Historia jest istotna o tyle, o ile wyci\u0105gamy z niej wnioski na przysz\u0142o\u015b\u0107 \u2013 czyli zwykle nie jest istotna wcale. Nasze oficjalne obchody od(u)zyskania pa\u0144stwowo\u015bci zaczynaj\u0105 si\u0119 i ko\u0144cz\u0105 msz\u0105, a ich bohaterami s\u0105 zwykle narodowcy. Ateista Dmowski chichota\u0142by zza grobu, gdyby m\u00f3g\u0142. Zw\u0142aszcza \u017ce 11 listopada 1918 roku nie zdarzy\u0142o si\u0119 nic szczeg\u00f3lnego poza symbolicznym ko\u0144cem I wojny \u015bwiatowej. Polskie pa\u0144stwo powsta\u0142oby, nawet gdyby Rada Regencyjna zapi\u0142a si\u0119 na \u015bmier\u0107, a poci\u0105g z Pi\u0142sudskim nigdy by nie wyjecha\u0142 z Magdeburga.<\/p>\n\n\n\n
Dzisiejsza narracja historyczna przekracza jednak zwyk\u0142\u0105 fantazj\u0119. Ojcami niepodleg\u0142o\u015bci nazywani s\u0105 Dmowski, Paderewski i Pi\u0142sudski, b\u0119d\u0105cy z dala od wydarze\u0144 z pa\u017adziernika i listopada 1918 roku. Cho\u0107 trzeba przyzna\u0107, \u017ce Paderewski przynajmniej pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 zapalnika przy wybuchu powstania wielkopolskiego. Wsz\u0119dzie na ziemiach polskich o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 walczyli ludowcy, socjali\u015bci, socjaldemokraci, nawet komuni\u015bci. Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 zawdzi\u0119czamy te\u017c rewolucyjnym wyst\u0105pieniom w Rosji i Niemczech oraz rozpadowi cesarstwa Austro-W\u0119gier. W Krakowie ju\u017c od pa\u017adziernika 1918 roku dzia\u0142a\u0142a Polska Komisja Likwidacyjna, z\u0142o\u017cona g\u0142\u00f3wnie z polityk\u00f3w Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego oraz ludowc\u00f3w Wincentego Witosa. To jego powo\u0142ano 28 pa\u017adziernika na przewodnicz\u0105cego prezydium PKL z Daszy\u0144skim oraz endekiem Skarbkiem jako zast\u0119pcami. A ju\u017c 30 pa\u017adziernika Krak\u00f3w by\u0142 wolny dzi\u0119ki szybkiej akcji konspirator\u00f3w Antoniego Stawarza: wykorzysta\u0142 proklamacj\u0119 powstania niepodleg\u0142ej Czechos\u0142owacji i sprawnie rozbroi\u0142 krakowski garnizon. Za to Czechom powinni\u015bmy by\u0107 wdzi\u0119czni, cho\u0107 stosunki polsko-czeskie zawsze by\u0142y takie bardziej facebookowe. Czyli skomplikowane. Warto tak\u017ce pami\u0119ta\u0107 o ch\u0142opskich zrywach patriotycznych oraz Rzeczpospolitej Tarnobrzeskiej i Pi\u0144czowskiej.<\/p>\n\n\n\n
Interesuj\u0105ce s\u0105 losy Antoniego Stawarza. Pozosta\u0142 w polskiej armii, walczy\u0142 w wojnie polsko-sowieckiej. W czasie zamachu majowego opowiedzia\u0142 si\u0119 po stronie rz\u0105dowej, za co potem go karnie przeniesiono, a nast\u0119pnie zwolniono z wojska. Prac\u0119 znalaz\u0142 w krakowskim magistracie. W czasie wojny w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 aktywnie w konspiracj\u0119, a po wojnie pracowa\u0142 w firmie ubezpieczeniowej. Zmar\u0142 w roku 1950 i zosta\u0142 pochowany na cmentarzu Rakowickim.