Tak si\u0119 jako\u015b dziwnie sk\u0142ada, \u017ce w naszej nowej Polsce zago\u015bci\u0142a tendencja do odwracania znacze\u0144 s\u0142\u00f3w i poj\u0119\u0107. Albo te\u017c u\u017cywa si\u0119 ich od razu w ironicznym, przeciwstawnym znaczeniu: demokracja jako rz\u0105dy bez ludu, suweren jako bezsilny obserwator, kompromis jako bezdyskusyjny dyktat. \u017bycie spo\u0142eczno-polityczne jest, a przynajmniej by\u0142o jeszcze do niedawna, gr\u0105 pozor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Przyjrza\u0142em si\u0119 kiedy\u015b nazwom polskich partii politycznych i doszed\u0142em do wniosku, \u017ce s\u0105 odzwierciedleniem tych w\u0142a\u015bnie warto\u015bci, kt\u00f3rymi partia nie chce si\u0119 zajmowa\u0107, ewentualnie stanowi\u0105 rodzaj teatralnej zas\u0142ony. Ugrupowania szczerze wrzucaj\u0105ce idee na sztandary, a sztandarowe idee \u2013 do nazw, szybko ko\u0144cz\u0105 sw\u00f3j \u017cywot. Tak by\u0142o z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w z SdRP, ZChN czy KLD (cho\u0107 KLD by\u0142 ideom wierny tylko cz\u0119\u015bciowo, bo w swojej drugiej, i ostatniej, kampanii wyborczej g\u0142osi\u0142 has\u0142o \u201eMilion nowych miejsc pracy\u201d, a znikn\u0119\u0142o ich cokolwiek wi\u0119cej). Unia Wolno\u015bci wytrwa\u0142a kr\u00f3tko, przepoczwarzaj\u0105c si\u0119 w Platform\u0119, w kt\u00f3rej zabrak\u0142o ju\u017c miejsca na wolno\u015b\u0107, a obywatelska te\u017c by\u0142a w stopniu ograniczonym. Sojusz Lewicy Demokratycznej okaza\u0142 si\u0119 s\u0142abym sojuszem i wkr\u00f3tce straci\u0142 w\u0142adz\u0119. Zdaniem niekt\u00f3rych, lewicowo\u015bci tak\u017ce nie mia\u0142 w nadmiarze, i mo\u017ce jest tu co\u015b na rzeczy, skoro jeden z by\u0142ych szef\u00f3w SLD dosy\u0107 \u0142atwo znalaz\u0142 sobie miejsce na (w) Platformie. W Nowoczesnej \u2013 jak przekonali\u015bmy si\u0119 szybko \u2013 nowoczesno\u015bci starczy\u0142o tylko na nazw\u0119. Najnowszy tw\u00f3r polityczny, okre\u015blaj\u0105c siebie jako Polska 2050, zdaje si\u0119 deklarowa\u0107, \u017ce do tego roku na pewno nie dotrwa. A do 2023? Porozumienie Centrum, kt\u00f3re \u2013 jak pewnie ju\u017c si\u0119 domy\u015blacie \u2013 nigdy w centrum nie by\u0142o, przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 p\u0142ynnie w Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107. Doprawdy nikt nie powinien si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce b\u0119dzie si\u0119 kierowa\u0107 czym\u015b innym ni\u017c prawo kaduka \u2013 pardon, prezesa. A sprawiedliwo\u015b\u0107, jak wiadomo, musi by\u0107 zawsze po stronie tych, co do prawa prezesa si\u0119 stosuj\u0105. Z ostatniej niemal chwili: Koalicja Polska przesta\u0142a by\u0107 koalicj\u0105\u2026 czy wi\u0119c by\u0142a te\u017c polska?<\/p>\n\n\n\n
