Na jednej z manifestacji w obronie szykanowanych przez w\u0142adze s\u0119dzi\u00f3w w grudniu 2019 roku, W\u0142adys\u0142aw Frasyniuk sparafrazowa\u0142 w\u0142asne zawo\u0142anie z czas\u00f3w pobytu w komunistycznym wi\u0119zieniu. Bohater opozycji demokratycznej w PRL, uzasadniaj\u0105c potrzeb\u0119 radykalizacji postaw w oporze przeciw PiS, pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 s\u0142owami \u201eje..\u0107 pisiora i si\u0119 nie ba\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa te – w latach 80. kierowane pod adresem \u201ekomuny\u201d – wywo\u0142a\u0142y oburzenie po stronie PiS i niejak\u0105 konsternacj\u0119 w kr\u0119gach opozycyjnych. Zaprotestowa\u0142 m.in. RPO Adam Bodnar, kt\u00f3ry apelowa\u0142 o pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107, unikanie wyra\u017cania wrogo\u015bci i eskalacji nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych. Jednak uczestnicy protest\u00f3w w ostatnich dniach gremialnie przyznali racj\u0119 Frasyniukowi. Przyjrzyjmy si\u0119 dlaczego.<\/p>\n\n\n\n
1. To nie jest ju\u017c tylko protest kobiet – dominuj\u0105 m\u0142odzi, a obok postulat\u00f3w liberalizacji prawa do aborcji (na wz\u00f3r innych kraj\u00f3w europejskich), r\u00f3wnie wa\u017cnym \u017c\u0105daniem jest – ujmuj\u0105c to dyplomatycznie – dymisja rz\u0105du. M\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem ulicy (i internetu): ***** ***. Oczekuje si\u0119, \u017ce – jak poetycko uj\u0119\u0142a to jedna z uczestniczek \u015brodowych blokad na ty\u0142ach Sejmu – w wyniku zastosowania tej taktyki b\u0119d\u0105 oni \u201eczmycha\u0107 chy\u017co\u201d.<\/p>\n\n\n\n
2. Masowy udzia\u0142 m\u0142odych – student\u00f3w i licealist\u00f3w – w ulicznych demonstracjach jest ewenementem. Dot\u0105d – wyj\u0105wszy g\u0142o\u015bne kilkukrotne strajki kobiet – w protestach antyrz\u0105dowych przeciw PiS dominowa\u0142o starze pokolenie. Teraz sytuacja jest odwrotna.<\/p>\n\n\n\n
Wraz z m\u0142odo\u015bci\u0105 na protestach pojawi\u0142a si\u0119 nowa energia, akcje przesta\u0142y by\u0107 grzeczne, sta\u0142y si\u0119 bardziej kreatywne, spontaniczne i nieprzewidywalne, a postulaty – radykalne i znacznie bardziej wyraziste w formie. Ale to weterani KODu czy Obywateli RP, niejednokrotnie dyskretnie supportuj\u0105 m\u0142odych. Dostarczaj\u0105 sprz\u0119t, pomagaj\u0105 ogarnia\u0107 blokady, rozmawiaj\u0105 z policj\u0105. Nie ma jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to kobiety i m\u0142odzie\u017c sprawuj\u0105 dzi\u015b rz\u0105d dusz – starsi pe\u0142ni\u0105 wobec nich swoist\u0105 funkcj\u0119 us\u0142ugow\u0105. I z ulg\u0105 przekazuj\u0105 pa\u0142eczk\u0119 w pokoleniowej sztafecie. Tak, na manifestacjach mog\u0142oby by\u0107 wi\u0119cej \u201edziadk\u00f3w\u201d, ale akurat ich w pe\u0142ni usprawiedliwia covid. Urocza jest przy tym sta\u0142a obecno\u015bci grupy \u201ePolskich Babci\u201d z t\u0119czowymi parasolkami.<\/p>\n\n\n\n
