22 pa\u017adziernika 2020 roku Trybuna\u0142 Konstytucyjny orzek\u0142, \u017ce art. 4a ust. 1 pkt. 2 ustawy o planowaniu rodziny, ochronie p\u0142odu i dopuszczalno\u015bci przerywania ci\u0105\u017cy jest niezgodny z Konstytucj\u0105, poniewa\u017c narusza zasad\u0119 ochrony \u017cycia (art. 38 Konstytucji) i przyrodzonej godno\u015bci osobowej (art. 30). Chodzi o tzw. embriopatologiczn\u0105 przes\u0142ank\u0119 przerywania ci\u0105\u017cy, kt\u00f3re by\u0142o dotychczas dopuszczalne w przypadku \u201edu\u017cego prawdopodobie\u0144stwa ci\u0119\u017ckiego i nieodwracalnego upo\u015bledzenia p\u0142odu albo nieuleczalnej choroby zagra\u017caj\u0105cej jego \u017cyciu\u201d. Orzeczenie wywo\u0142a\u0142o fal\u0119 protest\u00f3w na ulicach polskich miast i szerok\u0105 dyskusj\u0119 w przestrzeni publicznej na temat prawnego i politycznego sensu zakazywania b\u0105d\u017a przyzwalania na aborcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Do samego wyroku przejd\u0119, gdy na stronie Trybuna\u0142u (sygnatura K 1\/20) zostanie opublikowane jego uzasadnienie, bo dopiero w\u00f3wczas b\u0119dziemy mogli rzeczowo rozmawia\u0107 o jako\u015bci argumentacji. Tymczasem w tym felietonie chcia\u0142bym na du\u017cym poziomie og\u00f3lno\u015bci przedstawi\u0107 swoj\u0105 wizj\u0119 aborcji, jej dopuszczalno\u015bci i ewentualnego zakazu. Tekst pisany jest z perspektywy neutralnej, standardowej, nie ma w nim mowy o szczeg\u00f3lnych czy wyj\u0105tkowych okoliczno\u015bciach.<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017cy zacz\u0105\u0107 od tego, \u017ce prawa przys\u0142uguj\u0105 ludziom ze wzgl\u0119du na ich podmiotowo\u015b\u0107. Cz\u0142owiek jako jednostka obdarzona wol\u0105, rozumem, aparatem emocjonalnym i szeroko rozumian\u0105 zdolno\u015bci\u0105 do samostanowienia jest podmiotem praw, kt\u00f3rych w\u0142adza polityczna ani mu nie przyzna\u0142a, ani co do zasady odbiera\u0107 nie mo\u017ce. Inne istoty, u kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 okre\u015blone cechy, w szczeg\u00f3lno\u015bci zdolno\u015b\u0107 do odczuwania cierpienia, r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 korzysta\u0107 z pewnej ochrony w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na te cechy, jednak nigdy nie b\u0119dzie to ochrona tak daleko id\u0105ca jak w przypadku ludzi.<\/p>\n\n\n\n
Przede wszystkim trzeba odrzuci\u0107 pogl\u0105d, jakoby o cz\u0142owiecze\u0144stwie (i zwi\u0105zanych z nim prawach) decydowa\u0142a materia. Cz\u0142owiek nie jest jedynie sum\u0105 kom\u00f3rek swojego cia\u0142a, jego warto\u015bci moralnej nie wyznacza \u201eunikalne DNA\u201d ani jakikolwiek inny element biologicznej pow\u0142oki. Decyduj\u0105 o niej podmiotowo\u015b\u0107, osobowo\u015b\u0107, to\u017csamo\u015b\u0107, godno\u015b\u0107. Warta ochrony jest zw\u0142aszcza sfera wewn\u0119trzna, a sfer\u0119 zewn\u0119trzn\u0105 chronimy w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce jest wa\u017cnym elementem ekspresji i dobrostanu wn\u0119trza. Obserwator, kt\u00f3ry tkwi w ka\u017cdym z nas, jest zdolny do wp\u0142ywania na rzeczywisto\u015b\u0107 na zewn\u0105trz, a przede wszystkim przyjmuje j\u0105 do wewn\u0105trz, reaguje na ni\u0105 i wobec tego nale\u017cy mu zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo przed bezprawnie wyrz\u0105dzanym z\u0142em. Za takim uj\u0119ciem idzie szereg przepis\u00f3w Konstytucji (np. art. 40 zakazuj\u0105cy tortur, okrutnego, nieludzkiego i poni\u017caj\u0105cego traktowania), jak r\u00f3wnie\u017c ustaw zwyk\u0142ych (np. art. 23 Kodeksu Cywilnego, chroni\u0105cy poszczeg\u00f3lne dobra osobiste o otwartym i coraz szerszym katalogu).<\/p>\n\n\n\n
Nietrudno zatem zrozumie\u0107, dlaczego zabicie cz\u0142owieka (art. 148 Kodeksu Karnego) jest penalizowane i dlaczego w wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w jest uznawane za czyn wysoce niemoralny. Zab\u00f3jstwo, nawet pomijaj\u0105c b\u00f3l, kt\u00f3ry zwykle si\u0119 z nim wi\u0105\u017ce, jest pozbawieniem osoby wszystkich tych warto\u015bciowych cech. Jest odarciem jej z to\u017csamo\u015bci, odebraniem wspomnie\u0144, absolutnym zniszczeniem ukszta\u0142towanej osobowo\u015bci i ruin\u0105 wszelkich nadziei na przysz\u0142o\u015b\u0107. Jest ostatecznym pogwa\u0142ceniem prawa do samostanowienia i ostatecznym odebraniem cz\u0142owiekowi przymiotu istoty moralnej.
