Pandemia wystawi\u0142a struktury naszych pa\u0144stw na pr\u00f3b\u0119. Z tygodnia na tydzie\u0144, bez ostrze\u017cenia, znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w sytuacji, w kt\u00f3rej setkom tysi\u0119cy os\u00f3b zacz\u0119\u0142a grozi\u0107 \u015bmier\u0107 lub ci\u0119\u017ckie powik\u0142ania zdrowotne, a milionom ub\u00f3stwo w nadchodz\u0105cym kryzysie. Reakcje w\u0142adz by\u0142y r\u00f3\u017cne i miewa\u0142y r\u00f3\u017cne skutki. Niekiedy trudno je ocenia\u0107 z perspektywy czasu i wiedzy, kt\u00f3r\u0105 mamy teraz, ale niekiedy zwyczajnie po ludzku brakowa\u0142o im logiki. Minister Szumowski najpierw odradza\u0142 maseczki, p\u00f3\u017aniej nakaza\u0142 je nosi\u0107 pod gro\u017ab\u0105 kar, premier Morawiecki og\u0142osi\u0142 zwyci\u0119stwo w walce z wirusem przed wyborami, po wyborach walka trwa w najlepsze i wracaj\u0105 obostrzenia. W pocz\u0105tkach og\u00f3lnonarodowej kwarantanny ci\u0119\u017ckie kary mo\u017cna by\u0142o p\u0142aci\u0107 za samotny spacer do lasu czy mycie samochodu w myjni bez potrzeby, a jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej ogromne wiece wyborcze uznawano za co\u015b normalnego. Atmosfera grozy i paniki wprowadzana przez media, gdy wirus dociera\u0142 do Polski, okaza\u0142a si\u0119 niewsp\u00f3\u0142mierna nawet do powa\u017cnego sk\u0105din\u0105d zagro\u017cenia.
Wszystkie te niekonsekwencje zrodzi\u0142y pewien osobliwy skutek, kt\u00f3ry mo\u017cna zrozumie\u0107 tylko w kontek\u015bcie og\u00f3lnych rozwa\u017ca\u0144, na czym dzi\u015b polega obieg informacji, szczeg\u00f3lnie w Internecie. Mowa o tym, co Stojan Tesich nazwa\u0142 \u015bwiatem postprawdy, kt\u00f3ry przenika nasze \u017cycie i oddzia\u0142uje na nas, czy tego chcemy czy nie.
\u015awiat postprawdy to \u015bwiat, w kt\u00f3rym fakty stopniowo przestaj\u0105 mie\u0107 znaczenie, a coraz bardziej istotne s\u0105 zwi\u0105zane z nimi nasze odczucia. Emocjonalne reakcje na niekonsekwencje ze strony organ\u00f3w rz\u0105dowych, emocjonalna potrzeba wyparcia zagro\u017cenia wygrywaj\u0105 z racjonaln\u0105 i ch\u0142odn\u0105 ocen\u0105 rzeczywisto\u015bci. Aparycja i charyzma m\u00f3wi\u0105cego jest istotniejsza ni\u017c tre\u015b\u0107, zdanie s\u0142ynnego piosenkarza na temat sensowno\u015bci i ryzyka szczepie\u0144 staje si\u0119 wa\u017cniejsze ni\u017c zdanie czo\u0142owych epidemiolog\u00f3w. Internet katalizuje anomi\u0119, odej\u015bcie od takich warto\u015bci jak szacunek dla autorytetu, do\u015bwiadczenia i wiedzy. Fraza \u201emy\u015blcie samodzielnie\u201d zmieni\u0142a si\u0119 ju\u017c na dobre w slogan oznaczaj\u0105cy \u201enie ufajcie fachowym instytucjom\u201d. Ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 wypowiedzie\u0107, a o tym, kto ma racj\u0119, decyduje liczba serduszek, \u0142apek i przychylnych komentarzy. Wiedza i dysponowanie profesjonalnymi narz\u0119dziami oceny staj\u0105 si\u0119 do jakiego\u015b stopnia balastem, wzmagaj\u0105 ryzyko, \u017ce przeci\u0119tny odbiorca nie zrozumie przekazu i wybierze ten \u0142atwiejszy, prostszy, fa\u0142szywy.