Do tego mamy jeszcze jak\u017ce popularne tworzenie definicji na w\u0142asny u\u017cytek, indywidualizacj\u0119 poj\u0119\u0107, po\u0142\u0105czone zwykle z niech\u0119ci\u0105 do korzystania ze \u017ar\u00f3de\u0142 i definicji przyj\u0119tych w poszczeg\u00f3lnych dziedzinach nauki. Wygl\u0105da to tak, \u017ce ka\u017cdy m\u00f3wi, co chce, rozumie, jak chce, i oczywi\u015bcie denerwuje si\u0119, \u017ce inni go nie rozumiej\u0105 albo rozumiej\u0105 niew\u0142a\u015bciwie. Grecy nie mieli racji: na pocz\u0105tku nie by\u0142o chaosu, bo dobry chaos trzeba sobie wychodzi\u0107. Albo wymy\u015bli\u0107 i wygada\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Zajmijmy si\u0119 jednak cr\u00e8me de la cr\u00e8me<\/em> naszej politycznej kultury, czyli kompromisem. Uwaga! B\u0119dzie definicja, kt\u00f3rej zamierzam si\u0119 trzyma\u0107. Je\u015bli zabrzmia\u0142o to jak gro\u017aba, to s\u0142usznie, tak w\u0142a\u015bnie mia\u0142o zabrzmie\u0107. Kompromis wed\u0142ug S\u0142ownika J\u0119zyka Polskiego PWN pod redakcj\u0105 Doroszewskiego to: \u201e1. porozumienie osi\u0105gni\u0119te w wyniku wzajemnych ust\u0119pstw; 2. odst\u0119pstwo od zasad, za\u0142o\u017ce\u0144 lub pogl\u0105d\u00f3w w imi\u0119 wa\u017cnych cel\u00f3w lub dla praktycznych korzy\u015bci\u201d. Pierwszy punkt zawiera opis efektu wsp\u00f3lnych dzia\u0142a\u0144, gdy strony (przynajmniej dwie) wypracowuj\u0105 rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re cz\u0119\u015bciowo je zadowala. W drugim punkcie chodzi raczej o rezygnacj\u0119 z osi\u0105gni\u0119cia pe\u0142nego efektu i przyj\u0119cie efektu cz\u0105stkowego. Mamy wi\u0119c tak naprawd\u0119 dwa kompromisy: jeden to efekt porozumienia stron, a drugi to osi\u0105gniecie cz\u0105stkowego celu, daj\u0105ce jednak pewn\u0105 satysfakcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n Czy kwesti\u0119 \u201ekompromisu aborcyjnego\u201d mo\u017cna powi\u0105za\u0107 z kt\u00f3r\u0105\u015b z tych definicji ? Z pierwsz\u0105 raczej nie, bo \u017cadnej dyskusji pomi\u0119dzy stronami nie by\u0142o. Premier Suchocka bez czytania i bez czu\u0142o\u015bci wrzuci\u0142a do kosza obywatelsk\u0105 propozycj\u0119 utrzymania przerywania ci\u0105\u017cy. G\u0142os oddano tylko jednej stronie. Pozostaje wi\u0119c drugie s\u0142ownikowe znaczenie kompromisu. I tu mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce domagaj\u0105cy si\u0119 ca\u0142kowitego zakazu aborcji poszli na kompromis: chwilowo zadowolili si\u0119 cz\u0119\u015bciowym zakazem. Nie znaczy to, \u017ce zrezygnowali ze swojej misji. Niemal od razu przyst\u0105piono do realizowania pe\u0142zaj\u0105cej taktyki w celu osi\u0105gni\u0119cia ca\u0142kowitego zakazu, si\u0119gaj\u0105c po rozmaite \u015brodki. Jednym z nich by\u0142 Trybuna\u0142 Konstytucyjny, kt\u00f3ry w Konstytucji odnalaz\u0142 nakaz ochrony \u017cycia (pocz\u0119tego), nigdy tam nie zapisany, i wprowadzi\u0142 do obiegu prawnego termin \u201edziecko pocz\u0119te\u201d, niefunkcjonuj\u0105cy w s\u0142ownictwie medycznym. Innym \u015brodkiem by\u0142 kodeks etyki lekarskiej, do kt\u00f3rego starano si\u0119 wprowadzi\u0107 termin \u201echwila pocz\u0119cia\u201d, co \u015bwiadczy\u0142oby, \u017ce albo lekarze nie ucz\u0105 si\u0119 biologii, albo zapominaj\u0105 o niej zaraz po studiach, albo niekt\u00f3rzy \u015bwiadomie j\u0105 ignoruj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Znaj\u0105c jednak te dwie s\u0142ownikowe definicje, nie mo\u017cna twierdzi\u0107, \u017ce terminu \u201ekompromis aborcyjny\u201d stosowa\u0107 nie nale\u017cy. Maj\u0105 do niego pe\u0142ne prawo ci, kt\u00f3rzy domagaj\u0105 si\u0119 ca\u0142kowitego zakazu aborcji \u2013 i tylko oni. Gdyby wszyscy u\u017cywali s\u0142\u00f3w zgodnie z ich definicj\u0105, o wiele \u0142atwiej przebiega\u0142aby dyskusja spo\u0142eczna. By\u0142oby od razu wiadomo, \u017ce z osobami u\u017cywaj\u0105cymi \u015bwiadomie terminu \u201ekompromis aborcyjny\u201d nie ma tak naprawd\u0119 o czym tu rozmawia\u0107.<\/p>\n\n\n\n Od dawna prze\u015bladuje mnie wra\u017cenie, \u017ce ten rodzaj kompromisu jest u nas na porz\u0105dku dziennym, szczeg\u00f3lnie je\u015bli chodzi o akceptacj\u0119 naukowego konsensu i wynikaj\u0105cych z niego rozstrzygni\u0119\u0107. W debacie publicznej czy nawet prywatnej wiele os\u00f3b ch\u0119tnie si\u0119 podpiera ustaleniami naukowymi. Czy ustalenia naukowe mo\u017cna akceptowa\u0107 w cz\u0119\u015bci lub w jednej dziedzinie, a w innych nie? Okazuje si\u0119, \u017ce nie tylko mo\u017cna, ale \u017ce dzieje si\u0119 to niemal powszechnie. Ignorancja sta\u0142a si\u0119 prawie norm\u0105 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Na zako\u0144czenie smutnego tekstu ostatni przyk\u0142ad kompromisu, zaczerpni\u0119ty tym razem z projektu zmiany w ustawie o ruchu drogowym. Autorzy zawarli kompromis z fizyk\u0105. Intencje szczytne, cel sensowny, a wykonanie kompromisowe. Cytata prosto ze strony rz\u0105dowej: \u201eNa autostradach i drogach ekspresowych bezpieczna odleg\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy pojazdami wynosi\u0107 b\u0119dzie po\u0142ow\u0119 aktualnej pr\u0119dko\u015bci. Oznacza to, \u017ce kierowca jad\u0105cy 100 km\/h b\u0119dzie musia\u0142 porusza\u0107 si\u0119 50 m za poprzedzaj\u0105cym samochodem, a 120 km\/h \u2013 60 m\u201d. Jestem prostym magistrem politologii, s\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce po\u0142owa pr\u0119dko\u015bci 100 km na godzin\u0119 to 50 km na godzin\u0119. Jako laik w dziedzinie fizyki by\u0142bym te\u017c sk\u0142onny zaakceptowa\u0107 odpowied\u017a: 50 km albo p\u00f3\u0142 godziny. Ustawodawca zapewne zachowuje w stosunku do wiedzy naukowej pewien kompromis. Mo\u017cna dyskutowa\u0107, czy jest to kompromis rozs\u0105dny, czy nie. Ja nazwa\u0142bym go aborcyjnym.<\/p>\n\n\n\n