Debata publiczna i publicystyka cz\u0119sto uciekaj\u0105 od powa\u017cnej krytyki rz\u0105dz\u0105cych, tj. takiej, kt\u00f3ra dotyka\u0142aby mechanizm\u00f3w funkcjonowania pa\u0144stwa i demokracji oraz wpisanych w nie zagro\u017ce\u0144. Zbyt cz\u0119sto koncentruje si\u0119 ona na bie\u017c\u0105cych sporach politycznych i\/lub odpowiada na populizm partii rz\u0105dz\u0105cej\u2026 populizmem. Krytykujmy rz\u0105dz\u0105cych, ale m\u0105drzej – np. unikaj\u0105c plemiennej \u201epolityki to\u017csamo\u015bciowej\u201d i poszukuj\u0105c u\u0142omno\u015bci w naturze systemu: mechanizmach i prerogatywach w\u0142adzy, ni\u017c w naturze konkretnych ludzi j\u0105 piastuj\u0105cych. Edukujmy te\u017c obywateli o obecnych w demokracji antywolno\u015bciowych presjach. \u0141atwiej b\u0119dzie nam wtedy broni\u0107 zagro\u017conych wolno\u015bci, gdy dojdzie do zmiany u ster\u00f3w w\u0142adzy (a problemy pozostan\u0105 niezmienione\u2026).<\/p>\n\n\n\n
PiS zafundowa\u0142o nam ekspresow\u0105 erozj\u0119 demokracji i jej bezpiecznik\u00f3w. Partia w\u0142adzy dokona\u0142a zamachu na wymiar sprawiedliwo\u015bci i skrajnie upolityczni\u0142a media publiczne. Ob\u00f3z rz\u0105dz\u0105cy prowadzi te\u017c Polsk\u0119 w kierunku narodowego socjalizmu, radykalne zwi\u0119kszaj\u0105c udzia\u0142 w\u0142asno\u015bci pa\u0144stwowej w gospodarce czy rekordowo rozdymaj\u0105c bud\u017cet publiczny. Te niszczycielskie dzia\u0142ania nale\u017cy wskazywa\u0107 jako przestrog\u0119 na przysz\u0142o\u015b\u0107, bo kolejna ekipa nie b\u0119dzie wolna od podobnych pokus poszerzania swojej w\u0142adzy. Nie by\u0142a od nich wolna \u017cadna z ekip poprzednich (cho\u0107 PiS w Polsce po 1989 roku wydaje si\u0119 pod tym wzgl\u0119dem rekordzist\u0105).<\/p>\n\n\n\n
Dlatego wa\u017cne jest, by pokazywa\u0107 dzia\u0142ania rz\u0105dz\u0105cych przez pryzmat instytucji, w ramach kt\u00f3rych funkcjonuj\u0105, i bod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3rym podlegaj\u0105, oraz wystrzega\u0107 si\u0119 od odpowiadania na populizm rz\u0105dz\u0105cych populistyczn\u0105 krytyk\u0105. Ten pierwszy postulat mo\u017cna zobrazowa\u0107 na przyk\u0142adzie medi\u00f3w publicznych i sp\u00f3\u0142ek pa\u0144stwowych, ten drugi \u2013 przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 temu, jak komentowane s\u0105 wydatki publiczne.<\/p>\n\n\n\n
Dyskusja na temat TVP koncentruje si\u0119 na bezwstydnym zaw\u0142aszczeniu telewizji przez parti\u0119 rz\u0105dz\u0105c\u0105 i na wylewaj\u0105cej si\u0119 z ekranu ordynarnej prorz\u0105dowej propagandzie. \u201eTVPiS\u201d rzeczywi\u015bcie nie odstaje od standard\u00f3w kana\u0142u RT, rosyjskiej tuby propagandowej re\u017cimu Putina, i nale\u017cy o tym m\u00f3wi\u0107. Je\u015bli jednak chcemy nauczy\u0107 si\u0119 czego\u015b na przysz\u0142o\u015b\u0107, to dyskusj\u0119 o mediach publicznych nale\u017ca\u0142oby zacz\u0105\u0107 od ich instytucjonalnych ogranicze\u0144. Media publiczne z natury nie s\u0105 wolne od wp\u0142yw\u00f3w politycznych. W ko\u0144cu tylko \u015bwi\u0119ty m\u00f3g\u0142by oprze\u0107 si\u0119 pokusie oddzia\u0142ywania na miliony widz\u00f3w i s\u0142uchaczy bez grosza wydanego na ten cel z w\u0142asnej kieszeni, a \u015bwi\u0119tych w polityce szuka\u0107 ze \u015bwiec\u0105. Innymi s\u0142owy, chocia\u017c nast\u0119pna w\u0142adza mo\u017ce mie\u0107 wi\u0119cej moralnych i estetycznych hamulc\u00f3w ni\u017c obecna, dalej b\u0119dzie jej zale\u017ca\u0142o na jak najd\u0142u\u017cszym trwaniu i ch\u0119tnie pos\u0142u\u017cy si\u0119 przy tym publiczn\u0105 telewizj\u0105 i radiem.