W obliczu zagro\u017cenia wszystkie te procesy przybra\u0142y na sile. Za ka\u017cdym razem gdy dzieje si\u0119 co\u015b z\u0142ego lub niebezpiecznego, zasadniczo potrzebny jest kto\u015b winny. Spersonifikowane z\u0142o to z\u0142o \u0142atwiejsze do przetrawienia, dogodniejsze do budowania mitu. Ju\u017c w pierwszych dniach pandemii m\u00f3wiono g\u0142o\u015bno, \u017ce wirus na pewno pochodzi z laboratorium, zosta\u0142 wypuszczony na \u015bwiat celowo i z premedytacj\u0105 \u2013 nieistotne, czy dla kontroli populacji czy dla wzmocnienia w\u0142adzy, czy dla zysku ze sprzeda\u017cy lek\u00f3w. Nieistotne te\u017c, czy to prawda, nie trzeba rozwa\u017ca\u0107 dowod\u00f3w i argument\u00f3w za i przeciw. Wa\u017cne jest prze\u015bwiadczenie, \u017ce zrobi\u0142 nam to kto\u015b z\u0142y, wi\u0119c mo\u017cna si\u0119 domaga\u0107 jego ukarania, by nasyci\u0107 si\u0119 poczuciem pseudosprawiedliwo\u015bci. Przyrody ukara\u0107 nie spos\u00f3b. Na marginesie zaznacz\u0119, \u017ce na g\u0142\u00f3wnego winnego wytypowano Billa Gatesa, poniewa\u017c od lat przed pandemi\u0105 ostrzega\u0142.
Gdy zagro\u017cenie przesta\u0142o ju\u017c by\u0107 tak lansowane, a pokazywanie w k\u00f3\u0142ko uj\u0119\u0107 z w\u0142oskich szpitali nie przynosi\u0142o tyle dochodu mediom, zacz\u0119\u0142a gra\u0107 nowa melodia, paradoksalnie du\u017co bardziej niebezpieczna. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wirusa albo w og\u00f3le nie ma albo jest niegro\u017any, por\u00f3wnywalny do grypy. Maseczek nosi\u0107 nie trzeba, nagle wiele os\u00f3b zacz\u0119\u0142o si\u0119 w nich dusi\u0107, rzekomo powodowa\u0142y zatrucia tlenkiem w\u0119gla i grzybice dr\u00f3g oddechowych.
Na pocz\u0105tku wrze\u015bnia dosz\u0142o nawet do tego, \u017ce do szko\u0142y podstawowej w Koluszkach wtargn\u0105\u0142 m\u0119\u017cczyzna i zacz\u0105\u0142 krzycze\u0107 na dzieci, by zdejmowa\u0142y maseczki (nazwane przez niego kaga\u0144cami), bo inaczej \u201enas zaczipuj\u0105\u201d. Ca\u0142e zdarzenie nagrywa\u0142 telefonem, w szczeg\u00f3lno\u015bci p\u0142acz w\u0142asnej c\u00f3rki, jej b\u0142agania, by przesta\u0142, i rozpaczliwe pr\u00f3by ukrycia si\u0119 w szkolnej toalecie. Ten przyk\u0142ad pokazuje chyba najbardziej dobitnie, jak daleko s\u0105 w stanie posun\u0105\u0107 si\u0119 ludzie \u015bwi\u0119cie przekonani o swojej spiskowej racji, szczeg\u00f3lnie gdy materia\u0142y, kt\u00f3re konsumuj\u0105, tak sprawnie buduj\u0105 pozory wielkiej wagi prezentowanych tre\u015bci.