3. Co bardzo cieszy – obok PiSu, co cz\u0119stokro\u0107 komunikowane jest na jednym wdechu, wrogiem publicznym ulicy s\u0105 fundamentali\u015bci z Konfederacji. ***** PiS i Konfederacj\u0119! ***** Bosaka! Bosak ma ma\u0142ego! itd. nale\u017c\u0105 do powszechnych i wzbudzaj\u0105cych og\u00f3lny entuzjazm zawo\u0142a\u0144. W tym repertuarze swoje poczesne miejsce ma tak\u017ce Kaja Godek, a cichym bohaterem plakat\u00f3w i transparent\u00f3w jest\u2026 kot Jarka. Mo\u017cna z przek\u0105sem zauwa\u017cy\u0107, \u017ce gdyby nie on, Kaczy\u0144ski ostatecznie po\u017cegna\u0142by si\u0119 z ludzk\u0105 twarz\u0105.<\/p>\n\n\n\n
4. Mo\u017ce to zwiastowa\u0107 rych\u0142e odrodzenie lewicy – bez jakichkolwiek obci\u0105\u017ce\u0144 historycznych, aferalnych, personalnych, czy pretensjonalnych; bez kompleks\u00f3w i kunktatorstwa. To tak\u017ce wielka kl\u0119ska i lekcja dla Ko\u015bcio\u0142a: m\u0142odzi interesuj\u0105 si\u0119 religi\u0105 i duchowo\u015bci\u0105, lubi\u0105 papie\u017ca Franciszka, ale nienawidz\u0105 ostentacyjnego materializmu, hipokryzji, nietolerancji i obsesyjnego zainteresowania sprawami \u0142\u00f3\u017ckowymi Polek i Polak\u00f3w, kt\u00f3re uosabiaj\u0105 dzi\u015b Rydzyk, J\u0119draszewski, G\u0142\u00f3d\u017a, Dziwisz, czy nie\u015bwi\u0119tej pami\u0119ci pra\u0142at Jankowski. Z uwagi na reinterpretowane obecnie jako ultrakonserwatywne pogl\u0105dy, ukrywane skandale pedofilskie i ma\u0142o\u015b\u0107 najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, zachodzi dzi\u015b tak\u017ce finalna dekonstrukcja mitu JPII.<\/p>\n\n\n\n
5. ***** *** jest wszechobecne i wypar\u0142o z miejskich elewacji tematyk\u0119 kibicowsk\u0105. Od czasu PZPR nie by\u0142o jednocze\u015bnie tak znienawidzonej i obciachowej partii politycznej w Polsce. W warstwie symbolicznej i spo\u0142ecznej to wielka i niespodziewana pora\u017cka PiS. To si\u0119 ju\u017c od nich nie odklei. Kodowskie \u201eobronimy demokracj\u0119\u201d cz\u0119stokro\u0107 wzbudza\u0142o kpiny lub oboj\u0119tno\u015b\u0107 – nad has\u0142em tego zrywu nie da si\u0119 przej\u015b\u0107 bez emocji. A z czasem nie zacz\u0105\u0107 go nuci\u0107 jako codziennej przy\u015bpiewki.<\/p>\n\n\n\n
6. PiS obrywa przy tym nie tylko za swoj\u0105 wsteczn\u0105 ideologi\u0119, przewiny i patologie w\u0142adzy: bunt m\u0142odych ma silny rys antysystemowy i wynika og\u00f3\u0142em z rozczarowania parszyw\u0105 dla nich rzeczywisto\u015bci\u0105. Paradoksalnie, utrwalaj\u0105ce w\u0142adz\u0119 \u201eKaczelnika\u201d ostatnie zwyci\u0119stwo wyborcze Dudy mo\u017ce stanowi\u0107 zarzewie ich upadku: koncentracja w\u0142adzy to r\u00f3wnie\u017c koncentracja odpowiedzialno\u015bci – za wszystko. Przyspieszonej weryfikacji ulegaj\u0105 dzi\u015b symetrystyczne rozterki. Spo\u0142eczny gniew, tak z powodu aborcji, pandemicznych restrykcji i zwi\u0105zanego z nimi kryzysu ma bardzo jednoznacznych adresat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
