epok literackich, to wystarcz\u0105 fragmenty wybrane z d\u0142ugiej listy tytu\u0142\u00f3w przez nauczyciela przedmiotu. Do analizy tre\u015bci, do por\u00f3wna\u0144, \u0107wiczenia si\u0119 w pisaniu wypracowa\u0144 i formu\u0142owaniu my\u015bli r\u00f3wnie dobrze nadadz\u0105 si\u0119 materia\u0142y z film\u00f3w, seriali czy nawet piosenek i teledysk\u00f3w. Niestety, raczej nie z medi\u00f3w informacyjnych, bo w nich g\u0142\u0119bszych tre\u015bci ju\u017c nie ma. Lektury i filmy mog\u0105 si\u0119 przyda\u0107 tak\u017ce w nauczaniu historii. Taki na przyk\u0142ad klasyczny Spartakus<\/em> z Kirkiem Douglasem jako ilustracja upadku republiki rzymskiej. \u017bywot Briana<\/em> jako przybli\u017cenie pocz\u0105tk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa. Jeden z tom\u00f3w Kr\u00f3l\u00f3w przekl\u0119tych<\/em> Maurice’a Druona na obja\u015bnienie systemu feudalnego przed wojn\u0105 stuletni\u0105. Materia\u0142\u00f3w jest mn\u00f3stwo, trzeba tylko inaczej okre\u015bli\u0107 za\u0142o\u017cenia programowe i da\u0107 wi\u0119ksz\u0105 swobod\u0119 nauczycielom.<\/p>\n\n\n\n W zasadzie ka\u017cda (niemal) ksi\u0105\u017cka przeczytana samodzielnie przez dziecko, ale te\u017c doros\u0142ego, mo\u017ce by\u0107 u\u017cyteczna w edukacji, o ile zdo\u0142a sk\u0142oni\u0107 czytaj\u0105cego do namys\u0142u. I tego w\u0142a\u015bnie powinno si\u0119 uczy\u0107 w szkole: krytycznej analizy tre\u015bci. Klasyczne pozycje s\u0105 nudne jak flaki z olejem i zawsze ju\u017c b\u0119d\u0105 przegrywa\u0142y z fotoplastykonem z youtuba czy netflixa. Zamiast zmusza\u0107 do czytania dzie\u0142 Szekspira (a w przek\u0142adzie Ulricha czy Paszkowskiego to ju\u017c niemal tortura), lepiej pokaza\u0107 film czy spektakl (cho\u0107by Kupca weneckiego<\/em> z Alem Pacino). A\u017c \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce nikt nie zekranizowa\u0142 Przemi\u0142ych windsorskich dam<\/em>\u2026 Bo na obejrzenie opery Verdiego (Falstaff<\/em>) m\u0142odzie\u017c chyba nie da si\u0119 nam\u00f3wi\u0107. Cho\u0107 mo\u017ce szkoda. Sam musz\u0119 si\u0119 uderzy\u0107 w piersi, \u017ce tak\u0105 Lalk\u0119<\/em> doceni\u0142em dopiero w ca\u0142kiem dojrza\u0142ym \u017cyciu, w dodatku po obejrzeniu doskona\u0142ego serialu Ryszarda Bera.<\/p>\n\n\n\n Ale ad rem czy wracaj\u0105c do naszych baran\u00f3w, kt\u00f3re to oczywi\u015bcie s\u0105 w\u015br\u00f3d nieczytaj\u0105cych niczego. Tworz\u0105c plan edukacji na nowo, trzeba przemy\u015ble\u0107 w nim rol\u0119 lektur, by nie tylko s\u0142u\u017cy\u0142y za czytanki, ale te\u017c \u0142\u0105czy\u0142y tre\u015bci z wielu przedmiot\u00f3w. I nie b\u00f3jmy si\u0119 lekturowych rewolucji ani lektur o rewolucjach. I w og\u00f3le, i w szczeg\u00f3le, nie b\u00f3jmy si\u0119 my\u015ble\u0107. B\u00f3jmy si\u0119 bezmy\u015blno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n