Mimo ponawianych zalece\u0144 i apeli \u015brodowisk medycznych oraz r\u00f3\u017cnego typu instytucji pa\u0144stwowych \u0142amanie norm bezpiecze\u0144stwa jest powszechne, a ich przyswajanie zerowe. Prominentne internetowe \u201eniezale\u017cne telewizje\u201d \u2013 cho\u0107by wRealu24, Media Narodowe czy szereg kana\u0142\u00f3w Konfederacji \u2013 dzie\u0144 w dzie\u0144 m\u00f3wi\u0142y i wci\u0105\u017c m\u00f3wi\u0105 o \u201epandemii zniewolenia\u201d, \u201ePLANdemii\u201d, \u201ePandemiopsychozie\u201d, \u201ecovidianach\u201d, mi\u0119dzynarodowym spisku wok\u00f3\u0142 na wp\u00f3\u0142 istniej\u0105cego wirusa. To w\u0142a\u015bnie Konfederacja zbi\u0142a najwi\u0119kszy kapita\u0142 polityczny na wspieraniu antynaukowych teorii spiskowych, czasem nawet z m\u00f3wnicy sejmowej.
Chcia\u0142bym teraz zaproponowa\u0107 spos\u00f3b przeciwdzia\u0142ania temu zjawisku zar\u00f3wno z pozycji w\u0142adzy, fachowc\u00f3w, jak i zwyk\u0142ych ludzi. Najwa\u017cniejszy punkt reformy to wi\u0119ksza transparentno\u015b\u0107 podejmowania decyzji. Rz\u0105d powinien post\u0119powa\u0107 zgodnie z re\u017cimem pracy ekspert\u00f3w, powinien publikowa\u0107 modele, na podstawie kt\u00f3rych zamierza dzia\u0142a\u0107, tak by fachowcy z w\u0142a\u015bciwych dziedzin mogli si\u0119 do nich odnosi\u0107, komentowa\u0107, proponowa\u0107 poprawki oraz by przeci\u0119tne osoby mog\u0142y si\u0119 zapozna\u0107 z tre\u015bci\u0105 modelu i cho\u0107by por\u00f3wna\u0107 j\u0105 ze stanem faktycznym. Za postulatem transparentno\u015bci musi i\u015b\u0107 postulat konsekwencji w dzia\u0142aniu: model wyznacza cele, jakie zamierzamy osi\u0105gn\u0105\u0107 na poszczeg\u00f3lnych etapach walki z epidemi\u0105, i w ka\u017cdym momencie nale\u017cy dobiera\u0107 \u015brodki stosowne do osi\u0105gni\u0119cia tych cel\u00f3w, tak by osoba o przeci\u0119tnych zdolno\u015bciach intelektualnych by\u0142a w stanie zrozumie\u0107 \u0142\u0105cz\u0105cy je zwi\u0105zek przyczynowy. Oczywi\u015bcie, skonstruowanie takiego modelu by\u0142o i jest ogromnym wyzwaniem zar\u00f3wno ze wzgl\u0119d\u00f3w czysto matematycznych, jak i z powodu nadal relatywnie s\u0142abej wiedzy o wirusie. Samo istnienie modelu wymusza, rzecz jasna, wysoki poziom jego og\u00f3lno\u015bci. Mimo to jakikolwiek model czy sensowny plan dzia\u0142ania jest lepszy i bardziej odporny na spiskowe zarzuty ni\u017c walka prowadzona bez jakiejkolwiek logiki i \u0142adu, za pomoc\u0105 pisanych na kolanie specustaw i sekcji \u201eQ&A\u201d na rz\u0105dowych stronach, jak to mia\u0142o miejsce jeszcze niedawno. W tym sensie w\u0142adza centralna ponosi cz\u0119\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci za powstanie teorii spiskowych wok\u00f3\u0142 wirusa.
