Jednym z nader interesuj\u0105cych, ale i niebezpiecznych trend\u00f3w w polskiej rzeczywisto\u015bci publicznej jest post\u0119puj\u0105ca militaryzacja i radykalizacja j\u0119zyka. S\u0142ownictwo dotychczas zarezerwowane dla bardzo w\u0105skiego wycinka rzeczywisto\u015bci staje si\u0119 coraz powszechniejsze. \u201eWojna ideologiczna\u201d czy, jeszcze mocniej, \u201ewojna cywilizacji\u201d zast\u0105pi\u0142a ju\u017c na dobre \u201ewymian\u0119 pogl\u0105d\u00f3w\u201d, a debata publiczna jest przez szerokie kr\u0119gi spo\u0142eczne interpretowana w kategoriach \u201ewalki\u201d. Zwyk\u0142a krytyka to \u201eatak\u201d, za\u015b w kwestionowaniu sensowno\u015bci tego czy innego przedsi\u0119wzi\u0119cia wielu komentator\u00f3w dopatruje si\u0119 ch\u0119ci jego \u201eniszczenia\u201d. Ekolodzy zmieniaj\u0105 si\u0119 w \u201eekoterroryst\u00f3w\u201d, feministki w \u201efeminazistki\u201d, a socjaldemokrat\u00f3w, progresywist\u00f3w i libera\u0142\u00f3w cz\u0119sto nazywa si\u0119 zbiorczo \u201emarksistami kulturowymi\u201d. Trzeba te\u017c uczciwie przyzna\u0107, \u017ce niejeden przeci\u0119tny konserwatysta czy tradycjonalista musia\u0142 prze\u0142kn\u0105\u0107 oskar\u017cenie o \u201efaszyzm\u201d. Koszulki, spodenki i czapki z nie\u015bmiertelnym has\u0142em \u201e\u015bmier\u0107 wrogom ojczyzny\u201d nie znikaj\u0105, rzecz jasna, ze sklepowych p\u00f3\u0142ek, ale to nie tylko ich w\u0142a\u015bciciele przyjmuj\u0105 tak\u0105 narracj\u0119. Jej popularno\u015b\u0107 ro\u015bnie wraz z polaryzacj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Aby m\u00f3c przewidzie\u0107 skutki tego zjawiska, nale\u017cy najpierw rozwa\u017cy\u0107 jego potencjalne przyczyny. Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce u ka\u017cdego pobudki mog\u0105 by\u0107 inne, ale by\u0107 mo\u017ce da si\u0119 znale\u017a\u0107 jaki\u015b wsp\u00f3lny mianownik przynajmniej dla wi\u0119kszo\u015bci. Punktem wyj\u015bcia jest tu obserwacja, \u017ce tego rodzaju j\u0119zyk \u0142atwiej wywo\u0142uje emocje. Publicystom pozwala powi\u0119ksza\u0107 grupy odbiorc\u00f3w, a odbiorcom poczu\u0107, \u017ce bior\u0105 udzia\u0142 w czym\u015b istotnym. I tu zatrzymamy si\u0119 na chwil\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Wojna, walka, zmagania na \u015bmier\u0107 i \u017cycie s\u0105 bardzo silnie mitotw\u00f3rcze. Obrazy wojen i bitew przenikaj\u0105 w zasadzie ca\u0142\u0105 nasz\u0105 kultur\u0119, szczeg\u00f3lnie cz\u0119sto goszcz\u0105 na ekranach kin i telewizor\u00f3w, na monitorach komputer\u00f3w i w ksi\u0105\u017ckach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 postaci historycznych znanych prawie ka\u017cdemu dziecku, takich jak Aleksander Wielki, Juliusz Cezar czy Napoleon Bonaparte, s\u0142ynie w zasadzie wy\u0142\u0105cznie ze swoich osi\u0105gni\u0119\u0107 militarnych, cho\u0107by ich dokonania w innych dziedzinach by\u0142y z perspektywy czasu du\u017co wa\u017cniejsze. Poza biologiczn\u0105 fetyszyzacj\u0105 si\u0142y i przemocy wojna ma pewien aspekt duchowy: mo\u017cna j\u0105 prowadzi\u0107 w obronie warto\u015bci jako wyraz ostatecznego po\u015bwi\u0119cenia. \u017bo\u0142nierze walcz\u0105cy w \u201ewojnie sprawiedliwej\u201d