\u2026 ale ostatnio jako\u015b tak niech\u0119tnie. G\u00f3rale, a przynajmniej niekt\u00f3rzy z g\u00f3rali okre\u015blaj\u0105cy si\u0119 jako przedsi\u0119biorcy, namawiaj\u0105 do akcji obywatelskiego (?) niepos\u0142usze\u0144stwa. Ich g\u0142\u00f3wnym przeciwnikiem staje si\u0119 rz\u0105d, kt\u00f3ry ogranicza im mo\u017cliwo\u015b\u0107 zarobkowania. Jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w protestu \u2013 mo\u017ce nieco samozwa\u0144czym, ale przecie\u017c cz\u0119sto tak bywa \u2013 jest architekt z Ko\u015bcieliska (rozumiem, \u017ce nie pracuje w swoim zawodzie, a je\u015bli pracuje, to raczej nie na terenie Podhala, bo tam wszystkie inwestycje wygl\u0105daj\u0105 tak, jakby si\u0119 obywa\u0142y bez udzia\u0142u architekta). W ka\u017cdym razie przedsi\u0119biorcy z g\u00f3r domagaj\u0105 si\u0119 zniesienia ogranicze\u0144 w strzy\u017ceniu i dojeniu turyst\u00f3w. Bo owiec w g\u00f3rach i na halach nie ma ju\u017c od dawna.<\/p>\n\n\n\n
W ostatnim dziesi\u0119cioleciu du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w g\u00f3r (i dolinek) przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 z cha\u0142upnik\u00f3w oferuj\u0105cych nocleg w cha\u0142upie w przedsi\u0119biorc\u00f3w \u015bwiadcz\u0105cych us\u0142ugi w pensjonacie. Baza wypoczynkowa te\u017c uleg\u0142a transformacji. Powsta\u0142y ca\u0142kiem \u0142adne stacje narciarskie z wyci\u0105gami krzese\u0142kowymi, kolejkami i ca\u0142ym zapleczem gastronomicznym, no i oczywi\u015bcie ze sztucznym na\u015bnie\u017caniem. Dost\u0119pno\u015b\u0107 lokalizacji wywo\u0142a\u0142a w narodzie now\u0105 fal\u0119 bia\u0142ego szale\u0144stwa, szczeg\u00f3lnie nasilaj\u0105cego si\u0119 przy p\u0142atno\u015bci za zimowe dokazywanie. Cz\u0119\u015b\u0107 narodu, ta odwa\u017cniejsza, przenios\u0142a realizacj\u0119 swoich \u015bnie\u017cnych fantazji w Alpy, twierdz\u0105c niepatriotycznie, \u017ce tam jest wi\u0119cej \u015bniegu, lepsze warunki i korzystniejszy stosunek jako\u015bci do ceny.<\/p>\n\n\n\n
Do zesz\u0142ego roku jednak w polskich g\u00f3rach nie brakowa\u0142o turyst\u00f3w nawet przy braku \u015bniegu, cho\u0107 w pewnym momencie znikn\u0119li tury\u015bci z Rosji, czego zakopia\u0144czycy bardzo \u017ca\u0142owali, bo nikt nie by\u0142 tak niewra\u017cliwy na oferowane ceny jak Rosjanie. Z brakiem \u015bniegu jako\u015b sobie radzono, dop\u00f3ki by\u0142 mr\u00f3z, kt\u00f3ry w g\u00f3rach jeszcze si\u0119 zdarza, i dop\u00f3ki by\u0142 dost\u0119p do wody dla maszyn \u015bnie\u017cnych. Co prawda, z wod\u0105 zaczyna\u0142y by\u0107 w g\u00f3rach problemy, nie wiadomo (albo wiadomo) dlaczego. Wysuwano ju\u017c nawet postulaty pilnego dostarczenia w\u00f3d z obszaru parku narodowego, bo przecie\u017c narciarstwo tatrza\u0144skie to nasz sport narodowy.<\/p>\n\n\n\n