Mimo to nie ka\u017cde zabicie cz\u0142owieka podlega karze, a ju\u017c na pewno nie ka\u017cde zas\u0142uguje na pot\u0119pienie. Nie podlega karze ten, kto zabi\u0142 w obronie koniecznej (art. 25\u00a71 KK) czy w stanie wy\u017cszej konieczno\u015bci (art. 26\u00a71 KK), a najog\u00f3lniej ten, komu nie mo\u017cna w chwili czynu przypisa\u0107 winy (art. 1\u00a73 KK). Zgodnie z art. 150\u00a71 Kodeksu, \u201ekto zabija cz\u0142owieka na jego \u017c\u0105danie i pod wp\u0142ywem wsp\u00f3\u0142czucia dla niego\u201d, mo\u017ce skorzysta\u0107 z dobrodziejstwa typu uprzywilejowanego i podlega\u0107 ni\u017cszej karze. W niekt\u00f3rych pa\u0144stwach u\u015bmiercenie osoby znajduj\u0105cej si\u0119 w stanie terminalnym i na jej pro\u015bb\u0119 (eutanazja) jest legalne, a wiele os\u00f3b uwa\u017ca je za czyn nie tylko niezas\u0142uguj\u0105cy na pot\u0119pienie, ale wr\u0119cz szlachetny.<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017cy wi\u0119c stwierdzi\u0107, \u017ce prawo do \u017cycia przys\u0142uguj\u0105ce \u015bwiadomemu, rozumnemu, czuj\u0105cemu cz\u0142owiekowi nie ma charakteru absolutnego \u2013 podlega ograniczeniom, by chroni\u0107 inne wa\u017cne dobra, zar\u00f3wno na gruncie moralnym, jak i prawnym. W wi\u0119kszo\u015bci zgadzamy si\u0119, \u017ce \u017cycie mo\u017cna odebra\u0107 napastnikowi, by chroni\u0107 \u017cycie ofiary, a r\u00f3\u017cnimy si\u0119 w ocenie, czy mo\u017cna ratowa\u0107 swoje \u017cycie kosztem czyjego\u015b albo czy mo\u017cna kogo\u015b pozbawi\u0107 \u017cycia \u201ez lito\u015bci\u201d. Ujmuj\u0105c jednak prawo karne, a szerzej wszelkie pa\u0144stwowe zakazy, jako instrumenty ostateczne (ultima ratio), stosowane tam, gdzie \u017cadna inna ingerencja nie dzia\u0142a i dzia\u0142a\u0107 nie mo\u017ce, nale\u017cy co do zasady zakazywa\u0107 danego czynu tylko wtedy, gdy nie ma \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce jest on moralnie z\u0142y i\/lub spo\u0142ecznie szkodliwy. W\u0105tpliwe i graniczne przypadki nale\u017cy zgodnie z og\u00f3ln\u0105 zasad\u0105 pomocniczo\u015bci pa\u0144stwa rozstrzyga\u0107 raczej w inny spos\u00f3b ni\u017c przy u\u017cyciu twardych norm zakazuj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n
Przechodz\u0105c teraz do problemu pozbawiania \u017cycia p\u0142odu, natrafiamy na podstawowe zagadnienie. Badania dowodz\u0105 (1), \u017ce p\u0142\u00f3d w pierwszych miesi\u0105cach ci\u0105\u017cy nie jest zdolny do wykszta\u0142cenia cho\u0107by zacz\u0105tk\u00f3w \u015bwiadomo\u015bci i znajduje si\u0119 w stanie sedacji przypominaj\u0105cej sen. Jego uk\u0142ad nerwowy jest s\u0142abo wykszta\u0142cony (przynajmniej do 24 tygodnia p\u0142\u00f3d nie jest w stanie cho\u0107by odczuwa\u0107 b\u00f3lu), a \u015brodowisko \u0142ona chemicznie obni\u017ca jego aktywno\u015b\u0107. W oczywisty spos\u00f3b p\u0142\u00f3d nie wykszta\u0142ca w\u0142asnej osobowo\u015bci, nie pojmuje swojego istnienia ani nie postrzega rzeczywisto\u015bci jako obserwator, a wszelkie jego reakcje na bod\u017ace zewn\u0119trzne nie maj\u0105 charakteru podmiotowego dzia\u0142ania. Przez pierwsze miesi\u0105ce p\u0142\u00f3d nie ma wspomnie\u0144, kt\u00f3re mo\u017cna by mu odebra\u0107 (kszta\u0142tuj\u0105 si\u0119 one w okolicach 30 tygodnia, ewentualnie nieco wcze\u015bniej [2]), i nie pos\u0142uguje si\u0119 rozumem, kt\u00f3ry mo\u017cna by chroni\u0107. Przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 okresu ci\u0105\u017cy nie da si\u0119 w warstwie innej ni\u017c symboliczna postrzega\u0107 p\u0142odu jako autonomicznej osoby, co uzasadnia\u0142oby taki wymiar ochrony konstytucyjnej jak w przypadku os\u00f3b (art. 30).<\/p>\n\n\n\n