7. W szczeg\u00f3lny i poniek\u0105d nowy spos\u00f3b dotyczy to Kaczy\u0144skiego: obwo\u0142any \u201eJarkiem\u201d sta\u0142 si\u0119 ikonicznym antybohaterem demonstracji i obiektem niewybrednych \u017cart\u00f3w, budz\u0105c tyle\u017c z\u0142o\u015b\u0107, co politowanie. Je\u015bli co\u015b powoduje dzi\u015b niejakie zdziwienie protestuj\u0105cych, to fakt jego totalnego odklejenia od rzeczywisto\u015bci. Dra\u017cni charakterystyczna \u201enie\u017cyciowo\u015b\u0107\u201d i specyficzne wyobcowanie Kaczy\u0144skiego, jego chore rojenia o doznanych zniewagach i pogarda dla ludzi po\u0142\u0105czona z uzurpowaniem sobie prawa do decydowania o ich \u017cyciu, macicach i patriotyzmie.<\/p>\n\n\n\n
Jarek nie jest ju\u017c szeregowym pos\u0142em, owianym aur\u0105 pewnej zagadkowo\u015bci pozostaj\u0105cym nieco w cieniu szefem szef\u00f3w z \u017boliborza: jako g\u0142\u00f3wny sprawca nieszcz\u0119\u015b\u0107 tej krainy zosta\u0142 obsadzony w roli naczelnego antagonisty zbiorowej wyobra\u017ani. Sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zagonionym do k\u0105ta tch\u00f3rzem, kt\u00f3ry chowa si\u0119 za plecami w\u0142asnych pos\u0142anek, zaci\u0105giem prywatnych ochroniarzy, policjant\u00f3w i stra\u017cnik\u00f3w marsza\u0142kowskich.<\/p>\n\n\n\n
Nikt nie ma specjalnie gor\u0105cych pretensji do magistry Przy\u0142\u0119bskiej: jest tylko jedn\u0105 z wielu jego nienachalnych intelektualnie marionetek i odgrywa przypisan\u0105 jej rol\u0119. Za to jej nominacja jako \u201etowarzyskiego odkrycia\u201d w\u0142odarza PiS nie pozwala negowa\u0107 jego osobistej i bezpo\u015bredniej odpowiedzialno\u015bci za jej poczynania. Racj\u0119 ma poniek\u0105d KRRiT upominaj\u0105cy TVN za pos\u0142ugiwanie si\u0119 okre\u015bleniem \u201eTrybuna\u0142 Przy\u0142\u0119bskiej\u201d: dla protestuj\u0105cych to jest po prostu \u201eTrybuna\u0142 Kaczy\u0144skiego\u201d. Na specjalne w ulicznym sentymencie miejsce zas\u0142u\u017cy\u0142 sobie za to natomiast bardziej podmiotowy Zbyszek Ziobro i jego g\u0142\u00f3wny rywal o pozycj\u0119 partyjnego delfina \u201eMorawiecki ch*j zdradziecki\u201d.<\/p>\n\n\n\n