to bohaterowie przez wieki stawiani za wz\u00f3r cn\u00f3t ludzkich i obywatelskich. W jakim stopniu ten obraz odpowiada rzeczywisto\u015bci, a w jakim jest wytworem propagandy, nie mnie ocenia\u0107. Do\u015b\u0107 zaznaczy\u0107, \u017ce odgrywa istotn\u0105 rol\u0119 w spo\u0142ecznym imaginarium i wiele os\u00f3b (w szczeg\u00f3lno\u015bci m\u0119\u017cczyzn) chce za nim pod\u0105\u017ca\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Trudno zatem oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce osoby, kt\u00f3re nagminnie u\u017cywaj\u0105 j\u0119zyka militarnego, d\u0105\u017c\u0105 cho\u0107by pod\u015bwiadomie do realizacji tego w\u0142a\u015bnie archetypu. Walcz\u0105c w \u201ewojnie cywilizacji\u201d, mog\u0105 poczu\u0107 si\u0119 lepsi, wa\u017cniejsi, ni\u017c gdyby zwyczajnie dyskutowali z kim\u015b maj\u0105cym odmienne pogl\u0105dy. Mog\u0105 by\u0107 troch\u0119 jak historyczni bohaterowie, spe\u0142nia\u0107 zadania r\u00f3wnie donios\u0142e i oczekiwa\u0107 r\u00f3wnie wielkiej chwa\u0142y. Sprzyja to powstawaniu fa\u0142szywych dychotomii, tworzeniu narracji \u201emy kontra oni\u201d, bo tylko takie warunki mog\u0105 symulowa\u0107 prawdziw\u0105 wojn\u0119. O zjawisku mitu w \u017cyciu spo\u0142ecznym m\u00f3wi Hans Blumenberg w znakomitej ksi\u0105\u017cce \u201ePraca nad mitem\u201d, wskazuj\u0105c, \u017ce skuteczny mit musi pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 sensotw\u00f3rcz\u0105, nadawa\u0107 znaczenie \u017cyciu i dzia\u0142aniom cz\u0142owieka. Narracja mitu jest patetyczna, ma anga\u017cowa\u0107 jednostk\u0119 emocjonalnie i pozwala\u0107 jej dopisa\u0107 g\u0142\u0119bsze warto\u015bci do swojego stanowiska.<\/p>\n\n\n\n
Paradoksalnie, w\u0142a\u015bnie dlatego mityzacja rzeczywisto\u015bci publicznej jest niebezpieczna. Je\u015bli obywatele s\u0105 tak bardzo poch\u0142oni\u0119ci tym, w co wierz\u0105, znacznie trudniej jest im zmieni\u0107 zdanie, nawet gdy wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce si\u0119 myl\u0105. Zamykaj\u0105 si\u0119 na argumenty, traktuj\u0105 wszystko, co stoi w sprzeczno\u015bci z ich ugruntowanym \u015bwiatopogl\u0105dem, jako \u201eatak\u201d, przed kt\u00f3rym trzeba si\u0119 \u201ebroni\u0107\u201d. T\u0119 postaw\u0119 wzmacnia jeszcze dysonans poznawczy \u2013 nieprzyjemne napi\u0119cie, kt\u00f3re si\u0119 pojawia, gdy stykamy si\u0119 z cudzym pogl\u0105dem czy zachowaniem sprzecznym z nasz\u0105 u\u0142o\u017con\u0105 wizj\u0105 \u015bwiata, zw\u0142aszcza je\u015bli ta wizja stanowi dla nas sens i cel \u017cycia, a jej obrona jest w nim najwa\u017cniejszym zadaniem. Dystans do \u015bwiata maleje, a\u017c wreszcie zupe\u0142nie si\u0119 go traci. W skrajnych przypadkach dochodzi do akt\u00f3w agresji wymierzonych w ludzi odstaj\u0105cych od akceptowalnych standard\u00f3w, czyli w mniejszo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Kolejnym niebezpiecze\u0144stwem jest te\u017c swoiste obni\u017cenie rangi i znaczenia poj\u0119\u0107. Bardziej ni\u017c o militarne s\u0142ownictwo chodzi tu o okre\u015blenia takie jak \u201efaszyzm\u201d, \u201enazizm\u201d czy \u201ekomunizm\u201d. Te powa\u017cne nazwy trac\u0105 pierwotny sens, gdy szafuje