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017ce dlatego sanatorzy po \u015bmierci Komendanta wymy\u015blili nowe \u015bwi\u0119to na jego cze\u015b\u0107, upami\u0119tniaj\u0105ce paktowanie z zaborcami i nic nie znacz\u0105c\u0105 umow\u0119 mi\u0119dzy Komendantem oraz Ksi\u0119ciem (Lubomirskim), Panem (Ostrowskim) i Plebanem (Kakowskim). Tymczasowy Rz\u0105d Republiki Polskiej, powo\u0142any ju\u017c 7 listopada 1918 roku w Lublinie, wezwa\u0142 Rad\u0119 Regencyjn\u0105 do rozwi\u0105zania si\u0119, tym bardziej \u017ce na nic ju\u017c nie mia\u0142a wp\u0142ywu, nikt jej nie s\u0142ucha\u0142, nikt na ni\u0105 nie zwa\u017ca\u0142 \u2013 opr\u00f3cz Pi\u0142sudskiego. To by\u0142 de facto jego pierwszy zamach stanu. Pierwszy z wielu. Po \u015bmierci Pi\u0142sudskiego sanacja zawar\u0142a niepisany pakt z endecj\u0105. \u015awi\u0119to 11 listopada niejako go przypiecz\u0119towa\u0142o. Nic dziwnego, \u017ce spadkobiercy ideowi OZoNu, ONR-u, wielbiciele trumny Pi\u0142sudskiego uznali je za swoj\u0105 uroczysto\u015b\u0107. I tak jest do dzi\u015b\u2026<\/p>\n\n\n\n
Ale czy to naprawd\u0119 mo\u017ce by\u0107 \u015bwi\u0119to wszystkich obywateli, skoro nie by\u0142o czego \u015bwi\u0119towa\u0107? Jakie idee przywo\u0142ujemy, komu oddajemy cze\u015b\u0107? Je\u015bli szukamy symbolicznej daty odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci, to mo\u017ce to by\u0107 tylko 7 listopada, czyli rocznica powo\u0142ania Tymczasowego Rz\u0105du Ludowego. Czytaj\u0105c deklaracj\u0119 oraz manifest tego pierwszego polskiego rz\u0105du z Lublina i Krakowa, dowiemy si\u0119, \u017ce naprawd\u0119 warto o nim pami\u0119ta\u0107. To by\u0142a nowoczesna platforma, demokratyczna i sprawiedliwa. Cz\u0119\u015b\u0107 deklaracji lubelskiego rz\u0105du znalaz\u0142a si\u0119 w Konstytucji Marcowej. Mimo wielu stara\u0144 nie wszystko uda\u0142o si\u0119 cofn\u0105\u0107 kolejnym gabinetom czy nawet sanacyjnej \u201ekwietniowej\u201d pseudokonstytucji.<\/p>\n\n\n\n
Jeszcze jedna rzecz okaza\u0142a si\u0119 trwa\u0142\u0105 zdobycz\u0105 roku 1918. Rz\u0105d Daszy\u0144skiego w swojej deklaracji przyzna\u0142 prawa wyborcze kobietom, co dla \u00f3wczesnych socjalist\u00f3w by\u0142o oczywiste. Nie wszyscy jednak w 1918 roku byli socjalistami. \u015awiadome tego kobiety zorganizowa\u0142y w Warszawie Zjazd Kobiet Polskich. Przedstawicielki Zjazdu wraz z delegatkami Centralnego Komitetu R\u00f3wnouprawnienia Kobiet Polskich (swoj\u0105 drog\u0105, darmo szuka\u0107 tego has\u0142a w Wikipedii) odwiedzi\u0142y J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w jego warszawskim mieszkaniu. Mia\u0142y ze sob\u0105 parasolki, bo przyzwoite panie bez nich nie wychodzi\u0142y wtedy z domu. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich by\u0142a \u2013 podobnie jak Aleksandra Szczerbi\u0144ska, \u00f3wczesna partnerka Pi\u0142sudskiego, a p\u00f3\u017aniej jego druga \u017cona \u2013 dzia\u0142aczkami PPS. Co mia\u0142y w torebkach, tego pewnie nikt nie chcia\u0142 wiedzie\u0107. Efektem tej wizyty by\u0142o podpisanie przez Naczelnika Pa\u0144stwa 28 listopada 1918 roku dekretu przyznaj\u0105cego kobietom pe\u0142ni\u0119 praw wyborczych. Dzisiejszy naczelnik pa\u0144stwa te\u017c mieszka w Warszawie, ale na tym chyba podobie\u0144stwa si\u0119 ko\u0144cz\u0105.<\/p>\n\n\n\n
A w tym roku 28 listopada wypada w sobot\u0119. Nie, \u017cebym co\u015b sugerowa\u0142\u2026<\/p>\n\n\n\n