8. W niesamowity spos\u00f3b dzisiejszy spo\u0142eczny wkurw wsp\u00f3\u0142istnieje ze swego rodzaju pozytywnym zakr\u0119ceniem i poczuciem humoru. Przejawem tego \u201eradosnego gniewu\u201d s\u0105 uliczne dyskoteki, czyli kilkutysi\u0119czne imprezy taneczne do popowych melodii z refrenem ***** ***, jakie m\u0142odzie\u017c urz\u0105dzi\u0142a ostatnio m.in. na Nowogrodzkiej i pod \u017coliborskim domem Kaczy\u0144skiego. Ta energia \u0142\u0105czy si\u0119 przy tym z determinacj\u0105 i zaci\u0119to\u015bci\u0105. Jedna z uczestniczek wielogodzinnej przysejmowej blokady na My\u015bliwieckiej, sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 jej zwini\u0119ciu w \u015brodku nocy, o\u015bwiadczy\u0142a, \u017ce jest gotowa le\u017ce\u0107 na zimnej ulicy do skutku.<\/p>\n\n\n\n
9. Radykalizm ulicznych form ekspresji mo\u017ce szokowa\u0107 niekt\u00f3rych (co zreszt\u0105 przez m\u0142odych odbierane jest z politowaniem), ale stanowi odzwierciedlenie g\u0142\u0119bokich emocji: jest funkcj\u0105 rachunku krzywd spo\u0142eczno\u015bci systemowo gn\u0119bionych. Dlatego z irytacj\u0105 spotykaj\u0105 si\u0119 wszelkie pr\u00f3by zr\u00f3wnywania ulicznego \u201ewandalizmu\u201d z wieloletni\u0105 krzywd\u0105 dyskryminacji, paternalizmu, hejtu, kultury gwa\u0142tu i innego rodzaju przemocy, oboj\u0119tno\u015bci i flirtu pa\u0144stwa z nacjonalistycznymi boj\u00f3wkami. Bo za tymi abstrakcyjnymi dla wielu \u017cyciowo uprzywilejowanych poj\u0119ciami kryj\u0105 si\u0119 jednostkowe cierpienia, upokorzenia i dramaty.<\/p>\n\n\n\n
Na jednym z bardziej kameralnych (kilkutysi\u0119cznym) protest\u00f3w pod Sejmem szokuj\u0105ce wra\u017cenie wywiera\u0142y relacje \u017cyj\u0105cych w permanentnym strachu m\u0142odych kobiet, os\u00f3b nieheteronormatywnych i cz\u0142onk\u00f3w kolektyw\u00f3w anarchistycznych. Prze\u0142amuj\u0105c wstyd i wyst\u0119puj\u0105c cz\u0119sto po raz pierwszy publicznie, odpowiadali oni bowiem na pytanie o to, co chcieliby doda\u0107 do listy postulat\u00f3w Strajku Kobiet. Jedna z wypowiadaj\u0105cych si\u0119 os\u00f3b \u0142ami\u0105cym si\u0119, lecz gniewnym g\u0142osem wykrzycza\u0142a, \u017ce chcia\u0142aby m\u00f3c bezpiecznie wraca\u0107 sama do domu – bez konieczno\u015bci proszenia o pomoc kole\u017canek.<\/p>\n\n\n\n
Te osoby nie mog\u0105 liczy\u0107 na pomoc policji i – szerzej – pa\u0144stwa, lecz bywaj\u0105 ofiarami ich przemocy. Czara ich goryczy zacz\u0119\u0142a przelewa\u0107 si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej: wraz z tworzeniem \u201estref wolnych od LGBT\u201d i uznaniem ich nie za \u201eludzi\u201d, lecz \u201eideologi\u0119\u201d. Dlatego dzi\u015b \u015brodowiska LGBT+ s\u0105 jednymi z najbli\u017cszych sojusznik\u00f3w kobiet: \u0142\u0105czy je wsp\u00f3lny przeciwnik i wzajemna, wynikaj\u0105ca ze wsp\u00f3lnoty z\u0142ych do\u015bwiadcze\u0144 empatia.<\/p>\n\n\n\n
