Dialog jest podstaw\u0105 demokracji. Je\u015bli przestajemy ze sob\u0105 rozmawia\u0107, to znak, \u017ce ko\u0144czy si\u0119 demokracja. Jednak \u017ceby dialog, a nawet rozmowa mia\u0142y sens, nale\u017cy si\u0119 stosowa\u0107 do pewnych zasad.
Po pierwsze, rozmowa musi mie\u0107 jaki\u015b cel. Nawet small talk, czyli taktowna pogaw\u0119dka o niczym, czemu\u015b s\u0142u\u017cy \u2013 cho\u0107by potwierdzeniu przynale\u017cno\u015bci rozm\u00f3wc\u00f3w do pewnej grupy. Rozmawiaj\u0105c, wyra\u017camy minimum akceptacji dla drugiej osoby. Rozmowa sprzyja te\u017c wyra\u017caniu w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w i oczekiwa\u0144. To wa\u017cne, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi niejako automatycznie zak\u0142ada, \u017ce inni podzielaj\u0105 ich zdanie. Rozmowa mo\u017ce wyprowadzi\u0107 nas z tego b\u0142\u0119du poznawczego.
Wy\u017cszym stadium jest przedstawienie swojego stanowiska i jego uzasadnienie. Tu ju\u017c zostawiamy small talk i rozmow\u0119 o gustach, a przechodzimy do rozm\u00f3w na tematy istotne spo\u0142ecznie, czyli wykraczaj\u0105ce poza osobiste opinie o pi\u0119knie lub brzydocie (cho\u0107 jedno i drugie nie istnieje bez spo\u0142ecznego kontekstu).
Jednym z podstawowych problem\u00f3w jest ustalenie w rozmowie relacji do rzeczywisto\u015bci. I nie m\u00f3wi\u0119 tu o standardowym wyparciu czy \u015bwiadomym k\u0142amstwie, bo w takich przypadkach mamy do czynienia nie tyle z rozmow\u0105, co \u2013 w najlepszym razie \u2013 z k\u0142\u00f3tni\u0105 lub konfliktem. Ustalenie relacji do rzeczywisto\u015bci mo\u017ce by\u0107 jednym z cel\u00f3w rozmowy. Rozm\u00f3wcy musz\u0105 wtedy mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 nie tylko tego, \u017ce druga strona ocenia rzeczywisto\u015b\u0107 inaczej, ale te\u017c \u017ce mo\u017ce t\u0119 ocen\u0119 poprze\u0107 przekonuj\u0105cymi argumentami. W ten spos\u00f3b rozmowa staje si\u0119 dialogiem, je\u015bli d\u0105\u017cy si\u0119 w niej do ustalenia wsp\u00f3lnego dobra tak, by obie strony je zaakceptowa\u0142y.
Przynajmniej w intencji celem rozmowy jest wi\u0119c wsp\u00f3lne dobro. Co wi\u0119cej, rozm\u00f3wcy zak\u0142adaj\u0105, \u017ce drugiej stronie r\u00f3wnie\u017c na takim dobru zale\u017cy, nawet je\u015bli oznacza to si\u0119ganie po odmienne argumenty i interpretacje \u2013 do kt\u00f3rych zreszt\u0105 druga strona ma pe\u0142ne prawo. Przyst\u0105pienie do rozmowy jest jednocze\u015bnie uznaniem podmiotowo\u015bci rozm\u00f3wcy. Jest komunikatem: rozmawiam z tob\u0105, a zatem uwa\u017cam, \u017ce jeste\u015b (r\u00f3wno)wa\u017cny.
W takiej rozmowie dopuszczalne s\u0105 jedynie argumenty odnosz\u0105ce si\u0119 do wsp\u00f3lnego dobra. W rozmowach politycznych \u2013 a w zasadzie wszystkie rozmowy dotycz\u0105ce wsp\u00f3lnego dobra s\u0105 polityczne \u2013 warto pami\u0119ta\u0107 o Johnie Locke’u, kt\u00f3ry wydaje si\u0119 bardziej u\u017cyteczny od Spinozy, poniewa\u017c zajmowa\u0142 si\u0119 polityk\u0105. Locke by\u0142 przekonany, \u017ce zbawienie cz\u0142owieka to sprawa, kt\u00f3r\u0105 jednostka powinna rozstrzyga\u0107 we w\u0142asnym sumieniu, a pozytywne prawo ludzkie nie powinno w tej materii narzuca\u0107 \u017cadnej regulacji, bo prawo pozytywne nie d\u0105\u017cy do czynienia ludzi dobrymi, lecz tylko zajmuje si\u0119 tym, co wprost i bezpo\u015brednio jest konieczne dla ochrony naturalnych uprawnie\u0144 cz\u0142owieka w zakresie dobra wsp\u00f3lnego.
Wynika st\u0105d, \u017ce ewangelizacja nie jest rozmow\u0105 o wsp\u00f3lnym dobru, a argumenty ewangelizacyjne czy w og\u00f3le religijne nie powinny lub wr\u0119cz nie mog\u0105 by\u0107 u\u017cywane w debacie publicznej. Oczywi\u015bcie, tak jest w krajach, kt\u00f3re chc\u0105 by\u0107 demokratyczne, i w spo\u0142ecze\u0144stwach, kt\u00f3re demokracj\u0119 ceni\u0105. Bo dobro wsp\u00f3lne to podstawowy cel demokracji.
Mam nadziej\u0119, \u017ce ten tekst pomo\u017ce wszystkim w ocenie, z kim warto, a z kim nie warto rozmawia\u0107. Z tym rz\u0105dem, moim zdaniem, nie warto.<\/p>\n\n\n\n