Nie oznacza to oczywi\u015bcie, \u017ce biologiczne \u017cycie p\u0142odu jest pozbawione warto\u015bci moralnej. Dziecko w \u0142onie matki ma szans\u0119, mo\u017cliwo\u015b\u0107, stania si\u0119 \u015bwiadomym, rozumnym, czuj\u0105cym cz\u0142owiekiem i z tego powodu powinno by\u0107 wa\u017cne i chronione. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry przy braku przeszk\u00f3d ostatecznie przyjdzie na \u015bwiat, b\u0119dzie nie tylko godn\u0105, woln\u0105 jednostk\u0105, ale te\u017c \u2013 poddany odpowiedniemu procesowi kszta\u0142towania i zdolny do autodeterminacji \u2013 mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 warto\u015bciowym cz\u0142onkiem spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad dopuszczalno\u015bci\u0105 aborcji, nale\u017cy zwa\u017cy\u0107 dobra, kt\u00f3re staj\u0105 tu naprzeciw siebie. Z jednej strony mamy dobro matki, jakim jest samostanowienie o sobie i w\u0142asnym ciele, p\u0142yn\u0105ce bezpo\u015brednio z godno\u015bci osobowej i \u015bci\u015ble z ni\u0105 zwi\u0105zane. Mamy tu rzeczywist\u0105 osob\u0119 ju\u017c teraz obdarzon\u0105 tymi cechami, kt\u00f3re uzasadniaj\u0105 ochron\u0119 jej najbardziej elementarnych praw. Z drugiej strony mo\u017cemy co najwy\u017cej oczekiwa\u0107 nabycia tych cech przez p\u0142\u00f3d. Pozbawiaj\u0105c matk\u0119 mo\u017cliwo\u015bci dokonania aborcji, wp\u0142ywamy na jej dobrostan, wywo\u0142ujemy u niej realne cierpienie i stan naruszenia jej cielesno\u015bci. Wykonanie aborcji za\u015b (odpowiednio wcze\u015bnie) nie jest krzywd\u0105 wyrz\u0105dzon\u0105 p\u0142odowi, poniewa\u017c \u2013 jak wspomniano wy\u017cej \u2013 nie jest on zdolny do postrzegania samego siebie ani \u015bwiata dooko\u0142a. Nadawanie mu cech podmiotowych takich jak samo\u015bwiadomo\u015b\u0107 czy zdolno\u015b\u0107 odczuwania cierpienia jest na gruncie obecnego stanu wiedzy medycznej niczym nie popart\u0105 projekcj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Czy wobec tego aborcja jest moralnie dopuszczalna? Ka\u017cdy musi oceni\u0107 sam. Wa\u017cne warto\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 tu na szali, mo\u017cna wa\u017cy\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby, zale\u017cnie od swojej wra\u017cliwo\u015bci i okoliczno\u015bci konkretnej sprawy. Chcia\u0142bym jednak wyra\u017anie podkre\u015bli\u0107, \u017ce wobec poczynionych tu ustale\u0144 na pewno nie powinno si\u0119 tej materii radykalnie przes\u0105dza\u0107 na poziomie prawnych zakaz\u00f3w, a ju\u017c w szczeg\u00f3lno\u015bci penalizacji. Pa\u0144stwo nie s\u0142u\u017cy do moderowania ludzkich sumie\u0144, a moralno\u015b\u0107 wprowadzana pod okiem policji i prokuratury nie ma \u017cadnej warto\u015bci. Prawo karne u\u017cywane tam, gdzie nie ma instytucji spo\u0142ecznych i konstruktywnej rozmowy o faktach i warto\u015bciach, jest tyrani\u0105. Szczeg\u00f3lnie \u0142atwo jest wydawa\u0107 s\u0105dy, gdy nie b\u0119dzie si\u0119 \u017cy\u0142o z ich konsekwencjami.