Trzeba te\u017c, by eksperci cz\u0119\u015bciej wychodzili ze swoim przekazem do ludzi i pomagali im zinternalizowa\u0107 stawiane zalecenia. Nale\u017ca\u0142oby utworzy\u0107 kana\u0142y przekazu fachowej wiedzy, wyk\u0142adanej przyst\u0119pnie i wyja\u015bniaj\u0105cej rzeczywisto\u015b\u0107 j\u0119zykiem zrozumia\u0142ym dla przeci\u0119tnego odbiorcy. Takie kana\u0142y istniej\u0105 ju\u017c dzi\u015b (linki do wybranych portali zamieszczam pod tym felietonem), ale potrzebny jest ich szybki rozw\u00f3j. Kluczem do sukcesu wszelkiego typu antynaukowych, ociekaj\u0105cych fa\u0142szem portali informacyjnych jest ich zdolno\u015b\u0107 do kapitalizowania strachu przed nieznanym i tworzenia silnie oddzia\u0142uj\u0105cych na psychik\u0119 mit\u00f3w. Ten proces mo\u017cna przerwa\u0107, wy\u0142\u0105cznie eliminuj\u0105c \u201enieznane\u201d i przywracaj\u0105c szacunek dla autorytetu. To wielkie zadanie, kt\u00f3re wymaga zar\u00f3wno wiedzy, jak i charyzmy i zdolno\u015bci do trafiania z przekazem do zwyk\u0142ych ludzi.
I wreszcie szalenie wa\u017cne jest to, aby\u015bmy wszyscy umieli reagowa\u0107 na pojawiaj\u0105ce si\u0119 wyzwania. Gdy spotykamy si\u0119 w swoim \u015brodowisku z osob\u0105, kt\u00f3ra wierzy w spiskowy fa\u0142sz, nale\u017cy za ka\u017cdym razem cierpliwie t\u0142umaczy\u0107 jej z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 problemu. Warto wskazywa\u0107 na takie zjawiska jak efekt Dunninga-Krugera, powtarza\u0107, \u017ce serwis buduj\u0105cy swoj\u0105 pozycj\u0119 na ataku na szanowane instytucje i proponuj\u0105cy uproszczon\u0105 wizj\u0119 \u015bwiata jest najprawdopodobniej szkodliwym \u017ar\u00f3d\u0142em dezinformacji, a jego tw\u00f3rcy po prostu zbijaj\u0105 na tym kapita\u0142. W \u017cadnym wypadku nie nale\u017cy denerwowa\u0107 si\u0119 na takie osoby, krzycze\u0107, gdy kto\u015b nie zak\u0142ada maseczki w miejscu publicznym lub nie stosuje si\u0119 do zalece\u0144, bo takie zachowanie u\u0142atwia manipulatorom ukazanie oponent\u00f3w jako ludzi pozbawionych racjonalnej oceny rzeczywisto\u015bci (sic!). W dyskusji z osob\u0105 ow\u0142adni\u0119t\u0105 my\u015bleniem spiskowym argumenty odnosz\u0105ce si\u0119 do meritum te\u017c mog\u0105 by\u0107 po prostu nieskuteczne. Osoba taka nie ma wiedzy ani narz\u0119dzi, by w\u0142a\u015bciwie oceni\u0107 sytuacj\u0119, a do swojej wizji \u015bwiata jest przywi\u0105zana emocjonalnie. Najlepszym sposobem jest, jak s\u0105dz\u0119, t\u0142umaczenie dzia\u0142ania mechanizmu produkcji postprawdy, jego spo\u0142ecznych konsekwencji oraz interes\u00f3w grup w niego zaanga\u017cowanych.<\/p>\n\n\n\n
Warto\u015bciowe materia\u0142y: Felieton jest wyrazem opinii autora. Nie prezentuje stanowiska ZR Ma\u0142opolskie KOD.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pandemia wystawi\u0142a struktury naszych pa\u0144stw na pr\u00f3b\u0119. Z tygodnia na tydzie\u0144, bez ostrze\u017cenia, znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w sytuacji, w kt\u00f3rej setkom […]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":18287,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[596],"tags":[],"class_list":["post-19100","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony","felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19100","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19100"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19100\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/18287"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19100"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
https:\/\/m.youtube.com\/channel\/UC_7PqixGIdE-jjoHKMPYpGA<\/a>
https:\/\/m.youtube.com\/channel\/UCUercAwR2To1Zx6GA6ZP2TQ<\/a>
https:\/\/m.youtube.com\/user\/naukatolubie<\/a>
https:\/\/m.facebook.com\/polowanienazdrowie\/<\/a>
https:\/\/m.youtube.com\/watch?v=T1vW8YDDCSc<\/a><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n