Przekszta\u0142cenie dodatkowych \u017ar\u00f3de\u0142 dochodu w sta\u0142e zaj\u0119cie wi\u0105\u017ce si\u0119 z ryzykiem, kt\u00f3rego cz\u0119\u015b\u0107 biznesmen\u00f3w nie dostrzega, a cz\u0119\u015b\u0107 dostrzega\u0107 po prostu nie chce. Bran\u017ca us\u0142ug turystycznych jest na takie ryzyko szczeg\u00f3lnie nara\u017cona. Przypominaj\u0105 o tym upadki du\u017cych operator\u00f3w turystycznych; o upadkach ma\u0142ych firm rodzinnych nikt w mediach nie wspomina. Do sta\u0142ych czynnik\u00f3w ryzyka do\u0142\u0105czy\u0142o od pewnego czasu ryzyko klimatyczne, kt\u00f3re jest czym\u015b innym ni\u017c ryzyko pogodowe. Czym\u015b innym bowiem jest kalkulacja, \u017ce po s\u0142abym roku z niekorzystn\u0105 pogod\u0105 przyjdzie kolejny sezon, w kt\u00f3rym da si\u0119 zarobi\u0107, a czym\u015b innym przyj\u0119cie do wiadomo\u015bci, \u017ce dobre sezony ju\u017c min\u0119\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Tegoroczna zima jest \u015bnie\u017cna i mro\u017ana po kilku latach, w kt\u00f3rych zim praktycznie nie by\u0142o. Niestety trafi\u0142a si\u0119 pandemia i na turystach w tym roku te\u017c si\u0119 nie zarobi. Przebran\u017cowienie si\u0119 ca\u0142ej ga\u0142\u0119zi czy nawet tylko jej cz\u0119\u015bci nie jest oczywi\u015bcie mo\u017cliwe tylko przy wykorzystaniu w\u0142asnych zasob\u00f3w \u2013 tym bardziej \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 inwestycji realizowano ze \u015brodk\u00f3w zewn\u0119trznych. Aktualna sytuacja mo\u017ce natomiast by\u0107 okazj\u0105, by sobie u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce dobre czasy w biznesach turystycznych nale\u017c\u0105 ju\u017c do przesz\u0142o\u015bci. Nad tym, co dalej, powinni si\u0119 zastanawia\u0107 nie tylko ludzie funkcjonuj\u0105cy w tych biznesach, ale tak\u017ce samorz\u0105dy miejscowo\u015bci jakby jeszcze turystycznych, no i, rzecz jasna, agendy pa\u0144stwowe. Refleksja wydaje si\u0119 nieodzowna r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce nie poradzili\u015bmy sobie jeszcze w naszych kurortach ze smogiem i szybko sobie nie poradzimy. Na pewno za\u015b nie poradz\u0105 sobie z nim same kurorty, nawet z pomoc\u0105 aktywnego nad miar\u0119 architekta z Ko\u015bcieliska czy s\u0142ynnych ju\u017c instruktor\u00f3w narciarskich o rozleg\u0142ych kontaktach.<\/p>\n\n\n\n
Wiadomo wi\u0119c, co robi\u0107 z problemami strukturalnymi (tyle \u017ce nikt palcem nie kiwnie). A czy da si\u0119 co\u015b zrobi\u0107 z problemami bran\u017cy gastronomiczno-turystycznej, kt\u00f3re wynikaj\u0105 bezpo\u015brednio z pandemii? My\u015bl\u0119, \u017ce przy porozumieniu epidemiolog\u00f3w i specjalist\u00f3w z sanepidu da\u0142oby si\u0119 znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zania umo\u017cliwiaj\u0105ce funkcjonowanie przynajmniej cz\u0119\u015bci hoteli, tych wi\u0119kszych (dla ma\u0142ych pensjonat\u00f3w czy pokoj\u00f3w go\u015bcinnych, niestety, jest to chyba niewykonalne). Jak s\u0105dz\u0119, przeci\u0119tne standardy higieny w klasycznych hotelach s\u0105 wy\u017csze ni\u017c w wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144, a urz\u0105dzenia i \u015brodki czysto\u015bci te\u017c