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie \u0142akomym k\u0105skiem dla polityk\u00f3w s\u0105 sp\u00f3\u0142ki pa\u0144stwowe. Skok, jakiego dokona\u0142o na nie PiS, nie ma precedensu, ale rozdawanie posad lojalnym poplecznikom czy krewnym nie dotyczy tylko obecnej w\u0142adzy. Wp\u0142yw polityk\u00f3w na nominacje w zarz\u0105dach sp\u00f3\u0142ek pa\u0144stwowych czyni je \u0142atwym \u0142upem dla ka\u017cdej zwyci\u0119skiej partii politycznej. Przenikanie si\u0119 polityki i gospodarki nie s\u0142u\u017cy sp\u00f3\u0142kom tak\u017ce z innego powodu. W odr\u00f3\u017cnieniu od przedsi\u0119biorstw prywatnych przedsi\u0119biorstwa publiczne s\u0105 z natury zarz\u0105dzane nieefektywnie. Wystarczy spojrze\u0107 na dane: indeks PiS 2.0, pokazuj\u0105cy zmiany cen akcji dziesi\u0119ciu najwi\u0119kszych pa\u0144stwowych sp\u00f3\u0142ek z Gie\u0142dy Papier\u00f3w Warto\u015bciowych, jest prawie 10 procent na minusie. O tych r\u00f3\u017cnicach decyduj\u0105 m.in. odmienne bod\u017ace wyst\u0119puj\u0105ce w sektorze prywatnym i publicznym. Podobnie jak w\u0142a\u015bciciel generalnie lepiej dba o nieruchomo\u015b\u0107 ni\u017c najemca, tak te\u017c przedsi\u0119biorca lepiej zarz\u0105dza w\u0142asn\u0105 firm\u0105 ni\u017c nominat partyjny pa\u0144stwow\u0105 sp\u00f3\u0142k\u0105. My\u015blenie obro\u0144c\u00f3w w\u0142asno\u015bci publicznej cz\u0119sto dezorganizuje terminologia. Tak naprawd\u0119 nikt nie jest w\u0142a\u015bcicielem w\u0142asno\u015bci \u201epublicznej\u201d. Zarz\u0105dzaj\u0105cy sp\u00f3\u0142kami pa\u0144stwowymi nie ponosz\u0105 zazwyczaj wi\u0119kszych strat ani odpowiedzialno\u015bci za biznesowe niepowodzenia. Przedsi\u0119biorca nie ma takiego komfortu jak prezes LOT\u2011u czy PZU: nie tylko ryzykuje w\u0142asnym maj\u0105tkiem, ale tak\u017ce w pe\u0142ni odpowiada za swoje decyzje. Te dwa sektory r\u00f3\u017cni te\u017c motywacja zarz\u0105dzaj\u0105cych. Podczas gdy przedsi\u0119biorcy kieruj\u0105 si\u0119 zyskiem \u2013 a w razie nierentowno\u015bci ich firma wypada z rynku \u2013 prezesi sp\u00f3\u0142ek pa\u0144stwowych nie maj\u0105 takich zmartwie\u0144. W pa\u0144stwowych molochach prezes\u00f3w zmienia si\u0119 (wyp\u0142acaj\u0105c im gigantyczne odprawy) bez wzgl\u0119du na wyniki finansowe podmiot\u00f3w, kt\u00f3rymi zarz\u0105dzaj\u0105. Te zagro\u017cenia: upolitycznienie i nieefektywno\u015b\u0107, istniej\u0105 niezale\u017cnie od tego, kto trzyma ster rz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Inny problem komentowania rzeczywisto\u015bci politycznej znajduje odbicie w wyra\u017ceniu \u201eantypopulistyczny populizm\u201d, czyli krytyka populizmu rz\u0105dz\u0105cych, kt\u00f3ra sama nie stroni od uproszcze\u0144 \u0142atwych do prze\u0142kni\u0119cia przez og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa. Na przyk\u0142ad, w wydanej przed drug\u0105 tur\u0105 wybor\u00f3w prezydenckich \u201ePrzedwyborczej\u201d grubym drukiem wyr\u00f3\u017cniono informacj\u0119, \u017ce apaszki pierwszej damy kosztowa\u0142y podatnika 18 tysi\u0119cy z\u0142otych. Media grzmia\u0142y r\u00f3wnie\u017c o tym, \u017ce PiS przekaza\u0142o dwa miliardy z\u0142 na TVP, podczas gdy Polacy umieraj\u0105 na raka. O ile wystawianie rachunku rz\u0105dz\u0105cym za niegospodarno\u015b\u0107 i polityczn\u0105 korupcj\u0119 jest s\u0142uszne, o tyle karmienie Kowalskiego tanim populizmem mo\u017ce mie\u0107 op\u0142akane skutki: niewykluczone, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci nawet najlepsze reformatorskie rz\u0105dy b\u0119d\u0105 upada\u0142y z trywialnych powod\u00f3w. Niebezpiecze\u0144stwo, jakim