10. Opozycja demokratyczna – postrzegana jako kunktatorska, nijaka i nieudolna – nie cieszy si\u0119 szacunkiem, budzi oboj\u0119tno\u015b\u0107 lub irytacj\u0119 i w odbiorze aktywistek ruch\u00f3w kobiecych i m\u0142odzie\u017cy zosta\u0142a zasadniczo spisana na straty. Wyj\u0105tkami s\u0105 nieliczni pojedynczy parlamentarzy\u015bci, do kt\u00f3rych mo\u017cna zaliczy\u0107 Klaudi\u0119 Jachir\u0119, Micha\u0142a Szczerb\u0119 i nowe pos\u0142anki Zielonych i Lewicy.<\/p>\n\n\n\n
Reasumuj\u0105c – przy u\u017cyciu j\u0119zyka ulicy: PiS grabi\u0142 sobie tak d\u0142ugo, a\u017c przegi\u0105\u0142 pa\u0142\u0119. Partia rz\u0105dz\u0105ca – wraz ze swoj\u0105 ko\u015bcieln\u0105 baz\u0105 ideologiczn\u0105 – sta\u0142a si\u0119 uosobieniem wi\u0119kszo\u015bci patologii w \u017cyciu publicznym i spo\u0142ecznym. Czu\u0142ym punktem w\u0142adzy jest dzi\u015b coraz bardziej w\u0105tpliwej poczytalno\u015bci Kaczy\u0144ski, kt\u00f3ry s\u0142usznie znajduje si\u0119 na celowniku protestuj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n
Z powod\u00f3w ra\u017c\u0105cych r\u00f3\u017cnic \u015bwiatopogl\u0105dowych, sponsorowania faszyzuj\u0105cych awanturnik\u00f3w i s\u0142usznie antycypowanego przysz\u0142ego zagro\u017cenia, przeciwnikiem ulicy zosta\u0142a tak\u017ce Konfederacja. Ca\u0142kiem prawdopodobny upadek PiSu mo\u017ce spowodowa\u0107, \u017ce to ta si\u0142a stanie si\u0119 g\u0142\u00f3wnym rozgrywaj\u0105cym na prawicy (nie wiemy jeszcze jak w nowej konstelacji odnajdzie si\u0119 pokrewny im ideowo Ziobro i jego klika). Ale im bardziej dzi\u015b oberw\u0105, tym bardziej zostan\u0105 zepchni\u0119ci do naro\u017cnika. Trudno przy tym z satysfakcj\u0105 nie odnotowa\u0107 garstek \u201ebroni\u0105cych ko\u015bcio\u0142\u00f3w\u201d narodowc\u00f3w wobec wielusettysi\u0119cznych demonstracji w obronie kobiet i wspieraj\u0105cych obecnie kobiety \u015brodowisk kibicowskich.<\/p>\n\n\n\n
Wychodz\u0105cy dzi\u015b na ulic\u0119 m\u0142odzi kszta\u0142tuj\u0105 swoj\u0105 polityczn\u0105 podmiotowo\u015b\u0107, uzyskuj\u0105 poczucie sprawczo\u015bci i zapewne bior\u0105 udzia\u0142 w formatywnym do\u015bwiadczeniu swojego pokolenia. Nie maj\u0105 przy tym wiele do stracenia, nie maj\u0105 kompleks\u00f3w i nie znaj\u0105 swoich ogranicze\u0144. W tym tkwi ich si\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Dotychczasowa opozycja uliczna zasadniczo zu\u017cy\u0142a si\u0119 w kilkuletniej nier\u00f3wnej walce z PiS i w\u0142asnych konfliktach, mo\u017ce jednak – stanowczo wystrzegaj\u0105c si\u0119 protekcjonalizmu i besserwisserstwa – wspiera\u0107 m\u0142odych do\u015bwiadczeniem.<\/p>\n\n\n\n
Bezprecedensowa mobilizacja kobiet i m\u0142odzie\u017cy stwarza ogromne szanse na upadek tej w\u0142adzy, kt\u00f3ra – przy wszystkich swych ograniczeniach – nie ma dzisiaj dobrego wyj\u015bcia z tej sytuacji. A to oznacza wielk\u0105 szans\u0119 dla nas wszystkich. Nie zmarnujmy tego.<\/p>\n\n\n\n