maj\u0105 nieco lepsz\u0105 klas\u0119. W ko\u0144cu to, czy kto\u015b przebywa w czterech \u015bcianach w\u0142asnego pokoju czy te\u017c pokoju hotelowego, jest bez znaczenia, zw\u0142aszcza \u017ce mo\u017cna zarz\u0105dzi\u0107 spo\u017cywanie posi\u0142k\u00f3w wy\u0142\u0105cznie w pokojach hotelowych. Tylko po co je\u017adzi\u0107 do hotelu i nigdzie nie wychodzi\u0107? Tak na marginesie: najciekawszym ograniczeniem wprowadzonym w czasie wiosennego lockdownu (jeszcze nie ca\u0142kiem narodowego) by\u0142o zamkni\u0119cie las\u00f3w. Spacer w pojedynk\u0119 lub w niewielkiej grupie raczej nikomu nie zaszkodzi, a na ju\u017c na pewno nie ludziom zdrowym, przypuszczam wi\u0119c, \u017ce tak naprawd\u0119 chodzi\u0142o o to, by drwale mieli wreszcie \u015bwi\u0119ty spok\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n
W gorszej sytuacji s\u0105 lokale gastronomiczne. Problemem jest nie tyle przygotowywanie posi\u0142k\u00f3w \u2013 wolno je sprzedawa\u0107 na wynos \u2013 ile konsumpcja. Mo\u017ce jednak warto rozwa\u017cy\u0107, czy otwarcie lokali przy ograniczeniu miejsc o po\u0142ow\u0119 nie by\u0142oby wzgl\u0119dnie bezpieczne, oczywi\u015bcie przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce przy jednym stole nie spotkaj\u0105 si\u0119 zupe\u0142nie obcy ludzie.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie jest zreszt\u0105 z kinem i teatrem. Skoro, jak ustalono, ryzyko zaka\u017cenia si\u0119 wirusem w \u015brodkach komunikacji jest niskie lub bardzo niskie, to przy lu\u017ano obsadzonej widowni nie powinno wzrosn\u0105\u0107. Dawno nie by\u0142em w kinie \u2013 jak pewnie wszyscy \u2013 ale, o ile pami\u0119tam, miejsca rzadko zape\u0142nia\u0142y si\u0119 w wi\u0119cej ni\u017c jednej czwartej. Jedyny wyj\u0105tek, jaki mi si\u0119 nasuwa, to specjalny seans okoliczno\u015bciowy w rocznic\u0119 premiery \u015awi\u0119tego Graala<\/strong><\/em> Monty Pythona, kiedy zaj\u0119to wszystkie fotele: w ko\u0144cu chodzi\u0142o o \u015bwi\u0119tego. W teatrze z kolei nale\u017ca\u0142oby zapewne odseparowa\u0107 aktor\u00f3w od widowni i vice versa<\/em> \u2013 czasem dla dobra widowni, a czasem dla dobra aktor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Czy rozwa\u017cenie i ewentualne podj\u0119cie takich dzia\u0142a\u0144 by\u0142oby wsparciem dla os\u00f3b zatrudnionych w tych dzia\u0142ach i prowadz\u0105cych dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105? Na pewno nie dla wszystkich. Mog\u0142oby natomiast zwi\u0119kszy\u0107 zaufanie do rz\u0105du i administracji. Nawet w czasach zarazy zaufanie i dialog s\u0105 niezmiernie wa\u017cne, o ile nie najwa\u017cniejsze, podobnie jak troska o ludzi, o ka\u017cdego cz\u0142owieka. O to powinien zadba\u0107 rz\u0105d i administracja. Rozwi\u0105zaniem nie s\u0105 administracyjne kary, mandaty i represje. No, ale nie o taki rz\u0105d chodzi\u0142o i nie o to te\u017c rz\u0105dowi chodzi. Rz\u0105dowi chodzi o to, by obywatele siedzieli. Przynajmniej cicho.<\/p>\n\n\n\n