si\u0119 nimi lekkomy\u015blnie tam, gdzie do ich u\u017cycia nie ma realnych podstaw. Gdy prawdziwi faszy\u015bci czy marksi\u015bci pojawiaj\u0105 si\u0119 w przestrzeni publicznej, oskar\u017cenia wobec nich mog\u0105 po prostu uton\u0105\u0107 w\u015br\u00f3d podobnych ocen rzucanych bez opami\u0119tania na prawo i lewo. Trzeba tu doda\u0107, \u017ce aby m\u00f3wi\u0107 o marksizmie czy faszyzmie, zestaw pogl\u0105d\u00f3w nie musi odpowiada\u0107 s\u0142ownikowej definicji w stu procentach. W szczeg\u00f3lno\u015bci skrajnie prawicowe ruchy w Polsce czy na Zachodzie bardzo cz\u0119sto pr\u00f3buj\u0105 kamuflowa\u0107 swoje ideologiczne pod\u0142o\u017ce i nie wyra\u017caj\u0105 swoich \u2013 niekiedy rzeczywi\u015bcie faszystowskich \u2013 postulat\u00f3w wprost. Zawsze jednak tego typu oskar\u017cenia powinny by\u0107 poparte rzeczow\u0105 argumentacj\u0105 i dowodami, aby debata publiczna zachowa\u0142a racjonalny charakter.<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017cy wi\u0119c co do zasady sprzeciwia\u0107 si\u0119 agresywnej retoryce w dyskursie publicznym. Id\u0105c za hipotez\u0105 Sapira-Whorfa, j\u0119zyk, kt\u00f3rego u\u017cywamy, wp\u0142ywa na spos\u00f3b postrzegania przez nas \u015bwiata i do jakiego\u015b stopnia tak\u017ce na spos\u00f3b my\u015blenia. Powracaj\u0105ca plemienna dychotomia \u201emy kontra oni\u201d jest wr\u0119cz uzale\u017cniaj\u0105ca, pozwala \u0142atwo uporz\u0105dkowa\u0107 sobie rzeczywisto\u015b\u0107 i stworzy\u0107 schematy post\u0119powania. Z \u201ewrogiem ideologicznym\u201d trudniej si\u0119 porozumie\u0107 ni\u017c z osob\u0105, kt\u00f3ra po prostu ma inne zdanie. Wr\u00f3g nie mo\u017ce mie\u0107 racji, bo przecie\u017c to by znaczy\u0142o, \u017ce ja si\u0119 myl\u0119. Wa\u017cne jest te\u017c to, w jaki spos\u00f3b kwalifikuje si\u0119 ludzi jako \u201ewrog\u00f3w\u201d, w skrajnych przypadkach \u017cycz\u0105c im \u015bmierci. Cz\u0119sto nie potrzeba racjonalnych powod\u00f3w, wystarczy silna niech\u0119\u0107 wywo\u0142ana dysonansem poznawczym i potrzeba realizacji mitu. Mitu, kt\u00f3ry nadaje sens tej cz\u0119sto bezsensownej walce.<\/p>\n\n\n\n
Artyku\u0142 jest wyrazem opinii autora. Nie prezentuje stanowiska ZR Ma\u0142opolskie KOD.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jednym z nader interesuj\u0105cych, ale i niebezpiecznych trend\u00f3w w polskiej rzeczywisto\u015bci publicznej jest post\u0119puj\u0105ca militaryzacja i radykalizacja j\u0119zyka. S\u0142ownictwo dotychczas […]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":18287,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"footnotes":""},"categories":[596],"tags":[],"class_list":["post-18640","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony","felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18640","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18640"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18640\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/18287"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18640"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18640"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18640"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}