s\u0105 rozpalone populistyczne nami\u0119tno\u015bci, dobrze obrazuje \u201eMadera-gate\u201d czy sprawa \u201eo\u015bmiorniczek\u201d. W obu wymienionych przyk\u0142adach praktycznie nieobecne by\u0142y tak\u017ce g\u0142osy, kt\u00f3re dotyka\u0142yby kwestii fundamentalnych, jak na przyk\u0142ad prawa do decydowania o w\u0142asno\u015bci obywateli przez w\u0142adz\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Rz\u0105dy PiS-u tak naprawd\u0119 pokazuj\u0105 naturaln\u0105 inklinacj\u0119 polityk\u00f3w do rozszerzania swojej w\u0142adzy. Edukowanie obywateli przez publiczn\u0105 dyskusj\u0119 prowadzon\u0105 z perspektywy funkcjonowania ustroju politycznego czy jako\u015bci zarz\u0105dzania i gospodarczej efektywno\u015bci, pozwoli\u0142oby zapobiega\u0107 nast\u0119pnym podobnie opresyjnym rz\u0105dom. Je\u015bli b\u0119dziemy opiera\u0107 krytyk\u0119 jedynie na dzia\u0142aniach i zachowaniu konkretnych partii czy polityk\u00f3w, zamiast rozmawia\u0107 na przyk\u0142ad o naturze w\u0142adzy czy roli pa\u0144stwa, nie unikniemy takich samych lub gorszych nadu\u017cy\u0107 w przysz\u0142o\u015bci. Medialna ekscytacja tym, co powiedzia\u0142 Morawiecki, a co Duda, odwraca nasz\u0105 uwag\u0119 od tego, co naprawd\u0119 wa\u017cne. Kiedy\u015b wymieniony zostanie i Morawiecki, i Duda, a problemy pozostan\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Katarzyna Szczypska – by\u0142a wsp\u00f3\u0142pracowniczka Forum Obywatelskiego Rozwoju i waszyngto\u0144skiego think-tanku Cato Institute. Obecnie zwi\u0105zana z Fundacj\u0105 Otwarty Dialog. Absolwentka UW, SGH i University College London. Stypendysta Mercatus Center przy George Mason University.<\/em><\/p>\n\n\n\n Felieton jest wyrazem opinii autora. Nie prezentuje stanowiska ZR Ma\u0142opolskie KOD.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Debata publiczna i publicystyka cz\u0119sto uciekaj\u0105 od powa\u017cnej krytyki rz\u0105dz\u0105cych, tj. takiej, kt\u00f3ra dotyka\u0142aby mechanizm\u00f3w funkcjonowania pa\u0144stwa i demokracji oraz […]<\/p>\n","protected":false},"author":24,"featured_media":18595,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_EventAllDay":false,"_EventTimezone":"","_EventStartDate":"","_EventEndDate":"","_EventStartDateUTC":"","_EventEndDateUTC":"","_EventShowMap":false,"_EventShowMapLink":false,"_EventURL":"","_EventCost":"","_EventCostDescription":"","_EventCurrencySymbol":"","_EventCurrencyCode":"","_EventCurrencyPosition":"","_EventDateTimeSeparator":"","_EventTimeRangeSeparator":"","_EventOrganizerID":[],"_EventVenueID":[],"_OrganizerEmail":"","_OrganizerPhone":"","_OrganizerWebsite":"","_VenueAddress":"","_VenueCity":"","_VenueCountry":"","_VenueProvince":"","_VenueState":"","_VenueZip":"","_VenuePhone":"","_VenueURL":"","_VenueStateProvince":"","_VenueLat":"","_VenueLng":"","_VenueShowMap":false,"_VenueShowMapLink":false,"footnotes":""},"categories":[596],"tags":[],"class_list":["post-18582","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony","felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18582","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/24"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18582"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18582\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/18595"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18582"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18582"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kodmalopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18582"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\n\n\n