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego stanowczo sprzeciwiam si\u0119 zakazowi aborcji (polski stan prawny jest tu dla mnie poza jak\u0105kolwiek skal\u0105 racjonalnej oceny) i popieram postulat jej legalizacji \u201ena \u017cyczenie\u201d tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo p\u0142\u00f3d nie jest zdolny do odczuwania i nie wykszta\u0142ca cho\u0107by zal\u0105\u017ck\u00f3w \u015bwiadomo\u015bci. Wyb\u00f3r w tym zakresie trzeba pozostawi\u0107 kobiecie, a uznaj\u0105c moraln\u0105 warto\u015b\u0107 \u017cycia p\u0142odu i spo\u0142eczne zagro\u017cenia p\u0142yn\u0105ce z niekontrolowanej aborcji, nale\u017cy tak\u017ce postulowa\u0107 utworzenie systemu wszechstronnej, fachowej pomocy osobom stoj\u0105cym przed takim dylematem. Znacz\u0105ca pomoc nale\u017cy si\u0119 szczeg\u00f3lnie rodzicom dzieci niepe\u0142nosprawnych i samym niepe\u0142nosprawnym, bo bez dzia\u0142aj\u0105cego systemu, kt\u00f3ry umo\u017cliwi im godne \u017cycie, obarczanie ich skutkami zakaz\u00f3w w imi\u0119 czyich\u015b warto\u015bci jawi si\u0119 jako absurdalne okrucie\u0144stwo. R\u00f3wnie istotnym postulatem jest oczywi\u015bcie praca na rzecz wprowadzenia szeroko zakrojonego programu edukacji seksualnej, promocja zdrowia reprodukcyjnego, zwi\u0119kszanie dost\u0119pno\u015bci i wiedzy o antykoncepcji etc.<\/p>\n\n\n\n
\u017bycie we wsp\u00f3lnocie wymaga od cz\u0142owieka pewnej pokory i otwarto\u015bci na dialog, kt\u00f3re s\u0105 szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w tak istotnych sprawach. Demokracja to nie tylko akt g\u0142osowania, praworz\u0105dno\u015b\u0107 to nie tylko mechaniczne przestrzeganie prawa. To tak\u017ce postawa szacunku wobec drugiego cz\u0142owieka i jego perspektywy. Wzniesiona do rangi spo\u0142eczno-prawnego dogmatu wolno\u015b\u0107 jednostki ka\u017ce nam przyswoi\u0107 dzi\u015b i t\u0119 filozofi\u0119, \u017ce moimi warto\u015bciami nie mog\u0119 po prostu obarczy\u0107 drugiej osoby, nie znaj\u0105c i nie rozumiej\u0105c jej po\u0142o\u017cenia. Nawet mimo \u015bwi\u0119tej wiary w swoj\u0105 racj\u0119, kt\u00f3r\u0105 zwolennicy zakazu od lat niestrudzenie prezentuj\u0105 w przestrzeni publicznej.<\/p>\n\n\n\n
(1) https:\/\/www.rcog.org.uk\/globalassets\/documents\/guidelines\/rcogfetalawarenesswpr0610.pdf
(2) https:\/\/www.scientificamerican.com\/article\/recall-in-utero\/<\/p>\n\n\n\n
Felieton jest wyrazem opinii autora. Nie prezentuje stanowiska ZR Ma\u0142opolskie KOD.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 22 pa\u017adziernika 2020 roku Trybuna\u0142 Konstytucyjny orzek\u0142, \u017ce art. 4a ust. 1 pkt. 2 ustawy o planowaniu rodziny, ochronie p\u0142odu […]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":19414,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[596],"tags":[],"class_list":["post-19612","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony","felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19612","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19612"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19612\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19414"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19612"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19612"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19612"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}